Kontrola NIK objê³a 7 gmin Ma³opolski, w tym Kraków. Realizacjê programu wieloletniego „Pomoc pañstwa w zakresie do¿ywiania” oceniono negatywnie w 3 z nich (Klucze, Wieliczka, Wielka Wie¶). We wszystkich pozosta³ych kontrolerzy stwierdzili nieprawid³owo¶ci.

Gminy nie przywi±zywa³y w³a¶ciwej wagi do organizacji i jako¶ci ¿ywienia w placówkach o¶wiatowych. W ¿adnej z 18 szkó³, w których kontrole przeprowadzi³a inspekcja sanitarna, sposób ¿ywienia nie zosta³ oceniony pozytywnie. Stwierdzone nieprawid³owo¶ci dotyczy³y procesu przygotowania i dystrybucji posi³ków oraz ich warto¶ci od¿ywczej i kalorycznej. W 2009 r. a¿ 58 proc. uczniów objêtych Programem otrzymywa³o posi³ki, które nie spe³nia³y norm Instytutu ¯ywno¶ci i ¯ywienia. Zbyt du¿o szkó³ prowadzi³o do¿ywianie w formie dro¿d¿ówek, kanapek i przek±sek. Tylko jedna z 7 kontrolowanych gmin (Kraków) zapewni³a dzieciom gor±ce posi³ki w okresie przerw w nauce.

Zastrze¿enia kontrolerów NIK wzbudzi³ równie¿ sposób dystrybucji dro¿d¿ówek i kanapek w szko³ach, poniewa¿ otrzymywali je zwykle tylko uczniowie objêci pomoc± spo³eczn±. Prowadzi³o to do wystêpowania zjawiska stygmatyzacji spo³ecznej. Z tego wzglêdu czê¶æ dzieci i ich rodziców niechêtnie odnosi³a siê do takiej formy pomocy. W gminie Wieliczka odnotowano nawet przypadki odmowy korzystania ze ¶wiadczeñ ze wzglêdu na obawê przed napiêtnowaniem dzieci. W³adze gmin najczê¶ciej t³umaczy³y tak± sytuacjê trudno¶ciami organizacyjnymi i lokalowymi szkó³. Kontrolerzy NIK wykazali jednak, ¿e istniej± mo¿liwo¶ci rozwi±zania tych problemów. Ju¿ w trakcie kontroli czê¶æ szkó³ wprowadzi³a zmiany, dziêki którym do¿ywiane mog³yby byæ zarówno dzieci objête pomoc± spo³eczn±, jak i uczniowie, którym posi³ki op³acili rodzice.

Szko³y przejawia³y niewielkie zainteresowanie popularyzacj± zasad zdrowego ¿ywienia. Widoczne zaanga¿owanie w tym zakresie wykaza³y jedynie placówki o¶wiatowe w Krakowie i gminie Klucze. Jednak sam udzia³ szkó³ w programach promuj±cych zdrowie nie gwarantowa³ w³a¶ciwego sposobu ¿ywienia. Na przyk³ad Szko³a Podstawowa w Golkowicach uczestniczy³a w programie „Szko³a promuj±ca zdrowie”, a w trakcie kontroli NIK okaza³o siê, ¿e uczniów do¿ywiano w niej dro¿d¿ówkami.

Kontrolerzy NIK wykazali równie¿, ¿e gminy nie prowadzi³y rzetelnego rozpoznania potrzeb, a praktyka przyznawania ¶wiadczeñ nie zapewnia³a odpowiedniej pomocy dla wszystkich potrzebuj±cych osób. O¶rodki pomocy spo³ecznej nie korzysta³y z mo¿liwo¶ci poszerzania krêgu adresatów Programu poza standardow± grupê ¶wiadczeniobiorców. Rzadko podejmowa³y wspó³pracê w tym zakresie choæby z dyrektorami szkó³. Ci ostatni sporadycznie korzystali z mo¿liwo¶ci do¿ywiania uczniów nieobjêtych pomoc± spo³eczn±. Mog³o to sprawiæ, ¿e pomoc nie dociera³a np. do tych osób, które nie potrafi³y lub wstydzi³y siê o ni± wyst±piæ. Zauwa¿yæ nale¿y, ¿e zjawisko niedo¿ywienia dzieci, o którym mowa w zapisach ustawy o Programie, nie zawsze wynika ze z³ej sytuacji materialnej rodziny. Mo¿e ono byæ spowodowane d³ugim czasem przebywania dziecka w szkole i ¶wietlicy czy niedostateczn± opiek± rodziców.

Wbrew priorytetom Programu ponad po³owa korzystaj±cych z pomocy w Ma³opolsce – zarówno dzieci, jak i doros³ych – otrzymywa³a j± w formie zasi³ku pieniê¿nego, a nie gor±cego posi³ku. Wp³yw na to mia³ przede wszystkim s³aby rozwój bazy ¿ywieniowej w o¶rodkach wiejskich i mniejszych miastach oraz brak kompleksowej strategii do¿ywiania w wiêkszo¶ci kontrolowanych gmin.

Najwy¿sza Izba Kontroli zwróci³a siê do Ministra Pracy i Polityki Spo³ecznej o okre¶lenie zasad monitorowania Programu przez wojewodów. W odpowiedzi Minister poinformowa³ o podjêtych dzia³aniach naprawczych, jak równie¿ wyst±pi³ do Ministra Edukacji Narodowej oraz wszystkich wojewodów o wspó³pracê przy realizacji zaleceñ pokontrolnych NIK.

NIK o realizacji programu do¿ywiania - szczegó³owe informacje (plik PDF)