Komitet Kontaktowy Szefów Najwyższych Organów Kontroli Unii Europejskiej
Komitet Kontaktowy (KK) jest zgromadzeniem szefów najwyższych organów kontroli (NOK) państw członkowskich Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Obrachunkowego (ETO). Jest to ciało autonomiczne, niezależne i apolityczne. Zadaniem KK jest wymiana wiedzy i doświadczeń na temat kontroli środków UE oraz innych kwestii związanych z Unią Europejską. KK zapewnia wzajemne wsparcie oraz inicjuje i koordynuje wspólne działania NOK podejmowane w sferze UE.
Działalność KK jest wspomagana przez komitet stałych przedstawicieli NOK (tzw. łączników) i grupy robocze.
Celami strategicznymi Komitetu Kontaktowego są:
Wymiana wiedzy i doświadczeń.
Umocnienie współpracy między członkami Komitetu w kwestiach unijnych
Inicjowanie i koordynowanie działalności kontrolnej w sprawach UE.
Opracowywanie stanowisk wobec nowych zagadnień związanych z kontrolą na obszarze Wspólnot.
Współpraca z najwyższymi organami kontroli przyszłych państw członkowskich.
Wymiana informacji z instytucjami i osobami spoza Komitetu.
Prezesi NOK i ETO spotykają się raz w roku. Urzędującym przewodniczącym Komitetu przez okres nadchodzącego roku jest szef NOK, który będzie gospodarzem następnego spotkania. Przewodniczący reprezentuje Komitet w okresie między kolejnymi zebraniami. Prezes NIK pełnił funkcję przewodniczącego KK od momentu zamknięcia obrad Komitetu w Sztokholmie (6 grudnia 2005 r.) do momentu zakończenia obrad w Warszawie (12 grudnia 2006 r.). Obecnie urzędującym Przewodniczącym Komitetu – do października 2010 r. – jest Prezes Trybunału Obrachunkowego Francji.
Prezesi NOK podzielili się doświadczeniami dotyczącymi wspomagania rządów w walce z kryzysem finansowo-gospodarczym. W krajach takich jak Niemcy czy Holandia, instytucje kontrolne zyskały większe uprawnienia m.in. w zakresie prawa do monitorowania banków, które korzystają z pomocy państwa.
Prezes ETO przedstawił skutki wejścia w życie Traktatu Lizbońskiego w kontekście pracy NOK. KK rozpatrzył sprawozdanie z prac grupy roboczej ds. wspólnych standardów i porównywalnych kryteriów kontroli środków UE. Prace grupy mają pomóc w ujednoliceniu stosowania międzynarodowych standardów przy przeprowadzaniu kontroli środków UE.
Najżywszą dyskusję wzbudził temat zagrożeń dla niezależności NOK. Okazało się, że problem ten dotyczy instytucji kontrolnych wielu krajów, w tym również trybunałów obrachunkowych. Zebrani podkreślili, że kontrola prowadzona przez organ pozbawiony niezależności nie jest pełnowartościową kontrolą, a przez to nie spełnia swojej roli wobec obywateli. Komitet Kontaktowy przyjął oświadczenie wzywające instytucje UE i parlamenty państw członkowskich do zapewnienia wszystkim NOK niezależnego funkcjonowania, zgodnie z Deklaracjami INTOSAI z Limy i Meksyku oraz Traktatem Lizbońskim. [tekst oświadczenia]
15-16 października 2009 r. w Luksemburgu odbyło się zebranie łączników najwyższych organów kontroli (NOK) Unii Europejskiej, którego głównym celem było przygotowanie zebrania Komitetu Kontaktowego (KK) prezesów NOK Unii Europejskiej, jakie odbędzie się w dniach 30 listopada – 1 grudnia 2009 r. w Budapeszcie.
W czasie spotkania m.in.:
określono wstępnie wykaz zadań KK, które miałyby zostać rozpoczęte w 2010 r. (wymiana doświadczeń w kontrolowaniu partnerstwa publiczno-prywatnego, seminarium nt. Wspólnej Polityki Rolnej);
rozpatrzono zalecenia na rzecz usprawnienia funkcjonowania grup roboczych KK (uzgodniono m.in. konieczność możliwie precyzyjnego określania zadań grup oraz terminu i sposobu przekazywania wyników ich prac NOK;
przedyskutowano projekt „poradnika” dla łączników w sprawach współpracy, zasad i procedury KK;
przedstawiono postęp prac związanych z powstaniem systemu informowania o kontrolach NOK w sprawach UE na wewnętrznej stronie internetowej KK (informacje te będą wkrótce dostępne);
łącznik NIK przedstawił wnioski z konferencji nt. wewnętrznej kontroli finansowej, zorganizowanej przez Dyrekcję Generalną ds. Budżetu Komisji Europejskiej.
Zebranie Komitetu Kontaktowego; Luksemburg, 1-2 grudnia 2008 roku
Gospodarzem zebrania był Europejski Trybunał Obrachunkowy. Uczestniczyli prezesi i inni przedstawiciele najwyższych organów kontroli (NOK) 27 państw członkowskich i ETO oraz NOK krajów kandydujących do UE (Chorwacja, Macedonia i Turcja). Głównym przedmiotem obrad była rola NOK w działaniach na rzecz poprawy rozliczalności środków UE (Meeting Agenda). Oto najważniejsze sprawy:
D.Grybauskaité – komisarz Komisji Europejskiej ds. programowania finansowego i budżetu – przedstawiła wyniki przeglądu zasad przygotowywania oraz kierunków budżetu UE, po czym odbyła się pierwsza dyskusja panelowa po referatach prezesów NOK Francji, Szwecji, Słowenii oraz ETO. Uznano, że należy zmierzać do nadania budżetowi UE w większym stopniu charakteru zadaniowego, a równocześnie do uproszczenia systemów zarządzania i kontroli. Obie te zmiany powinny ułatwić lepsze wykorzystanie środków budżetu UE oraz ich kontrolowanie. Wynika stąd potrzeba prowadzenia przez NOK kontroli wykonania zadań, a nie tylko kontroli finansowej i kontroli prawidłowości w zakresie środków unijnych.
W drugiej dyskusji panelowej – nt. roli NOK w kontrolowaniu realizacji Strategii Lizbońskiej – referaty wygłosili prezesi NOK Portugalii, Niemiec, Holandii i Finlandii. Przedstawiono różne możliwe podejścia NOK: 1) kontrola sposobu koordynacji działań administracji publicznej na rzecz realizacji krajowego programu reform w danym państwie, 2) kontrola funkcjonowania „otwartej metody koordynacji” Strategii Lizbońskiej jako szczególnego trybu współdziałania instytucji unijnych z państwami członkowskimi, 3) kontrola wykonania krajowych programów reform w wybranych dziedzinach. NOK prowadzą wiele szczegółowych kontroli, jednak większość dotyczy zagadnień, które choć mieszczą się w priorytetach krajowych programów reform opartych na Strategii Lizbońskiej, z reguły nie nawiązują bezpośrednio do tych dokumentów, a tylko zagadnienia, które poddano kontroli, są zbieżne z wymienionymi w nich priorytetami. W tym kontekście Prezes NIK omówił kontrole NIK dotyczące rozwoju społeczeństwa informacyjnego. Obok tego przedstawiciele NOK wskazali przykłady kontroli wprost ukierunkowanych na Strategię Lizbońską: kontrolę koordynacyjnej funkcji ministra gospodarki (prowadzoną przez Państwową Izbę Obrachunkową Holandii) oraz kontrole szerszych, przekrojowych zagadnień, np. skuteczności polityki finansowej rządu, czy skuteczności limitów wydatków budżetowych – planowanych przez Urząd Kontroli Finansowej Finlandii. Uznano za celowe stworzenie nieformalnego mechanizmu wymiany informacji o kontrolach NOK dotyczących realizacji Strategii Lizbońskiej. Zaakceptowano propozycję prezesa ETO zorganizowania w lutym 2009 r. seminarium, które ułatwiłoby powstanie sieci NOK zainteresowanych prowadzeniem tego rodzaju kontroli. Wstępnie przyjęto, że przedmiotem seminarium będzie m.in. wykorzystanie przez państwa członkowskie sugestii zawartych w planie wyjścia z kryzysu gospodarczego, ogłoszonym przez Komisję Europejską 26 listopada 2008 r.
KK określił nowe zadania, które mają zostać rozpoczęte lub wykonane w roku 2009: 1) stworzenie sieci współpracy NOK, które kontrolują politykę finansową swoich rządów (koordynator: NOK Finlandii), 2) koordynowana kontrola wykonania zadań wykorzystania środków UE na transgraniczne inwestycje transportowe (TEN-T) w zakresie linii kolejowej Lyon-Triest-Lublana-Budapeszt-granica z Ukrainą (koordynator: NOK Węgier), 3) kontrola koordynowana „Wydatki na kontrolę” (koordynator: grupa robocza KK ds. funduszy strukturalnych).
KK zaaprobował uruchomienie na wewnętrznej stronie internetowej KK systemu informowania o wynikach kontroli w sprawach UE. NOK zostały poproszone o przekazywanie – od początku 2009 r. – informacji o tych kontrolach według ustalonego wzoru.
Uzgodniono wykaz 31 uchwał KK z lat 1993-2002, które zostaną ogłoszone na publicznej stronie KK (www.contactcommittee.eu).
Kontroler Generalna Szwecji przedstawiła sprawozdanie z ewaluacji, w jaki sposób KK i NOK wykorzystują wyniki prac grup roboczych. KK rozpatrzył zwłaszcza relacje między grupami roboczymi a KK. W dyskusji Prezes NIK omówił kwestię sposobu prezentowania wyników prac grup roboczych podczas zebrań KK.
KK przyjął, iż: 1) przed utworzeniem grupy roboczej należy możliwie precyzyjnie określić jej zadania oraz termin i sposób przekazania NOK wyników prac, 2) grupy robocze będą przedstawiać KK końcowe wyniki prac, natomiast bieżąca kontrola wykonywania ich mandatu może zostać powierzona łącznikom, 3) przewodniczący grup roboczych są odpowiedzialni przed KK za postęp i wyniki prac grupy. Ww. tezy zostaną uwzględnione przy opracowywaniu na następne zebranie KK zaleceń, jak usprawnić funkcjonowanie grup roboczych oraz jak wyniki ich prac mogą być lepiej wykorzystanie przez KK i NOK.
Prezes NIK przedstawił informację łączników nt. udziału kontrolerów NOK w kontrolach Europejskiego Trybunału Obrachunkowego w państwach członkowskich. Zgodnie z opinią większości NOK ewentualne pogłębienie współpracy powinno odbywać w ramach uzgodnień dwustronnych. Równocześnie postuluje się przekazanie przez ETO bardziej dokładnych informacji, aby zapewnić spójne podejście ze strony poszczególnych kontrolerów ETO i ich zwierzchników do współdziałania z NOK państw członkowskich.
Grupa robocza KK ds. funduszy strukturalnych przedłożyła wspólne sprawozdanie z kontroli równoległej 14 NOK dotyczącej wykonania programów unijnych w obszarze zatrudnienia i ochrony środowiska (summary report oraz tłumaczenie na jęz. polski). W ramach tej kontroli NIK zbadała „Rezultaty wdrażania Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich”.
Grupa robocza KK ds. wspólnych standardów kontroli i porównywalnych kryteriów kontroli środków UE zajmowała się w 2008 r. głównie standardami kontroli wykonania zadań w kontrolowaniu środków unijnych. Opracowano część ogólną, trwają prace nad opisaniem przykładów z praktyki.
Zebranie Komitetu Kontaktowego; Helsinki 3-4 grudnia 2007 roku
• porządek dzienny
W pierwszej części obrad, zorganizowanej w formie seminarium pn. „Zarządzanie ryzykiem, dopuszczalny poziom ryzyka i zintegrowane ramy kontroli wewnętrznej w zarządzaniu środkami UE”, referaty przedstawiły NOK Węgier, Polski, Szwecji oraz ETO, a także wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej i przewodniczący Komisji Kontroli Budżetowej Parlamentu Europejskiego. Rozpatrując funkcjonowanie systemów zarządzania i kontroli stwierdzono, że nie jest celowe rozbudowywanie ich ponad rzeczywiste potrzeby, ponieważ koszty dodatkowych mechanizmów kontrolnych mogą przewyższać korzyści ze zmniejszenia kwot traconych wskutek błędów i nieprawidłowości. Zdefiniowanie wartości dopuszczalnego ryzyka błędów (nieprawidłowości) pozwoli lepiej określić, czy systemy zarządzania i kontroli dla określonego obszaru budżetu UE działają wystarczająco dobrze, czy też należy je usprawnić. Ułatwi to dokonywanie ocen przez NOK oraz racjonalne budowanie systemów zarządzania i kontroli. Poziomy ryzyka dopuszczalnego mogą być różne dla różnych obszarów budżetu UE, dlatego powinny zostać określone przez organy UE – Radę i Parlament Europejski, po przeprowadzeniu analizy przez Komisję Europejską. Ustalenie poziomu ryzyka dopuszczalnego może mieć również znaczenie przy kontroli środków krajowych. • podsumowanie seminarium
W drugiej części obrad rozpatrzono ramy współpracy Komitetu Kontaktowego. Komitet postanowił o prowadzeniu ewaluacji swojej działalności, zaczynając od grup roboczych. Łącznicy otrzymali zadanie, aby przy udziale właściwych kierowników jednostek organizacyjnych najwyższych organów kontroli dokonali oceny, czy i w jakim zakresie organy te wykorzystują wyniki prac grup roboczych (uchwała). Postanowiono, że informacje o bieżących pracach grup roboczych będą umieszczane na publicznej stronie internetowej Komitetu (http://www.contactcommittee.eu); zostanie tu również przeniesiona elektroniczna baza danych nt. jakości kontroli (uchwała). Komitet określił też zadania na rok 2008: stworzenie platformy wymiany informacji nt. kontroli środków unijnych; zorganizowanie seminarium nt. krajowych deklaracji zarządzania środkami UE (z własnej inicjatywy sporządzają lub zamierzają je sporządzać rządy Holandii, Wielkiej Brytanii i Szwecji) oraz nt. krajowych podsumowań dostępnych audytów i deklaracji (o których mowa w art. 53b ust. 3 Rozporządzenia Finansowego UE) (uchwała).
Prezes NIK przedstawił wnioski z warsztatów NOK Grupy Wyszehradzkiej, Austrii i Słowenii nt. udziału w kontrolach ETO. Ustalono, że wymieniane będą nadal doświadczenia nt. najlepszych sposobów zorganizowania współpracy z ETO oraz doskonalone będą robocze kontakty z ETO, m.in. w zakresie wymiany informacji o kontrolach ETO oraz ułatwienia dostępu kontrolerów NOK do dokumentów określających założenia i metodykę kontroli.
Komitet rozpatrzył i przyjął sprawozdania Grup roboczych do spraw: wspólnych standardów kontroli, funduszy strukturalnych II, krajowych raportów o zarządzaniu środkami UE, VAT, zamówień publicznych, jakości kontroli, a także dotyczące sieci współpracy ekspertów ds. rolnictwa i wspólnej grupy roboczej z najwyższymi organami kontroli krajów kandydujących do UE.
Grupa robocza ds. wspólnych standardów kontroli i porównywalnych kryteriów kontroli środków UE opracowała wstępny projekt dokumentu dotyczącego wspólnych zasad kontroli finansowej środków unijnych. W roku 2008 grupa będzie kontynuować te prace oraz opracuje projekt dokumentu określającego wspólne zasady kontroli wykonania zadań (uchwała).
Grupa robocza ds. funduszy strukturalnych II prowadzi kontrolę równoległą wykorzystania funduszy UE na programy z zakresu zatrudnienia i ochrony środowiska (NIK uczestniczy w tej kontroli). Po zakończeniu postępowania kontrolnego powstanie zbiorczy raport, który zostanie przedstawiony na następnym zebraniu Komitetu.
Grupa robocza ds. krajowych raportów o zarządzaniu środkami UE wspomaga działania najwyższych organów kontroli. Obecnie 10 NOK (Austrii,Belgii, Danii, Estonii, Holandii, Litwy, Słowenii, Węgier, Wielkiej Brytanii i Włoch) sporządza tego rodzaju ogólne raporty. Grupa dokonała ich wstępnej analizy, która wskazuje na różne podejście do założeń, metod opracowania, zakresu oraz sposobu wykorzystania raportów. Przygotowała też opis krajowych systemów zarządzania i kontroli wykorzystania środków przeznaczonych na wspólną politykę rolną UE (uchwała).
Grupa robocza ds. VAT stanowi forum wymiany doświadczeń w zakresie zwalczania defraudacji VAT w transakcjach wewnątrzunijnych oraz problemów związanych z kontrolą tego podatku. Na zebraniu we wrześniu 2007 r. w Warszawie, z udziałem przedstawicieli 22 NOK, rozpatrzono sprawozdanie nt. mierzenia ubytku w VAT z tytułu defraudacji, analizę odpowiedzi na ankietę dotyczącą podatku VAT, informacje dotyczące kontroli w zakresie tego podatku, jak też informacje o najnowszych rozwiązaniach w walce z oszustwami podatkowymi w UE. W roku 2008 grupa będzie nadal monitorować trendy w obszarze podatku VAT przy uwzględnieniu postępów poczynionych przez państwa członkowskie w szacowaniu strat powstałych na skutek oszustw podatkowych oraz przeanalizuje możliwości rozwoju strategii walki z oszustwami podatkowymi (uchwała).
Grupa robocza ds. zamówień publicznych opracowała: projekt przewodnika o zasadach zamówień publicznych w UE, obejmujący także przegląd orzeczeń Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości; listę pytań do kontroli finansowej; wykaz zagadnień do kontroli wykonania zadań. W roku 2008 grupa wprowadzi końcowe poprawki do przewodnika oraz rozpatrzy sposób jego wykorzystania przez najwyższe organy kontroli (uchwała).
Zebranie Komitetu Kontaktowego; Warszawa 11 - 12 grudnia 2006 roku
Gospodarzem zebrania była Najwyższa Izba Kontroli. Uczestniczyli Prezesi NOK 25 państw członkowskich i ETO oraz po raz pierwszy w 40-letniej historii - przedstawiciele Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej, którzy zaprezentowali poglądy na temat systemu kontroli środków UE oraz wzięli udział w bezpośredniej dyskusji z szefami NOK. Zebraniu przewodniczył Prezes NIK M. Sekuła. Głównym przedmiotem obrad była rola najwyższych organów kontroli w działaniach na rzecz poprawy rozliczalności środków UE.
W dyskusji podkreślono, że celem NOK jest zapewnienie skutecznej kontroli wykorzystania środków UE w swoich państwach. Tak jak środki budżetów krajowych, środki UE pochodzą od obywateli, muszą zatem podlegać równie dokładnej kontroli. Oznacza to, że NOK mają przeznaczyć odpowiednio duże zasoby na badanie środków UE. Sprawozdania z tych kontroli powinny być przedstawiane krajowym parlamentom. Obok tego celowe jest, aby mogły one zostać wykorzystane przez ETO, wymaga to jednak prowadzenia kontroli na podstawie takich samych kryteriów, metod i standardów. W tym celu KK utworzył grupę roboczą pod przewodnictwem ETO, która opracuje wspólne standardy kontroli oraz porównywalne kryteria kontroli, oparte o międzynarodowo uznane standardy kontroli, dostosowane do specyfiki UE. Ujednolicenie standardów kontroli będzie istotnym "wkładem" NOK na rzecz poprawy rozliczalności środków UE. Postulowano też stworzenie bazy wiedzy w obszarze kontroli środków publicznych, co ułatwi nawiązywanie kontaktów, transfer wiedzy, działalność badawczą oraz szkolenie kontrolerów. Innym wątkiem dyskusji był postulat pogłębienia współpracy ETO i NOK podczas kontroli ETO w państwach członkowskich. KK postanowił o bliższym zbadaniu korzyści i przeszkód w dotychczasowej współpracy oraz rozważenia sposobów jej ulepszenia (sprawozdanie w nr 1/2007 „Kontroli Państwowej”).
KK podjął uchwałę w sprawie wzmocnienia i usprawnienia współpracy pomiędzy NOK UE w celu poprawy rozliczalności środków wspólnotowych (przekład) oraz uchwały w sprawie działalności grup roboczych i w sprawach organizacyjnych (tekst ang.).
Z okazji zebrania KK został wydany specjalny numer "Kontroli Państwowej" w języku angielskim. Zawiera on 18 artykułów o kontroli środków UE oraz roli NOK i KK, nadesłanych w imieniu NOK, Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej.
Szefów delegacji uczestniczących w zebraniu KK przyjął Prezydent RP L. Kaczyński (wystąpienie).
