Miliony na akademicki sport, a medali mniej

NIK o wspieraniu rozwoju sportu akademickiego

W latach 2017-2021 (do końca marca) na realizację wszystkich programów i zadań związanych z rozwojem sportu akademickiego przeznaczono ponad 100 mln zł, a blisko 280 tys. studentów objęto wsparciem. Dodatkowo na rozwój akademickiej infrastruktury sportowej przeznaczono ponad 195 mln zł. Minister właściwy do spraw kultury fizycznej osiągnął większość planowanych celów i efektów programów, jednakże nie monitorował czy Polska osiągnęła awans w klasyfikacji medalowej i punktowej na międzynarodowych zawodach, co jest wymiernym efektem ponoszonych nakładów na sport akademicki. Dopiero w trakcie kontroli, NIK ustaliła, że takiego awansu nie dość że nie udało się osiągnąć, to wręcz spadliśmy w rankingach. Ponadto minister nie zapewnił ewaluacji i monitorowania celu programu dotyczącego zwiększenia aktywności fizycznej studentów.

Zarówno minister właściwy do spraw kultury fizycznej, jak również minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, w badanym okresie realizowali programy oraz zadania, które gwarantowały stworzenie warunków do rozwoju sportu akademickiego. Chodzi w szczególności o programy:

  • Program Sport Akademicki;
  • program dotyczący szkoleń w Akademickich Centrach Szkolenia Sportowego (Program ACSS);
  • program dotyczący przygotowania i udziału w uniwersjadach i Akademickich Mistrzostwach Świata (Program AMŚ);
  • Program Rozwój Sportu Akademickiego;
  • Projekt Narodowa Reprezentacja Akademicka.

W latach 2017-2021 (do końca marca) minister właściwy do spraw kultury fizycznej na programy i zadania upowszechniania sportu wśród studentów oraz programy szkolenia sportowego, przygotowania i udziału w zawodach sportowych wydatkował łącznie ponad 80 mln zł, a na rozwój akademickiej infrastruktury sportowej ponad 87 mln zł. W efekcie realizacji programów popularyzujących uprawianie sportu wsparciem objęto blisko 253 tys. studentów z co najmniej 150 uczelni (w tym 181,5 tys. w Programie Sport Akademicki i 71,4 tys. w Programie Sport dla Wszystkich) oraz 4 tys. studentów w programach szkolenia sportowego, przygotowania i udziału w zawodach sportowych (3,2 tys. w Programie ACSS i 0,8 tys. w Programie AMŚ).

Programy i zadania ministra właściwego do spraw kultury fizycznej w latach 2017-2021 (do 31 marca) (opis grafiki poniżej)
Opis grafiki

Programy, projekty i zadania ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki w latach 2017-2020

Łączne wydatki 167,9 mln zł.

Programy upowszechniania sportu, szkolenia sportowego i udziału w zawodach sportowych - łącznie 80,5 mln zł, razem 256,9 tys. uczestniczących studentów

  • Program Sport dla Wszystkich (budżet państwa cz. 25 – Kultura fizyczna) - 8,2 mln zł,
    liczba uczestniczących studentów 71,4 tys.
  • Program Sport Akademicki (FRKF) - 17,5 mln zł
    liczba uczestniczących studentów - 181,5 tys.
  • Program Akademickie Centra Szkolenia Sportowego (FRKF) - 46,8 mln zł
    liczba uczestniczących studentów - 3,2 tys.
  • Program Akademickie Mistrzostwa Świata (FRKF) - 8,0 mln zł
    liczba uczestniczących studentów - 0,8 tys.

Zadania inwestycyjne w ramach Programów inwestycyjnych - łącznie 87,4 mln zł, razem 52 obiekty sportowe

  • Program inwestycji o szczególnym znaczeniu dla sportu (FRKF) - 76,5 mln zł,
  • Program modernizacji infrastruktury sportowej (FRKF) - 5,7 mln zł,
  • Sportowa Polska – Program rozwoju lokalnej infrastruktury sportowej (FRKF) - 3,7 mln zł,
  • Program rozwoju infrastruktury ponadlokalnej (FRKF) - 1,2 mln zł
  • Pilotażowy program modernizacji infrastruktury sportowej – Mały Klub (FRKF) - 0,2 mln zł
  • Program Otwarte Strefy Aktywności (FRKF) - 0,1 mln zł
  • Efekty rzeczowe inwestycji:
    • 28 obiektów wybudowanych
    • 13 obiektów przebudowanych
    • 8 obiektów zmodernizowanych
    • 3 obiekty wyremontowane

Źródło: opracowanie własne NIK.

Efektem programów było zdobycie przez studentów w latach 2017-2020 łącznie 184 medali na Uniwersjadach Letnich i Zimowych oraz Akademickich Mistrzostwach Świata w konkurencjach olimpijskich. Zawodnicy należący do Akademickiego Związku Sportowego (AZS) wywalczyli 247 medali na zawodach mistrzowskich. NIK pozytywnie oceniła udział na Igrzyskach Olimpijskich w Tokio w 2021 r. zawodników uczestniczących w programie Akademickie Centra Szkolenia Sportowego, na których 14 zawodników zdobyło 18 medali w konkurencjach indywidualnych i drużynowych.

Z ustaleń kontroli wynika, że minister właściwy do spraw kultury fizycznej nie monitorował i nie dokonał oceny celu Programu Akademickie Centra Szkolenia Sportowego i Programu Akademickie Mistrzostwa Świata, tj. odpowiednio: awansu reprezentacji Polski w klasyfikacji medalowej i punktowej na międzynarodowych zawodach mistrzowskich w konkurencjach olimpijskich oraz awansu reprezentacji Polski w rankingach medalowych i punktacji w sportach objętych programem igrzysk olimpijskich. Dopiero w trakcie kontroli NIK ustaliła, że nie osiągnięto awansu w klasyfikacji medalowej. W latach 2017-2019 spadła liczba medali w Uniwersjadach Letnich i Zimowych oraz pozycja reprezentacji Polski w klasyfikacji medalowej – odpowiednio z 11 na 15 i z 12 na 16 miejsce. Awansu w klasyfikacji punktowej nie oceniano, ponieważ nie przyjęto metodologii liczenia punktów za zajęte w zawodach miejsca 1-8.

W badanym okresie minister właściwy do spraw kultury fizycznej oraz minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, we współpracy z uczelniami inicjowali działania w zakresie rozwijania dwutorowej kariery sportowej studentów. Chodziło o ułatwianie młodym zawodnikom łączenia kariery sportowej z nauką. Minister właściwy do spraw kultury fizycznej rozpoczął wdrażanie Programu team100, ogłoszono pilotażowy program „Super Trener” w 2020 r. oraz zapoczątkowano realizację „Projektu rozwoju kariery dwutorowej sportowców". Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki oraz uczelnie w ramach Projektu Narodowa Reprezentacja Akademicka umożliwili w 2020 roku 300 studentom-sportowcom kontynuację kariery sportowej dzięki dofinansowaniu ich indywidualnej organizacji studiów. Ponadto studenci osiągający wyniki sportowe otrzymywali stypendia ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki oraz rektorów uczelni.

Minister nie zapewnił ewaluacji i monitorowania celu Programu Sport Akademicki dotyczącego zwiększenia aktywności fizycznej studentów, z zastosowaniem narzędzi skierowanych bezpośrednio do uczestników programu (np. ankiet ewaluacyjnych dla studentów). NIK zwraca także uwagę, że w trakcie realizacji tego programu w latach 2018-2020 od części studentów pobierano opłaty – w sumie blisko 309 tys. zł – za udział w zawodach. Środki te poszły na częściowe pokrycie kosztów organizacji tych imprez, choć nie można było pobierać jakichkolwiek opłat od uczestników. Najwyższa Izba Kontroli po zakończeniu kontroli wnioskowała do Ministra Sportu i Turystyki o dokonywanie ewaluacji celu ww. programu w zakresie zwiększenia aktywności fizycznej studentów (w szczególności poprzez narzędzia skierowane do studentów uczestniczących w programie) oraz o doprecyzowanie zapisów Programu Sport Akademicki, tak aby zapewniały one wykluczenie pobierania opłat od studentów uczestniczących w programie.

W latach 2017-2020 minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki wydatkował na inwestycje sportowe blisko 108 mln zł, a na programy, projekty i zadania badawcze, a także stypendia i nagrody ponad 21 mln zł. Wsparciem zostało objętych ponad 22 tys. studentów.

Programy, projekty i zadania ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki w latach 2017-2020 (opis grafiki poniżej)
Opis grafiki

Programy, projekty i zadania ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki w latach 2017-2020

Łączne wydatki: 129,2 mln zł

Programy, projekty, zadania, stypendia i nagrody - łącznie 21,3 mln zł, razem 22,4 tys. uczestniczących studentów

  • Program Rozwój Sportu Akademickiego - 4,5 mln zł,
    44 projekty badawcze w obszarze nauk o sporcie
  • Program Regionalna Inicjatywa Doskonałości- 6 mln zł,
    1 projekt badawczy w obszarze nauk o kulturze fizycznej
  • Program Społeczna Odpowiedzialność Nauki - 1,2 mln zł,
    14 projektów promujących i wspierających sport akademicki
  • Projekt Narodowa Reprezentacja Akademicka - 3,4 mln zł,
    0,3 tys. studentów–sportowców na 35 uczelniach
  • Zadanie publiczne pt. Organizowanie działań na rzecz rozwoju sportu akademickiego - 2,9 mln zł,
    21,9 tys. studentów w 24 zadaniach
  • Stypendia Ministra za osiągniecia sportowe - 3,1 mln zł,
    0,2 tys. studentów
  • Nagrody Ministra z zakresu nauki o kulturze fizycznej - 0,2 mln zł
    26 nauczycieli akademickich

Rozwój uczelnianej infrastruktury sportowej - łącznie 107,9 mln zł, razem 9 obiektów sportowych

  • Inwestycje dotyczące infrastruktury sportowej uczelni - 107,9 mln zł
  • efekty zadań wydatki inwestycyjnych:
    • 5 obiektów wybudowanych
    • 2 obiekty przebudowane
    • 2 obiekty zmodernizowane

Źródło: opracowanie własne NIK.

Minister właściwy do spraw kultury fizycznej oraz minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki nie w pełni zrealizowali zawarte we wrześniu 2015 r. Porozumienie o współpracy na rzecz rozwoju sportu akademickiego, które określało zasady ich współpracy na rzecz rozwoju sportu akademickiego w latach 2015-2020. Ministrowie nie powołali wspólnie Rady Programowej, której zadaniem miała być koordynacja i monitorowanie realizacji Porozumienia, a także sporządzanie rocznych sprawozdań z jego realizacji. Nie powołano również Zespołu ds. Infrastruktury Sportu Akademickiego oraz nie opracowywano co pół roku listy obiektów infrastruktury sportowej o charakterze strategicznym dla instytucji szkolnictwa wyższego.

Akademicki Związek Sportowy oraz podlegające mu jednostki AZS (organizacje środowiskowe i kluby sportowe) na ogół prawidłowo realizowały ze środków publicznych zadania, osiągając zakładane w nich cele i efekty. Izba zwraca jednak uwagę, że nie wyznaczono kierunków i obszarów działań AZS oraz nie wprowadzono skutecznego mechanizmu weryfikacji liczby studentów, zawodników, trenerów, instruktorów, sekcji sportowych, pozwalającego na coroczne ich monitorowanie i ocenę. Ponadto, nie zawierano porozumień lub umów o współpracy z jednostkami AZS, które regulowałyby zobowiązania w zakresie wydatkowania i rozliczania dofinansowania z Programu Sport Akademicki.

Wnioski

do Ministra Sportu i Turystyki o:

  • wzmocnienie nadzoru nad procesem oceny wniosków o dofinansowanie w ramach programów wspierających rozwój sportu akademickiego w zakresie rzetelnej oceny wniosków oraz według kryteriów oceny przyjętych w programach;
  • dokonywanie ewaluacji celu Programu Sport Akademicki w zakresie zwiększenia aktywności fizycznej studentów, w szczególności poprzez narzędzia skierowane do studentów uczestniczących w programie;
  • dokonywanie ewaluacji celów programu obejmującego szkolenie w Akademickich Centrach Szkolenia Sportowego oraz programu dotyczącego przygotowania i udziału zawodników w uniwersjadach i Akademickich Mistrzostwach Świata, w tym dokonania oceny zasadności przyjętych celów;
  • doprecyzowanie zapisów Programu Sport Akademicki zapewniających wykluczenie pobierania opłat od studentów uczestniczących w programie.

do Ministra Edukacji i Nauki:

  • o rozważenie podjęcia działań w celu zwiększenia wsparcia dla projektów dotyczących sportu akademickiego, w tym upowszechnienia sportu wśród studentów i doktorantów, ich uczestnictwa w zawodach sportowych oraz promocji sportu w środowisku akademickim.

do Ministra Sportu i Turystyki oraz Minister Edukacji i Nauki:

  • o podjęcie wspólnych działań w celu określenia zasad stałej współpracy resortów w zakresie planowania i realizacji programów oraz zadań na rzecz wsparcia rozwoju sportu akademickiego, w tym potrzebnej akademickiej infrastruktury sportowej oraz wzajemnych działań w zakresie rozwijania dwutorowej kariery sportowej studentów, ułatwiających im łączenie kariery z nauką.

Materiały audiowizualne dla radia, TV i portali internetowych >>

Informacje o artykule

Data utworzenia:
11 kwietnia 2022 14:59
Data publikacji:
11 kwietnia 2022 14:59
Wprowadził/a:
Andrzej Gaładyk
Data ostatniej zmiany:
12 kwietnia 2022 11:02
Ostatnio zmieniał/a:
Bogdan Ulka

Przeczytaj treść ponownie