Specjalny newsletter z okazji Międzynarodowego Dnia Praw Dziecka

Bezpieczeństwo, zdrowie, nauka. Jak instytucje chronią prawa dzieci?

Ustalenia wybranych kontroli NIK

Od ochrony przed przemocą po dostęp do leczenia, edukacji i wsparcia finansowego. Ustalenia kontroli pokazują, gdzie działanie instytucji wpływa na codzienne życie dziecka.

Międzynarodowy Dzień Praw Dziecka

20 listopada obchodzimy Międzynarodowy Dzień Praw Dziecka (ang. World Children's Day). To okazja, by przypomnieć o prawach wszystkich dzieci i sprawdzić, jak instytucje je realizują.

1954 · Początek obchodów

Zgromadzenie Ogólne ONZ zaleciło państwom ustanowienie dnia poświęconego dzieciom, ich dobru i wzajemnemu zrozumieniu. Wybór daty pozostawiło poszczególnym państwom.

20 listopada 1959 · Deklaracja

ONZ przyjęła Deklarację praw dziecka, która określiła zasady ochrony dzieci i wspierania ich rozwoju.

20 listopada 1989 · Konwencja

ONZ przyjęła Konwencję o prawach dziecka. Polska zainicjowała prace nad dokumentem i ratyfikowała go w 1991 r. Rocznice przyjęcia Deklaracji i Konwencji przypadają tego samego dnia.

ONZ – historia obchodów · Gov.pl – Konwencja i rola Polski

Karty praw dziecka UNICEF

Karty przedstawiają artykuły 1–42 Konwencji o prawach dziecka.

Art. 1 · Definicja dziecka
Opis UNICEF

Dzieckiem jest każda osoba, która nie ukończyła 18 lat.

Art. 2 · Ochrona przed dyskryminacją
Opis UNICEF

Prawa dziecka zawarte w Konwencji dotyczą każdego dziecka, niezależnie od pochodzenia, koloru skóry, płci, języka, religii, poglądów, przynależności kulturowej, niepełnosprawności, czy poziomu zamożności. Wszystkie dzieci są równe wobec prawa i żadne dziecko nie powinno być traktowane niesprawiedliwie.

Art. 3 · Dobro dziecka
Opis UNICEF

Kiedy dorośli podejmują decyzje, powinni zastanowić się, w jaki sposób wpłyną one na dzieci. Wszyscy dorośli powinni kierować się dobrem dziecka. Władze powinny dbać o to, aby dzieci były otaczane ochroną i opieką swoich rodziców, a kiedy to potrzebne, także innych osób. Władze powinny kontrolować osoby i placówki odpowiedzialne za opiekę nad dziećmi, aby dobrze i właściwie wykonywały swoją pracę.

Art. 4 · Przestrzeganie praw dziecka
Opis UNICEF

Władze muszą robić wszystko co w ich mocy, aby każdemu dziecku w kraju zapewnić możliwość korzystania ze wszystkich praw wynikających z tej Konwencji.

Art. 5 · Rola rodziny w rozwoju dziecka
Opis UNICEF

Władze powinny pozostawić rodzinom i społecznościom możliwość wychowywania i wspierania dzieci tak, aby dorastając, uczyły się korzystać z przysługujących im praw w najlepszy możliwy sposób.

Art. 6 · Życie, warunki bytowe i rozwój
Opis UNICEF

Każde dziecko ma prawo do życia. Władze muszą zapewnić dzieciom jak najlepsze warunki do życia i rozwoju.

Art. 7 · Imię, nazwisko i obywatelstwo
Opis UNICEF

Dzieci muszą zostać zarejestrowane po urodzeniu oraz otrzymać imię i nazwisko oficjalnie uznawane przez władze. Dzieci muszą mieć obywatelstwo (przynależeć do państwa). O ile to możliwe, dzieci powinny znać swoich rodziców i przebywać pod ich opieką.

Art. 8 · Tożsamość
Opis UNICEF

Dzieci mają prawo do własnej tożsamości – oficjalnego uznania tego kim są, w tym do imienia i nazwiska, obywatelstwa i relacji rodzinnych. Nikt nie powinien im tego odbierać, a jeśli tak się stanie, władze mają obowiązek pomóc dzieciom szybko odzyskać tożsamość.

Art. 9 · Więzi rodzinne
Opis UNICEF

Dzieci nie powinny być oddzielane od rodziców, chyba że rodzice źle się nimi opiekują – na przykład gdy rodzic krzywdzi dziecko lub się nim nie zajmuje. Dzieci, których rodzice nie mieszkają razem, powinny pozostawać w kontakcie z obojgiem rodziców, chyba że zagraża to dobru dziecka.

Art. 10 · Kontakt z rodzicami przebywającymi w innym kraju
Opis UNICEF

Jeśli dziecko mieszka w innym kraju niż jego rodzice, władze mają obowiązek umożliwiać dziecku i jego rodzicom kontakty, w tym podróże tak, aby rodzina mogła kontaktować się i przebywać razem.

Art. 11 · Ochrona przed uprowadzeniem
Opis UNICEF

Władze mają obowiązek zapobiegać wywożeniu dzieci z kraju, gdy jest to niezgodne z prawem, na przykład w sytuacjach kiedy dziecko zostaje uprowadzone lub jest przetrzymywane przez jednego z rodziców za granicą bez zgody drugiego rodzica.

Art. 12 · Poszanowanie poglądów dzieci
Opis UNICEF

Dzieci mają prawo do swobodnego wypowiadania się w sprawach, które ich dotyczą. Dorośli powinni słuchać dzieci i traktować je poważnie.

Art. 13 · Swoboda wypowiedzi
Opis UNICEF

Dzieci mają prawo do swobodnego dzielenia się z innymi tym, czego się uczą, co myślą i czują w każdej formie ustnej, pisemnej, rysunkowej lub w jakiejkolwiek innej, dopóki nie krzywdzi to innych ludzi.

Art. 14 · Wolność myśli i wyznania
Opis UNICEF

Dzieci mogą decydować o tym co myślą, co uważają i w co wierzą, ale nie powinno to ograniczać przysługujących innym praw. Wychowując dzieci, rodzice mogą uczyć je jak prawidłowo korzystać z tego prawa.

Art. 15 · Swoboda zrzeszania się
Opis UNICEF

Dzieci mogą przystępować do grup i organizacji lub je zakładać, a także mogą spotykać się z innymi, o ile nie krzywdzi to innych ludzi.

Art. 16 · Ochrona prywatności
Opis UNICEF

Każde dziecko ma prawo do prywatności. Prawo musi chronić prywatność dzieci, ich rodzinę, dom, korespondencję i reputację (czyli dobre imię) przed wszelkimi zagrożeniami.

Art. 17 · Dostęp do informacji
Opis UNICEF

Dzieci mają prawo do uzyskiwania informacji z internetu, radia, telewizji, gazet, książek i innych źródeł. Dorośli powinni zadbać o to, aby przekazywane dzieciom treści nie były szkodliwe. Władze powinny zachęcać media do udostępniania informacji z wielu różnych źródeł oraz w języku zrozumiałym dla dzieci.

Art. 18 · Odpowiedzialność rodziców
Opis UNICEF

Rodzice są głównymi osobami odpowiedzialnymi za wychowanie dziecka. Kiedy dziecko nie ma rodziców, inna osoba dorosła pełni ich funkcję i jest nazywana „opiekunem”. Rodzice i opiekunowie powinni zawsze uwzględniać to, co jest najlepsze dla dziecka. Władze powinny im w tym pomagać. Jeśli dziecko ma oboje rodziców, oboje powinni być odpowiedzialni za wychowanie dziecka.

Art. 19 · Ochrona przed przemocą
Opis UNICEF

Władze mają obowiązek chronić dzieci przed przemocą, wykorzystywaniem i zaniedbaniem ze strony opiekunów.

Art. 20 · Dzieci bez rodziny
Opis UNICEF

Każde dziecko, które nie może być otoczone opieką przez własną rodzinę, ma prawo do opieki sprawowanej przez osoby szanujące jego religię, kulturę, język i inne aspekty życia dziecka.

Art. 21 · Dzieci adoptowane
Opis UNICEF

W przypadku adopcji dziecka, najważniejsze jest aby kierować się tym, co jest dla niego najlepsze. Jeśli nie jest możliwa odpowiednia opieka we własnym kraju – na przykład zamieszkanie z inną rodziną – dziecko może zostać adoptowane w innym kraju.

Art. 22 · Dzieci uchodźcy
Opis UNICEF

Dzieci, będące uchodźcami, które przeprowadzają się do innego kraju ze swojej ojczyzny (ponieważ pobyt tam nie był dla nich bezpieczny), powinny uzyskać pomoc i ochronę oraz mieć takie same prawa, jak dzieci urodzone w kraju, do którego przybyły.

Art. 23 · Dzieci z niepełnosprawnością
Opis UNICEF

Każde dziecko z niepełnosprawnością powinno mieć zapewnione jak najlepsze warunki do funkcjonowania w społeczeństwie. Władze powinny usuwać wszelkie przeszkody tak, aby dzieci z niepełnosprawnościami mogły stać się niezależne i aktywnie uczestniczyć w życiu społecznym.

Art. 24 · Zdrowie, woda, żywność, środowisko
Opis UNICEF

Dzieci mają prawo do najlepszej możliwej opieki zdrowotnej, czystej wody pitnej, zdrowej żywności oraz czystego i bezpiecznego środowiska naturalnego. Wszyscy dorośli i dzieci powinni wiedzieć jak dbać o bezpieczeństwo i zdrowie.

Art. 25 · Nadzór nad miejscem przebywania dziecka
Opis UNICEF

Sytuacja każdego dziecka umieszczonego w placówce – w celu zapewnienia opieki, ochrony lub zdrowia – powinna być regularnie monitorowana, aby kontrolować czy wszystko przebiega prawidłowo i czy jest to nadal najlepsze miejsce dla dziecka.

Art. 26 · Pomoc społeczna i ekonomiczna
Opis UNICEF

Władze powinny zapewnić pieniądze lub inne wsparcie, aby pomóc dzieciom z najbardziej potrzebujących rodzin.

Art. 27 · Żywność, odzież, bezpieczny dom
Opis UNICEF

Dzieci mają prawo do odpowiednich warunków życia, aby móc się rozwijać w najlepszy możliwy sposób. Władze powinny pomagać rodzinom i dzieciom, które nie mogą sobie na to pozwolić.

Art. 28 · Dostęp do edukacji
Opis UNICEF

Każde dziecko ma prawo do edukacji. Edukacja podstawowa powinna być bezpłatna, z kolei edukacja średnia i wyższa powinna być dostępna dla każdego dziecka. Dzieci należy zachęcać do ukończenia szkoły na najwyższym możliwym poziomie. Szkoły powinny uwzględniać prawa dzieci i w żadnym wypadku nie stosować przemocy.

Art. 29 · Cele edukacji
Opis UNICEF

Edukacja powinna pomagać dzieciom w pełni rozwijać ich osobowość, talenty i umiejętności. Dzieci powinny nauczyć się rozumieć swoje prawa oraz szanować prawa i kultury innych oraz to, co różni ludzi. Edukacja pokazuje, jak żyć w pokoju i chronić środowisko.

Art. 30 · Mniejszości kulturowe, językowe i religijne
Opis UNICEF

Dzieci mają prawo do używania własnego języka, do swojej kultury i do wyznawania swojej religii – nawet jeśli nie są one wspólne dla większości ludzi w kraju, w którym mieszkają.

Art. 31 · Wypoczynek, zabawa, kultura, sztuka
Opis UNICEF

Każde dziecko ma prawo do odpoczynku, relaksu, zabawy i uczestnictwa w życiu kulturalnym i artystycznym.

Art. 32 · Ochrona przed niebezpieczną pracą
Opis UNICEF

Dzieci mają prawo do ochrony przed wykonywaniem pracy, która jest dla nich niebezpieczna lub szkodliwa dla zdrowia, edukacji lub prawidłowego rozwoju. Jeśli dzieci pracują, mają prawo do bezpieczeństwa i uczciwej zapłaty.

Art. 33 · Ochrona przed narkotykami
Opis UNICEF

Władze muszą chronić dzieci przed używaniem narkotyków oraz angażowaniem ich w produkcję i handel tymi substancjami.

Art. 34 · Ochrona przed wykorzystywaniem seksualnym
Opis UNICEF

Władze powinny chronić dzieci przed wykorzystywaniem seksualnym i niegodziwym traktowaniem w celach seksualnych, w tym przed osobami zmuszającymi dzieci do uprawiania seksu za pieniądze lub do brania udziału w zdjęciach czy filmach o treściach pornograficznych.

Art. 35 · Przeciwdziałanie sprzedaży i handlowi dziećmi
Opis UNICEF

Władze muszą dopilnować, aby dzieci nie były porywane, sprzedawane lub zabierane do innych krajów lub miejsc, w których będą poddane wyzyskowi (wykorzystywane).

Art. 36 · Ochrona przed wyzyskiem
Opis UNICEF

Dzieci mają prawo do ochrony przed wszelkimi innymi formami wyzysku (wykorzystywania), nawet jeśli nie są one wyraźnie wymienione w tej Konwencji.

Art. 37 · Dzieci pozbawione wolności
Opis UNICEF

Dzieci, które zostały oskarżone o łamanie prawa, nie powinny być pozbawiane życia, torturowane, okrutnie traktowane, dożywotnio więzione lub więzione razem z dorosłymi. Umieszczenie dziecka w więzieniu powinno być ostatecznym rozwiązaniem i trwać możliwie najkrócej. Dzieci przebywające w więzieniu powinny mieć dostęp do pomocy prawnej i mieć możliwość pozostawania w kontakcie z rodziną.

Art. 38 · Ochrona w czasie wojny
Opis UNICEF

Dzieci mają prawo do ochrony w czasie wojny. Żadne dziecko poniżej 15. roku życia nie może wstąpić do wojska ani uczestniczyć w wojnie.

Art. 39 · Rehabilitacja i reintegracja
Opis UNICEF

Dzieci, które w wyniku wojny zostały ranne, były zaniedbywane lub źle traktowane, mają prawo do uzyskania pomocy, która pozwoli im wrócić do zdrowia i odzyskać godność.

Art. 40 · Dzieci naruszające prawo
Opis UNICEF

Dzieci oskarżone o łamanie prawa powinny mieć dostęp do pomocy prawnej i uczciwego traktowania. Należy zaoferować im różne możliwości, aby mogły stać się dobrymi członkami swoich społeczności. Więzienie powinno być ostatecznością.

Art. 41 · Najlepsze prawo dla dzieci
Opis UNICEF

Jeśli prawo w danym kraju lepiej chroni prawa dzieci niż postanowienia tej Konwencji, należy je stosować.

Art. 42 · Powszechna znajomość praw dziecka
Opis UNICEF

Władze powinny aktywnie informować dzieci i dorosłych o treści tej Konwencji, aby każdy znał prawa dzieci.

Źródło: UNICEF Polska, „Konwencja o prawach dziecka”, plakat (PDF)

Wybrane kontrole wg obszaru

Widoczne kontrole: 9 z 9

Bezpieczeństwo w internecie

I/25/001/LPO · Art. 17 lit. e

Ochrona przed szkodliwymi treściami

Minister Cyfryzacji podejmował działania edukacyjne, regulacyjne i organizacyjne. NIK ustaliła, że poza regularną edukacją w badanym okresie nie wdrożono rozwiązań wystarczająco skutecznie wspierających ochronę dzieci w internecie.

Co to oznacza dla praw dziecka?

Państwo powinno wspierać tworzenie zasad ochrony dziecka przed szkodliwymi materiałami, z uwzględnieniem jego dostępu do informacji.

Źródło NIK

Wróć do mapy praw dziecka

Ochrona przed przemocą

P/24/080/LPO · Art. 19 i 39

Przeciwdziałanie przemocy domowej

Niepełne wykonywanie ustawowych zadań stwierdzono w 90% skontrolowanych jednostek realizujących badane zadania. Żadna ze skontrolowanych jednostek nie opracowała narzędzi identyfikowania osób szczególnie zagrożonych przemocą. NIK wskazała także na nieskuteczną izolację części sprawców.

Co to oznacza dla praw dziecka?

Dziecko potrzebuje szybkiego rozpoznania zagrożenia, skutecznej interwencji i pomocy w powrocie do zdrowia.

Źródło NIK

Wróć do mapy praw dziecka

I/23/001/LPO · Art. 19 ust. 2

Pomoc w Wielkopolsce

ROPS w Poznaniu co do zasady wykonywał zadania województwa, lecz zakres działań ograniczały środki. W Śremie projekt gminnego programu przedstawiono radzie z rocznym opóźnieniem.

Co to oznacza dla praw dziecka?

Programy wsparcia i zasoby samorządów pomagają zapewnić ochronę dziecku i jego opiekunom. Przytoczone ustalenia dotyczą dwóch jednostek.

Źródło NIK 1Źródło NIK 2

Wróć do mapy praw dziecka

Zdrowie i dostęp do leczenia

P/23/076/LPO · Art. 24, 28 i 29

Pomoc psychologiczna i psychoterapeutyczna

Szkoły i poradnie psychologiczno-pedagogiczne miały ograniczone możliwości wczesnego rozpoznawania problemów. NIK stwierdziła brak kompleksowej pomocy dostosowanej do potrzeb oraz skutecznej koordynacji między instytucjami.

Co to oznacza dla praw dziecka?

Dostęp do pomocy w ochronie zdrowia oraz do wsparcia w szkole wpływa na zdrowie i udział dziecka w nauce.

Źródło NIK

Wróć do mapy praw dziecka

P/23/077/LPO · Art. 24 ust. 1

Opieka psychiatryczna

NIK oceniła system jako niewydolny. Pomimo rozwoju modelu opieki utrzymywał się niedobór psychiatrów dziecięcych, a kolejka do leczenia się wydłużała. Wyniki ogłoszono 10 września 2024 r.

Co to oznacza dla praw dziecka?

Czas oczekiwania i dostępność specjalistów wpływają na możliwość otrzymania leczenia wtedy, gdy dziecko go potrzebuje.

Źródło NIK

Wróć do mapy praw dziecka

I/22/005/LPO · Art. 24 i art. 3 ust. 3

Opieka psychiatryczna i psychologiczna w Wielkopolsce

Wielkopolski OW NFZ rzetelnie określił potrzeby. Umowy objęły 16 z 17 planowanych świadczeniodawców I poziomu oraz 12 z 17 planowanych podmiotów II poziomu. Przeszkodą były m.in. braki kadrowe. Ustalenia tej kontroli rozpoznawczej NIK ujęła we wspólnej informacji z P/23/076.

Co to oznacza dla praw dziecka?

Liczba placówek i kwalifikacje personelu wpływają na dostępność opieki dostosowanej do wieku i potrzeb dzieci.

Źródło NIK 1Źródło NIK 2

Wróć do mapy praw dziecka

I/22/011/LPO · Art. 24 i art. 3 ust. 3

Opieka zdrowotna nad młodzieżą objętą środkami wychowawczymi lub poprawczymi

W placówce w Witkowie zatrudniano lekarza i pielęgniarkę oraz wykonywano badania przy przyjęciu. NIK stwierdziła m.in. brak działającego gabinetu stomatologicznego do końca sierpnia 2022 r. oraz brak działań w sprawie okresowych badań profilaktycznych.

Co to oznacza dla praw dziecka?

Pobyt dziecka w placówce wymaga zapewnienia dostępu do leczenia i profilaktyki. W odniesieniu do dzieci pozbawionych wolności znaczenie ma również art. 37 lit. c.

Źródło NIK

Wróć do mapy praw dziecka

Edukacja i równe szanse

P/22/075/LPO · Art. 2, 23, 28 i 29

Edukacja głuchych i niedosłyszących uczniów

Do potrzeb uczniów posługujących się językiem migowym nie dostosowano podstawy programowej, podręczników ani arkuszy egzaminacyjnych. Polski język migowy nie miał rangi przedmiotu nauczania.

Co to oznacza dla praw dziecka?

Dostępność językowa wpływa na rozumienie lekcji, udział w zajęciach i możliwość wykazania wiedzy na egzaminie.

Źródło NIK

Wróć do mapy praw dziecka

Zabezpieczenie społeczne

P/21/087/LPO · Art. 26 i art. 27 ust. 3

Świadczenie wychowawcze w ramach unijnej koordynacji

NIK pozytywnie oceniła działania ministra na rzecz usprawnienia koordynacji i nadzór nad wojewodami. W urzędach wojewódzkich utrzymywały się znaczne opóźnienia w sprawach o ówczesne świadczenie 500+.

Co to oznacza dla praw dziecka?

Terminowe rozpatrywanie wniosku wpływa na to, kiedy rodzina może skorzystać ze wsparcia służącego zapewnieniu dziecku odpowiednich warunków życia.

Źródło NIK

Wróć do mapy praw dziecka

Jedno prawo, kilka kontroli

Wybierz prawo, aby zobaczyć powiązane ustalenia NIK i przejść do odpowiedniego artykułu Konwencji.

Art. 17 Ochrona przed szkodliwymi treściami1 kontrola

Zobacz przypis do art. 17

Art. 19 Ochrona przed przemocą2 kontrole

Zobacz przypis do art. 19

Art. 39 Powrót do zdrowia po krzywdzeniu1 kontrola

Zobacz przypis do art. 39

Art. 24 Zdrowie i dostęp do leczenia4 kontrole

Zobacz przypis do art. 24

Art. 28 Prawo do nauki2 kontrole

Zobacz przypis do art. 28

Art. 29 Rozwój zdolności i talentów2 kontrole

Zobacz przypis do art. 29

Art. 2 Ochrona przed dyskryminacją1 kontrola

Zobacz przypis do art. 2

Art. 23 Wsparcie dzieci z niepełnosprawnościami1 kontrola

Zobacz przypis do art. 23

Art. 3 Standardy opieki i ochrony2 kontrole

Zobacz przypis do art. 3

Art. 37 Traktowanie dzieci pozbawionych wolności1 kontrola

Zobacz przypis do art. 37

Art. 26 Zabezpieczenie społeczne1 kontrola

Zobacz przypis do art. 26

Art. 27 Odpowiednie warunki życia1 kontrola

Zobacz przypis do art. 27

Jedno prawo, trzy perspektywy

Zdrowie i dostęp do leczenia

Art. 24 Konwencji

Dziecko

Nastolatek potrzebuje pomocy psychiatrycznej. Chce wiedzieć, gdzie może się zgłosić, kiedy odbędzie się pierwsza wizyta i do kogo może się zwrócić, jeśli jego stan pogorszy się przed wizytą.

Instytucja

Poradnia organizuje dostęp do specjalisty. Ustala grafik przyjęć, uwzględnia pilność zgłoszenia i przekazuje rodzinie informację o terminie oraz dalszych krokach.

NIK

Kontrolerzy sprawdzają, czy placówki mają wystarczającą liczbę specjalistów i jak długo dzieci czekają na pomoc. W kontroli P/23/077 NIK ustaliła, że utrzymywał się niedobór psychiatrów dziecięcych, a kolejka do leczenia się wydłużała. Zobacz ustalenia kontroli opieki psychiatrycznej.

Bezpieczeństwo w internecie

Art. 17 Konwencji

Dziecko

Uczeń trafia na szkodliwe nagranie. Chce wiedzieć, jak je zgłosić i gdzie uzyskać pomoc.

Instytucja

Ministerstwo Cyfryzacji przygotowuje działania edukacyjne i rozwiązania, które mają ograniczać dostęp dzieci do szkodliwych treści.

NIK

NIK ustaliła, że poza regularną edukacją nie wdrożono w badanym okresie rozwiązań wystarczająco skutecznie wspierających ochronę dzieci. Zobacz ustalenia NIK.

Ochrona przed przemocą domową

Art. 19 Konwencji

Dziecko

Dziecko doświadcza przemocy w domu. Potrzebuje dorosłego, który potraktuje zgłoszenie poważnie i pomoże zapewnić mu bezpieczeństwo.

Instytucja

Policja i pomoc społeczna rozpoznają zagrożenie, podejmują interwencję i organizują dalszą pomoc.

NIK

NIK stwierdziła, że żadna ze skontrolowanych jednostek nie opracowała narzędzi, procedur ani metod identyfikowania osób szczególnie zagrożonych. Zobacz ustalenia NIK.

Edukacja dostępna językowo

Art. 28 Konwencji

Dziecko

Głucha uczennica posługuje się polskim językiem migowym. Chce rozumieć polecenia, zadawać pytania i móc pokazać, czego się nauczyła.

Instytucja

Szkoła organizuje komunikację i dobiera materiały do potrzeb uczennicy. System egzaminacyjny odpowiada za dostosowanie egzaminów.

NIK

NIK ustaliła, że do potrzeb uczniów posługujących się językiem migowym nie dostosowano podstawy programowej, podręczników ani arkuszy egzaminacyjnych. Zobacz ustalenia NIK.

Zabezpieczenie społeczne

Art. 26 Konwencji

Dziecko

Jeden z rodziców pracuje w innym kraju UE. Rodzina czeka na rozstrzygnięcie sprawy o świadczenie wychowawcze, które ma pomóc w pokrywaniu wydatków na dziecko.

Instytucja

W badanym okresie urząd wojewódzki ustalał prawo do świadczenia w sprawach objętych unijną koordynacją, w razie potrzeby kontaktując się z instytucją w drugim państwie.

NIK

NIK ustaliła, że mimo działań usprawniających koordynację utrzymywały się znaczne opóźnienia w rozpatrywaniu spraw. Zobacz ustalenia NIK.

Co sprawdziłby młody kontroler?

Przeczytaj scenkę i wymyśl własne pytania. Następnie odkryj odpowiedź i porównaj ją ze swoimi pomysłami.

1. Pomoc psychologiczna

Szkoła ma psychologa. Jak sprawdzisz, czy uczniowie rzeczywiście mogą skorzystać z pomocy?

Odkryj odpowiedź
  • W jakich dniach i godzinach można porozmawiać z psychologiem?
  • Ile czasu mija od zgłoszenia do pierwszego spotkania?
  • Jak uczeń może się zgłosić i gdzie znajdzie tę informację?

Zobacz ustalenia NIK — pomoc psychologiczna

2. Dostępna edukacja

Głuchy uczeń posługuje się polskim językiem migowym. Jak sprawdzisz, czy może w pełni uczestniczyć w lekcjach?

Odkryj odpowiedź
  • Czy uczeń może zadawać pytania i otrzymywać odpowiedzi w dostępnej dla niego formie?
  • Czy materiały i instrukcje do zadań są dla niego zrozumiałe?
  • Czy sposób sprawdzania wiedzy uwzględnia jego potrzeby językowe?

Zobacz ustalenia NIK — dostępna edukacja

3. Bezpieczeństwo w internecie

Uczeń natrafia na szkodliwy materiał w internecie. Jak sprawdzisz, czy wie, co zrobić, i czy może otrzymać pomoc?

Odkryj odpowiedź
  • Czy wie, gdzie zgłosić materiał i do którego zaufanego dorosłego może się zwrócić?
  • Czy instrukcja zgłoszenia jest zrozumiała i łatwa do znalezienia?
  • Czy po zgłoszeniu uczeń dostaje informację o dalszych krokach?

Zobacz ustalenia NIK — bezpieczeństwo w internecie

4. Reakcja na przemoc domową

Do instytucji trafia zgłoszenie, że dziecko może doświadczać przemocy w domu. Jak sprawdzisz, czy otrzymało ochronę?

Odkryj odpowiedź
  • Kto i jak szybko ocenił zagrożenie?
  • Jakie działania podjęto, aby zapewnić dziecku bezpieczeństwo?
  • Kto sprawdził po interwencji, czy pomoc nadal jest potrzebna?

Zobacz ustalenia NIK — reakcja na przemoc domową

5. Pomoc po interwencji

Rodzina po interwencji potrzebuje pomocy psychologicznej. Gmina wskazuje, że ma program przeciwdziałania przemocy. Jak sprawdzisz, czy wsparcie jest dostępne?

Odkryj odpowiedź
  • Gdzie rodzina może uzyskać pomoc i czy łatwo znaleźć dane kontaktowe?
  • Ile czasu trzeba czekać na pierwsze spotkanie?
  • Czy pomoc można kontynuować, jeśli jedno spotkanie nie wystarczy?

Zobacz ustalenia NIK — pomoc po interwencji

6. Czekanie na wizytę u psychiatry

Nastolatek potrzebuje konsultacji psychiatrycznej. Poradnia przyjmuje nowych pacjentów. Jak sprawdzisz, czy nastolatek otrzyma pomoc na czas?

Odkryj odpowiedź
  • Jaki jest pierwszy dostępny termin konsultacji?
  • Jak poradnia uwzględnia pilność zgłoszenia?
  • Czy rodzina dowiaduje się, gdzie szukać pomocy, jeśli stan nastolatka pogorszy się w trakcie oczekiwania?

Zobacz ustalenia NIK — czekanie na wizytę u psychiatry

7. Leczenie blisko domu

Dziecko otrzymuje pomoc psychologiczną, ale potrzebuje również konsultacji psychiatrycznej. Jak sprawdzisz, czy w jego okolicy działa odpowiednia poradnia?

Odkryj odpowiedź
  • Które placówki faktycznie przyjmują dzieci w ramach NFZ?
  • Czy najbliższa placówka oferuje potrzebny rodzaj pomocy?
  • Ile czasu zajmują dojazd i oczekiwanie na wizytę?

Zobacz ustalenia NIK — leczenie blisko domu

8. Zdrowie w placówce wychowawczej

Wychowanek zgłasza ból zęba. Placówka zapewnia opiekę medyczną. Jak sprawdzisz, czy może skorzystać z leczenia?

Odkryj odpowiedź
  • Komu wychowanek może zgłosić problem i kto umawia wizytę?
  • Ile czasu mija od zgłoszenia do przyjęcia przez dentystę?
  • Czy placówka zapewnia także okresowe badania profilaktyczne?

Zobacz ustalenia NIK — zdrowie w placówce wychowawczej

9. Świadczenie dla rodziny pracującej za granicą

Jeden z rodziców pracuje w innym kraju UE. Rodzina złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze i czeka na rozstrzygnięcie. Jak sprawdzisz, czy sprawa jest prowadzona sprawnie?

Odkryj odpowiedź
  • Kiedy wpłynął wniosek i jakie czynności wykonano od tego czasu?
  • Czy urząd poinformował rodzinę, jakich dokumentów lub informacji brakuje?
  • Czy rodzina może sprawdzić stan sprawy i dowiedzieć się, skąd wynika opóźnienie?

Zobacz ustalenia NIK — świadczenie dla rodziny pracującej za granicą

Co wiesz o prawach dziecka

Odpowiedz na 30 pytań. Po każdej odpowiedzi zobaczysz krótkie objaśnienie.

Co warto sprawdzić ponownie?

Bezpieczeństwo w internecie

Czy wdrożone rozwiązania ograniczają dostęp dzieci do szkodliwych treści w internecie?

Ochrona przed przemocą

Czy po zgłoszeniu przemocy domowej dzieci szybciej otrzymują ochronę?

Zdrowie i leczenie

Czy skrócił się czas oczekiwania dzieci i młodzieży na pierwszą wizytę u psychiatry?

Edukacja i równe szanse

Czy uczniowie posługujący się polskim językiem migowym mają dostęp do materiałów i egzaminów dostosowanych do ich potrzeb?

Zabezpieczenie społeczne

Czy skrócił się czas rozpatrywania spraw o świadczenie wychowawcze objętych unijną koordynacją?

Przypisy do Konwencji o prawach dziecka

Poniżej treść przepisów w skrócie, w zakresie związanym z kontrolami. Pełne brzmienie Konwencja o prawach dziecka

Art. 2 ust. 1

Państwa mają respektować i zapewniać prawa z Konwencji każdemu dziecku podlegającemu ich jurysdykcji, bez dyskryminacji, m.in. ze względu na język lub niepełnosprawność.

Art. 3 ust. 3

Instytucje i placówki odpowiedzialne za opiekę nad dziećmi lub ich ochronę mają spełniać normy właściwych władz dotyczące m.in. bezpieczeństwa, zdrowia, liczby i kwalifikacji personelu oraz nadzoru.

Art. 17 lit. e

Państwa mają wspierać opracowywanie zasad ochrony dzieci przed szkodliwymi informacjami i materiałami, z uwzględnieniem art. 13 i 18 Konwencji.

Art. 19 ust. 1–2

Państwa mają podejmować środki prawne, administracyjne, społeczne i wychowawcze, aby chronić dziecko przed przemocą fizyczną i psychiczną, krzywdzeniem, zaniedbaniem i wykorzystywaniem w czasie pozostawania pod opieką. Środki ochrony powinny odpowiednio obejmować programy wsparcia, zapobieganie, rozpoznawanie, zgłaszanie, kierowanie spraw, ich badanie, leczenie i dalszą opiekę, a w razie potrzeby udział sądu.

Art. 23 ust. 1–3

Dziecko z niepełnosprawnością ma prawo do życia w warunkach zapewniających godność, wspierających samodzielność i ułatwiających aktywny udział w społeczeństwie. Konwencja przewiduje szczególną opiekę i pomoc ułatwiającą m.in. dostęp do nauki, leczenia i rehabilitacji.

Art. 24 ust. 1

Państwa uznają prawo dziecka do możliwie najwyższego poziomu zdrowia, leczenia i rehabilitacji. Mają dążyć do zapewnienia każdemu dziecku dostępu do opieki zdrowotnej.

Art. 26 ust. 1–2

Każde dziecko ma prawo korzystać z zabezpieczenia społecznego, w tym z ubezpieczeń społecznych. Przy przyznawaniu świadczeń należy, gdy to stosowne, uwzględniać zasoby i sytuację dziecka oraz osób odpowiedzialnych za jego utrzymanie.

Art. 27 ust. 3

Państwa mają, odpowiednio do warunków krajowych i swoich możliwości, wspierać rodziców i innych opiekunów w zapewnieniu dziecku odpowiedniego poziomu życia, w razie potrzeby przez pomoc materialną i programy wsparcia, szczególnie dotyczące żywności, odzieży i mieszkania.

Art. 28 ust. 1, w tym lit. c

Państwa uznają prawo dziecka do nauki i mają je stopniowo realizować na zasadzie równych szans. Zgodnie z lit. c mają zapewnić dostęp do szkolnictwa wyższego wszystkim, odpowiednio do ich zdolności, przy użyciu właściwych środków.

Art. 29 ust. 1 lit. a

Nauka dziecka ma służyć możliwie pełnemu rozwojowi jego osobowości, talentów oraz zdolności umysłowych i fizycznych.

Art. 37 lit. c

Dziecko pozbawione wolności ma być traktowane humanitarnie i z poszanowaniem godności, z uwzględnieniem potrzeb wynikających z jego wieku.

Art. 39

Państwa mają wspierać fizyczny i psychiczny powrót do zdrowia oraz reintegrację społeczną dzieci, które doświadczyły m.in. zaniedbania, wykorzystywania lub krzywdzenia. Pomoc ma odbywać się w warunkach sprzyjających zdrowiu, poczuciu własnej wartości i godności dziecka.