Najwyższa Izba Kontroli
Pomagamy w naprawianiu państwa
NIK chciała sprawdzić, czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapewniło prawidłowe otoczenie prawne dla efektywnego funkcjonowania Lokalnych Grup Działania.
Innymi słowy: czy nowe przepisy pozwalały Lokalnym Grupom Działania skutecznie działać?
Izba oceniła działalność Ministerstwa NEGATYWNIE. Nowelizacja przepisów Dotyczących Lokalnych Grup Działania była NIECELOWA.
Niestety, naruszone zostały niektóre przepisy tzw. unijnego rozporządzenia 2021/1060, ograniczono także konstytucyjną zasadę samodzielności gminy oraz zasadę sprawowania władzy przez społeczności lokalne w formie przedstawicielskiej.
Co to są Lokalne Grupy Działania?
Lokalne Grupy Działania to stowarzyszenia trójsektorowe skupiające przedstawicieli sektora publicznego, społecznego i gospodarczego.
Powstały, aby realizować unijną inicjatywę LEADER, której celem jest wspieranie rozwoju obszarów wiejskich.
Program opiera się siedmiu założeniach. Są to: oddolność, terytorialność, lokalne partnerstwo, zintegrowana strategia wielosektorowa, budowanie sieci, innowacyjność oraz współpraca.
W związku z przedłużeniem realizacji Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Ministerstwo zaczęło przygotowywać zmiany do ustawy o rozwoju lokalnym z udziałem lokalnej społeczności.
Jedną z najistotniejszych było usunięcie kluczowego dla wielu procesów obowiązku uczestnictwa gmin w Lokalnych Grupach Działania.
W praktyce oznaczało to, że mieszkańcy gmin zostali pozbawieni możliwości reprezentacji przez swoich przedstawicieli wybranych w demokratycznych wyborach powszechnych.
Zmienione przepisy weszły w życie w grudniu 2021 i zdecydowanie negatywnie wpłynęły na fundamentalną zasadę kreowania rozwoju lokalnego przez lokalną społeczność.
Opłakanym skutkiem niecelowych zmian było wypowiedzenie niektórych tzw. umów ramowych zawartych w 2024 r.
Łączna wartość wypowiedzianych umów to - uwaga - ponad 32 min euro!
- Grudzień 2021: nowe przepisy
- Wypowiedzenie umów ramowych na kwotę ponad 32 min Euro
Skutek zmian 51 białych plam
Dezorganizacja otoczenia prawnego funkcjonujących Lokalnych Grup Działania przyczyniła się do powstania konfliktu interesów, który mógł sprzyjać mechanizmom korupcjogennym m.in. w obszarze oceny i wyboru Lokalnych Strategii Rozwoju oraz przystępowania gmin do Lokalnych Grup Działania.
- Możliwe mechanizmy korupcjogenne, możliwe konflikty interesów
- Dezorganizacja otoczenia prawnego Lokalnych Grup Działania
Przykład
Zagrożone:
- bezstronność
- przejrzystość decyzji i działań
- obiektywizm rozstrzygnięć odwoławczych
Konkretny, zidentyfikowany przez NIK, przykład?
Sytuacja, w której osoba pełniąca funkcję Ministra, do obowiązków którego należy nadzorowanie systemu wdrażania rozwoju lokalnego była jednocześnie członkiem Lokalnej Grupy Działania.
Taki mechanizm podważa bezstronność i przejrzystość ewentualnych decyzji i podejmowanych przez taką osobę działań, w tym decyzji w sprawie rozstrzygnięć odwoławczych.
Jeszcze w toku kontroli NIK 51 gminom z woj. podlaskiego i małopolskiego przyznano środki
Jeszcze wtoku kontroli NIK, Ministerstwo podjęło działania i dokonało zmiany ustawy o rozwoju lokalnym, niestety, jedynie w kwestii przyznania wsparcia wspomnianym mieszkańcom 51 gmin z województw podlaskiego i małopolskiego.
W połowie listopada 2024 r. Prezydent RP podpisał stosowne zmiany ustawowe.