Informacja o wynikach kontroli realizacji Ramowych Programów Badań, Rozwoju Technicznego i Prezentacji Unii Europejskiej

Kontrolą objęto Ministerstwo Nauki i Informatyzacji oraz uczestniczące w 5 i 6 Ramowym Programie Badań, Rozwoju Technicznego i Prezentacji Unii Europejskiej, w latach 2000-2004, 24 jednostki badawczo-rozwojowe, 5 urzędów marszałkowskich oraz 3 inne podmioty. Celem kontroli było ocena korzyści uzyskanych z udziału polskich jednostek naukowych w 5 i 6 Programie Ramowym, z uwzględnieniem wydatkowanych na ten cel środków publicznych, a także ocena działań organizacyjno- informacyjnych ze strony Ministra Nauki i Informatyzacji - wspomagających przygotowanie polskich jednostek do uczestnictwa w Programach. Najwyższa Izba Kontroli negatywnie ocenia udział polskich jednostek w realizacji projektów objętych Ramowymi Programami, ponieważ uzyskały one niewielkie korzyści z udziału w tych Programach. W badanym okresie ze środków publicznych wydatkowano na ten cel łącznie 1.211,6 mln zł, w tym 433,9 mln zł ze środków Phare, podczas gdy dofinansowanie z Komisji Europejskiej przekazane polskim jednostkom na realizację projektów przyjętych przez Komisję Europejską wyniosło 222,3 mln zł, tj. 18,4% środków zaangażowanych przez Polskę. Polskie jednostki badawcze i rozwojowe nie potrafiły skorzystać z dofinansowania prac badawczych z Komisji Europejskiej w ramach przedmiotowych Programów Ramowych. Komisja Europejska zakwalifikowała do finansowania jedynie 23,2% wniosków złożonych przez polskie jednostki w ramach 5 Programu Ramowego (realizowanego w latach 1998-2002) oraz tylko 11,7% wniosków złożonych w ramach 6 Programu Ramowego (realizowanego w latach2003-2006). Najwyższa Izba Kontroli stwierdziła również inne nieprawidłowości związane z realizacją Ramowych Programów, polegające na: 1) nieokreśleniu, przez Ministra Nauki i Informatyzacji, kryteriów i trybu przyznawania i rozliczania środków na dofinansowanie udziału polskich jednostek w Ramowych Programach, 2) nieprzestrzeganiu, przez jednostki realizujące projekty w ramach Ramowych Programów, postanowień kontraktów zawartych z Komisją Europejską, 3) wykazywaniu w raportach z realizacji projektów, kierowanych do Komisji Europejskiej i Komitetu Badań Naukowych, kosztów w wielkościach innych niż wynikające z ewidencji księgowej. Zdaniem NIK, Minister Nauki i Informatyzacji nie prowadził, w skontrolowanym zakresie, właściwej polityki naukowej i innowacyjnej, która umożliwiłaby uzyskanie większych korzyści z udziału polskich jednostek w Ramowych Programach. Minister Nauki i Informatyzacji nie zapewnił również skutecznego nadzoru nad prawidłowym wykorzystaniem przez jednostki badawcze i rozwojowe, biorące udział w 5 i 6 Programie Ramowym, przyznanych środków publicznych. W ocenie NIK, Minister Nauki i Informatyzacji powinien realizować założenia polityki naukowej państwa, przyjęte przez Radę Ministrów. Najwyższa Izba Kontroli uważa za wskazane podjęcie przez Ministra Nauki i Informatyzacji następujących działań: 1. Określić, stosownie do przepisów ustawy z dnia 8 października 2004 r. o zasadach finansowania nauki, kryteria i tryb przyznawania oraz rozliczania środków finansowych na dofinansowanie udziału polskich jednostek w badaniach i pracach rozwojowych objętych Programami Ramowymi UE. 2. Przyznawać środki budżetowe tym projektom, spośród przyjętych do finansowania przez Komisję Europejską, które spełniają jednocześnie kryteria określone w ustawie o zasadach finansowania nauki. 3. Zaniechać dofinansowywania części kosztów związanych z przygotowaniem przez jednostki wniosków o realizację projektów realizowanych w ramach Programów Ramowych, kosztów współpracy z partnerami zagranicznymi oraz dofinansowywania kosztów ponownego przygotowania wniosków do Komisji Europejskiej. 4. Dokonać analizy dotychczasowej działalności punktów kontaktowych i rozważyć celowość zmniejszenia ich liczby, zwłaszcza wykazujących niewielką aktywność branżowych punktów kontaktowych. 5. Określić status punktów kontaktowych oraz zasady ich finansowania zapewniające efektywne funkcjonowanie w dłuższych okresach np. w okresie trwania jednego Programu Ramowego. 6. Zapewnić skuteczny nadzór nad prawidłowym wykorzystaniem środków publicznych przekazanych na dofinansowanie uczestnictwa polskich jednostek w badaniach i pracach rozwojowych realizowanych w ramach Programów Ramowych UE.