W 2014 roku Izba w szczególny sposób przygląda się działaniom rządowym i samorządowym wspierającym polskie rodziny. Wychodzenie z bezdomności, zapobieganie poszerzaniu się zjawiska bezdomności, aktywizacja zawodowa bezdomnych - to ważne elementy polityki służącej rodzinie, w tym wypadku dotkniętej tragedią bezdomności któregoś z jej członków, najczęściej mężczyzn, ale także kobiet, w tym samotnych matek z dziećmi.
NIK dokładnie sprawdza:
- w jaki sposób i w jakim stopniu gminy rozpoznają skalę zjawiska bezdomności?
- czy przygotowano odpowiednią do tej skali liczbę miejsc w schroniskach?
- jak wygląda współpraca różnych instytucji: MOPS, policji, straży gminnych, pogotowia, szpitali?
- co zrobiono, aby zapobiegać poszerzaniu się bezdomności (np. aktywizacja zawodowa, pomoc w wyjściu z choroby alkoholowej)?
- jak wykorzystywane są środki publiczne przeznaczone na wsparcie osób bezdomnych?
- jak wyglądają standardy pobytu (noclegu) w schroniskach, noclegowniach, różnego rodzaju placówkach opieki?
- jak wygląda realizacja programów rządowych dotyczących bezdomności i budownictwa socjalnego oraz realizacja indywidualnych programów wychodzenia z bezdomności?
- jak wygląda przyznawanie lokali socjalnych?
Kontrola kończy się już w Warszawie, Katowicach, Łodzi, Lublinie, Szczecinie i Bydgoszczy. Łącznie badanych jest 38 różnych podmiotów głównie MOPS i schronisk.
Delegatury NIK w pozostałych województwach na początku lutego rozpoczną kontrole, w których sprawdzą jak wygląda pomoc świadczona osobom bezdomnym.
Zadania z zakresu pomocy osobom bezdomnym są finansowane ze środków własnych samorządów; ponadto każdego roku podmiotom i organizacjom pozarządowym przekazywane są dotacje z budżetu państwa na dofinansowanie programów wspierających wychodzenie z bezdomności.
NIK monitoruje pomoc dla osób bezdomnych przy okazji różnych kontroli.
Kontrole z ostatnich lat.
W przekazanej w 2011 roku Sejmowi informacji z wynikami kontroli, która m.in. dotyczyła pomocy świadczonej przez gminy osobom bezdomnym stwierdziliśmy, że:
- W większości kontrolowanych gmin zapewniono schronienie osobom pozbawionym mieszkania, chcącym korzystać z domów i schronisk dla bezdomnych, noclegowni i ogrzewalni. W okresie zimowym występowały jednak zwiększone potrzeby, które zaspakajano poprzez uruchamianie doraźnych miejsc noclegowych.
- W niektórych gminach, z powodu braku własnych schronisk, nielicznych bezdomnych kierowano do obiektów położonych na terenie sąsiednich gmin, finansując koszty ich pobytu.
- Kontrolowane gminy zapewniały schronienie bezdomnym przede wszystkim poprzez organizacje pozarządowe (Caritas, Polski Komitet Pomocy Społecznej, Bractwo Miłosierdzia im. św. Brata Alberta i inne), z którymi zawierano stosowne umowy.
- W części gmin zadania służące realizacji celów strategicznych związanych z bezdomnością zostały sformułowane ogólnikowo, bez określenia wymiernych celów i wskaźników umożliwiających ocenę ich wykonania. Spowodowane to było m.in. brakiem środków finansowych na budowę i utrzymanie pomieszczeń dla bezdomnych oraz niewielkimi potrzebami w tym zakresie.
- Założone w strategiach części gmin cele były osiągane przede wszystkim w wyniku współpracy z organizacjami pozarządowymi, ale także wskutek realizacji, nielicznych wprawdzie, zadań inwestycyjnych. W jednej gminie (Pszczyna) nie zdołano utworzyć schroniska dla bezdomnych, przewidzianego w strategii gminnej.
W 2012 roku podczas kontroli rozpoznawczej stwierdzono istotne nieprawidłowości:
- gminy nie posiadały wystarczającej wiedzy o liczbie osób bezdomnych na swoim terenie,
- udzielana pomoc miała głównie charakter interwencyjny (doraźny),
- nie zawierano prawidłowo porozumień z organizacjami prowadzącymi noclegownie na umieszczenie w nich osób bezdomnych.
Koordynacja polityki prorodzinnej w 2014 roku
Najwyższa Izba Kontroli przeprowadzi w 2014 r. kontrole dotyczące koordynacja polityki prorodzinnej.
Nakłady ze strony państwa na rzecz rodzin rozproszone na osiem resortów, wynoszą ok. 50 mld zł w skali roku i dotyczą około 50 różnych sposobów finansowania (strumieni finansowych). Wszystkie te wydatki, jak również wydatki realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego, składają się na politykę prorodzinną państwa.
W kontroli NIK zbada:
- jakimi narzędziami prawnymi, organizacyjnymi i finansowymi dysponuje państwo kształtując politykę prorodzinną;
- jakich narzędzi prawnych, organizacyjnych i finansowych brakuje, aby lepiej tę politykę realizować;
- jakie narzędzia prawne, organizacyjne i finansowe służące do kształtowania polityki prorodzinnej są prawidłowo wykorzystywane, a jakie niewłaściwie;
- jak wygląda koordynacja polityki prorodzinnej i używanych do jej realizacji narzędzi prawnych organizacyjnych i finansowych - przez kogo i w jakim zakresie ta koordynacja jest podejmowana.
Drugim istotnym wątkiem będzie sposób koordynowania tych działań w ramach administracji rządowej. NIK chce, aby kontrola umożliwiła udzielenie odpowiedzi na pytanie, na ile obecnie stosowane rozwiązania w sposób spójny wspierają procesy zakładania i funkcjonowania rodzin.
