Informacja o wynikach kontroli prywatyzacji STOEN SA

Mimo uzyskania znacznego przychodu z tej prywatyzacji, transakcja w dłuższym terminie może okazać się niekorzystna pod względem gospodarczym i może zagrażać bezpieczeństwu energetycznemu państwa. W obu tych dziedzinach była sprzeczna z przyjętymi przez Radę Ministrów strategicznymi założeniami polityki energetycznej Polski. Doprowadzono do sytuacji, w której na obszarze Warszawy monopol państwowy w dziedzinie dystrybucji energii został zastąpiony monopolem prywatnym. Krytyczne opinie organów rządowych w sprawie tej prywatyzacji zostały wycofane bez uzasadnienia lub pominięte. Minister Skarbu Państwa łamiąc przepisy, przed zawarciem umowy sprzedaży STOEN SA, nie przeprowadził działań służących zabezpieczeniu interesów obronności i bezpieczeństwa państwa. Z powyższych względów, NIK oceniła tę prywatyzację negatywnie pod względem celowości i rzetelności. Do MSP Izba skierowała m.in. następujące wnioski: · Wstrzymanie procesu prywatyzacji przedsiębiorstw dystrybucji energii elektrycznej (w szczególności Grupy G-8) do czasu zakończenia działań restrukturyzacyjnych w branży elektroenergetycznej określonych w obowiązujących dokumentach rządowych. · Uzgadnianie z kierownikami właściwych resortów założeń prywatyzacyjnych i warunków zawieranych umów przy prywatyzacji jednostek świadczących zadania na rzecz obronności i bezpieczeństwa państwa. Prywatyzacja STOEN SA naruszyła następujące zasady polityki energetycznej Polski przyjęte przez Radę Ministrów: - zachowanie przez Skarb Państwa kontroli nad sieciami elektroenergetycznymi (Przedsiębiorczość – Rozwój – Praca. Strategia Gospodarcza Rządu SLD-UP-PSL - str. 39); - zapobieganie zastępowaniu państwowego monopolu naturalnego prywatnym monopolem naturalnym (Ocena realizacji i korekta „Założeń polityki energetycznej Polski do 2020 r.” z 2 kwietnia 2002 r. - str. 15 oraz ww. Strategia Gospodarcza - str. 39); - pierwszeństwo prywatyzacji elektrowni przed zakładami energetycznymi (Kierunki prywatyzacji majątku skarbu państwa w 2002 r. - str. 4 oraz Aktualizacja „Zintegrowanego harmonogramu prywatyzacji sektora elektroenergetycznego i wprowadzania rynku energii elektrycznej” z 19 czerwca 2001 r. - str. 2 i 4); - wstrzymanie prywatyzacji zakładów energetycznych do czasu utworzenia i stabilizacji rynku energetycznego, w tym rozwiązania problemu kontraktów długoterminowych (Kierunki prywatyzacji - str. 4); - powstrzymanie się od prywatyzacji zakładów energetycznych przed konsolidacją podmiotów podsektora wytwarzania energii elektrycznej (Aneks nr 4 Strategii Gospodarczej - str. 3); - podział zakładów energetycznych przed prywatyzacją na spółki zajmujące się obrotem energią elektryczną i spółki zajmujące się dystrybucją energii elektrycznej (załącznik nr 3 do Oceny i korekty); - prowadzenie prywatyzacji przedsiębiorstw energetycznych na podstawie programu prywatyzacji i restrukturyzacji całego sektora (Strategia Gospodarcza - str. 40, oraz Kierunki prywatyzacji majątku skarbu państwa w 2002 r. z 20 listopada 2001 r. stanowiących uzasadnienie do projektu ustawy budżetowej na rok 2002 r. - str. 2) Wedle opinii środowisk pozarządowych, jak również uwag zgłaszanych przez ministrów i kierowników urzędów centralnych, naruszenie powyższych zasad zagroziło utrudnieniami w realizacji polityki energetycznej Polski, m.in.: - w zapewnieniu bezpieczeństwa energetycznego Państwa, - w restrukturyzacji sektora elektroenergetycznego, - we wdrażaniu rynku energii. Ponadto wskazano na groźby: - ograniczenia możliwości sprzedaży energii przez elektrownie krajowe, a co za tym idzie, możliwości ich korzystnej prywatyzacji, - utraty możliwości sprzedaży towarów i usług przez krajowych dostawców STOEN SA. NIK zwróciła uwagę, że po przyjęciu Aktualizacji harmonogramu, Rada Ministrów przyjęła Kierunki prywatyzacji oraz Strategię Gospodarczą, zmieniając zasady prywatyzacji zakładów energetycznych. Ocena i korekta wskazywały na niecelowość prywatyzacji STOEN SA. Wyjątek stanowiło sformułowanie: „rozpoczęte procesy prywatyzacyjne (grupa G‑8, STOEN SA) będą kontynuowane”. Według ustaleń NIK, wyjątek ten nie wynikał z żadnej udokumentowanej analizy przeprowadzonej przez Ministerstwo Gospodarki lub Ministerstwo Skarbu Państwa. Zacytowanego wyżej sformułowania nie było w projekcie Oceny i korekty, przekazanym 22 lutego 2002 r. przez Ministra Gospodarki do uzgodnień międzyresortowych. Nie zostało także wprowadzone w wyniku tych uzgodnień. Znalazło się dopiero w ostatecznej wersji projektu Oceny i korekt, a jego wprowadzeniu do projektu towarzyszył szereg niejasności, opisanych w Informacji NIK. NIK negatywnie oceniła pominięcie przez urzędy przygotowujące prywatyzację STOEN SA bezpieczeństwa energetycznego, jako istotnego elementu tej operacji, obejmującej warszawską sieć elektroenergetyczną. Minister Gospodarki 25 września 2002 r. zgłosił krytyczne uwagi do prywatyzacji STOEN SA, m.in. ze względu na zagrożone wymogi bezpieczeństwa publicznego. Następnego dnia, jeden z podsekretarzy stanu w MG podtrzymał z upoważnienia Ministra te uwagi, a drugi z upoważnienia Ministra je odwołał. Sprzeciw wobec sprzedaży 85% akcji STOEN SA zgłosił także Prezes Rządowego Centrum Studiów Strategicznych, który następnie nie został zaproszony na posiedzenie Rady Ministrów poświęcone tej kwestii. STOEN SA jest przedsiębiorcą o szczególnym znaczeniu gospodarczo-obronnym. W związku z powyższym, NIK jako nierzetelne oceniła następujące działania Ministra Skarbu Państwa: - akceptację przez MSP analiz przedprywatyzacyjnych STOEN SA, mimo że nie spełniały one wymogów rozporządzenia Rady Ministrów oraz umowy z doradcą - zabrakło wymaganego w tych dokumentach, opisu obowiązków wynikających z ochrony interesów obronności i bezpieczeństwa państwa, w szczególności przygotowania i możliwości realizacji zadań programu mobilizacji gospodarki; - prowadzenie procesu prywatyzacji STOEN SA i zawarcie umowy prywatyzacyjnej bez porozumienia z organami państwa właściwymi do ochrony interesów obronności i bezpieczeństwa państwa oraz bez udziału Departamentu Spraw Obronnych MSP. Kontrola ujawniła, że Minister Skarbu Państwa nie zrealizował przy prywatyzacji STOEN SA wniosku NIK z września 2001 r., wskazującego na konieczność każdorazowego włączania Ministra Obrony Narodowej w proces prywatyzacji jednostek świadczących zadania na rzecz bezpieczeństwa państwa. Wcześniej, MSP powiadomił Izbę o przyjęciu tego wniosku do realizacji. W rezultacie ww. zaniechań, w trakcie prywatyzacji STOEN SA nie uzyskano, zdaniem NIK, wystarczającego stopnia pewności, że przy obowiązujących obecnie regulacjach prawnych, bezpieczeństwo stołecznej sieci energetycznej pozostanie w przyszłości niezagrożone decyzjami zarządczymi lub własnościowymi nowego właściciela STOEN SA. Wedle wyjaśnień MSP, udzielonych parlamentarzystom oraz kontrolerom NIK, prywatyzacja STOEN SA miała na celu przede wszystkim poprawę wykonania przychodów z prywatyzacji w 2002 r. Zrealizowane w tym roku przychody brutto stanowiły 43,3% przychodów planowanych. W przypadku niesprzedania STOEN SA zrealizowane przychody brutto wyniosłyby 16,8% planowanych przychodów. Natomiast, z dokumentacji Ministerstwa dotyczącej szacowania planowanych przychodów z prywatyzacji wynikało, że MSP nie przewidywało w 2002 r. przychodów ze sprzedaży zakładów energetycznych, w tym z prywatyzacji STOEN SA. Zdaniem NIK, poprawa wykonania przychodów z prywatyzacji w 2002 r. nie uzasadniała w wystarczającym stopniu prywatyzacji STOEN SA w sposób, na który zdecydował się Minister Skarbu Państwa. Początkowo, w I etapie, sprzedany miał zostać pakiet mniejszościowy akcji STOEN SA (do 25%). Sprzedaż dalszych pakietów miała być przedmiotem ew. scenariusza ustalonego w negocjacjach z inwestorem. Zgodnie z obowiązującą wtedy Aktualizacją harmonogramu, SP nie mógł rozdysponować więcej niż 60% akcji (minus jedna) do czasu realizacji programu inwestycyjnego. W kwietniu 2002 r. Minister SP wydał dyspozycję o jednorazowej sprzedaży wszystkich akcji pozostających w dyspozycji państwa (85%). Miało to miejsce pół roku przed uzyskaniem stosownej zgody Rady Ministrów, a o zmianie założeń prywatyzacji poinformowano czterech oferentów, zakwalifikowanych przez Ministra Skarbu Państwa do dalszych negocjacji. Nie zaproszono pozostałych potencjalnych inwestorów do złożenia nowych ofert. Inwestor zapłacił 1 506 mln zł za 85% akcji STOEN SA. Cena ta odpowiadała górnej wartości spółki oszacowanej metodą dochodową i była korzystniejsza od uzyskanej w grudniu 2000 r. ceny sprzedaży akcji Górnośląskiego Zakładu Energetycznego SA. NIK zwróciła przy tym uwagę, że w trakcie procesu prywatyzacji Prezes Urzędu Regulacji Energetyki zatwierdził dla STOEN SA ujemne współczynniki korekcyjne dla taryf na lata 2003/2004 i 2004/2005, najniższe spośród przyznanych zakładom energetycznym do tego czasu. Pozwalają one STOEN SA na podnoszenie opłat za przesył i dystrybucję, co oznacza zgodę na zwiększenie przyszłych przychodów spółki kosztem odbiorców energii elektrycznej, co podniosło wartość spółki. Najwyższa Izba Kontroli stwierdziła potrzebę podjęcia przez Radę Ministrów działań w celu nowelizacji ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku Prawo energetyczne: - zdaniem NIK, należy wprowadzić ustawowy zakaz łączenia przez przedsiębiorstwo energetyczne działalności polegającej na obrocie energią elektryczną z działalnością przesyłu lub dystrybucji energii. Należy dodać, że analogiczne rozwiązania nakłada na członków UE dyrektywa Nr 2003/54/EC Parlamentu Europejskiego i Rady Europejskiej z 26 czerwca 2003 r.; - celowe jest ustawowe ustalenie prawa pierwokupu przez państwo, w przypadku sprzedaży przez inwestorów znaczących pakietów akcji zakładów energetycznych. Brak wpływu państwa na zmiany właścicieli sieci dystrybucji energii elektrycznej może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego kraju. Sieci te stanowią kluczową infrastrukturę bezpieczeństwa energetycznego Polski oraz wdrażania mechanizmów rynkowych w obrocie energią, których zapewnieniem prywatne monopole lokalne nie muszą być zainteresowane.