Informacja o wynikach kontroli realizacji ustawy o publicznej służbie krwi w zakresie gospodarki krwią i preparatami krwiopochodnymi

Kontrola wykazała, że publiczna służba krwi wykonuje swoje zadania na poziomie odpowiadającym międzynarodowym standardom krwiodawstwa. Natomiast NIK negatywnie ocenia działania Ministra Zdrowia w zakresie realizacji ustawy o publicznej służbie krwi. Kontrola ujawniła, że mimo upływu ponad czterech lat od publikacji i trzech lat od wejścia w życie ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi, nie został osiągnięty podstawowy cel, jakim było stworzenie podstaw prawnych działania służby krwi. Minister Zdrowia nie wydał, do dnia zakończenia kontroli, wszystkich aktów wykonawczych, pozwalających na pełne wykonywanie ustawy oraz nie powołał Krajowej Rady do Spraw Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa wskazanej w ustawie. Zaniedbania te utrudniały tworzenie oraz funkcjonowanie systemu krwiodawstwa i krwiolecznictwa. Wydając rozporządzenie z dnia 23 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowego trybu przekształcania wojewódzkich stacji krwiodawstwa, rejonowych stacji krwio-dawstwa i punktów krwiodawstwa w regionalne centra krwiodawstwa i krwio-lecznictwa Minister, bez upoważnienia ustawowego, wyłączył z systemu publicznej służby krwi punkty krwiodawstwa zakładów opieki zdrowotnej utworzonych przez Ministra Obrony Narodowej. Działaniem tym zaburzył spójność sytemu określonego ustawą. W efekcie punkty krwiodawstwa w tych szpitalach działają bez podstawy prawnej i pozostają poza ustawowo przewidzianym systemem nadzoru i kontroli specjalistycznej. W podobnej sytuacji pozostają punkty krwiodawstwa w szpitalach dla których organem założycielskim jest Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Minister tworząc Krajowe Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa nie wyposażył go w majątek i niezbędne środki, a nadto nie wpisał tego podmiotu do rejestru zakładów opieki zdrowotnej. W konsekwencji Krajowe Centrum nie wszystkie działania mogło wykonywać legalnie. Jednocześnie Instytut Hematologii i Transfuzjologii, który od początku swojego istnienia był wiodącym ośrodkiem w dziedzinie krwiodawstwa i krwiolecznictwa, nie został włączony w struktury systemu publicznej służby krwi. Mimo tego praktycznie wykonywał zadania określone ustawą dla tego Centrum. Finansowanie z budżetu państwa jednostek publicznej służby krwi nie zostało precyzyjnie określone w ustawie. W sytuacji nadania regionalnym centrom statusu samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej oraz wydawania przez te zakłady szpitalom preparatów krwi za opłatą, równą kosztom ich wytworzenia, przekazywanie tym centrom środków, zaplanowanych na wydatki bieżące jednostek budżetowych, w formie dofinansowania zadań statutowych tych podmiotów, nie odpowiadało przepisom ustawy o finansach publicznych. Udział środków budżetowych w przychodach ogółem centrów wynosił od 33 % do 67 %. Jednocześnie ustalono, że regionalne centra zasilane środkami budżetowymi nie przejawiały należytej staranności w zakresie windykacji należności za wydane preparaty krwi. Kontrola w zakładach opieki zdrowotnej ujawniła nieprawidłowości polegające m.in. na braku zabezpieczenia organizacyjnego obrotu krwią na terenie szpitali, niepełnym dokumentowaniu kosztów krwiolecznictwa oraz nierzetelnym prowadzeniu indywidualnej dokumentacji medycznej pacjentów. W ocenie Izby, niezamieszczanie w historii choroby pacjenta oraz karcie informacyjnej leczenia szpitalnego wpisu informującego o wykonanych przetoczeniach krwi lub preparatów krwiopochodnych, uznać należy za postępowanie nierzetelne i naruszające prawa pacjenta. W wyniku tej kontroli Najwyższa Izba Kontroli wskazała na potrzebę podjęcia działań m.in. legislacyjnych mających na celu stworzenie podstaw prawnych do włączenia Instytutu Hematologii i Transfuzjologi do systemu publicznej służby krwi. NIK zwróciła także uwagę, że ustawa z dnia 6 września 2001 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo farmaceutyczne, ustawę o wyrobach medycznych oraz ustawę o Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych przewiduje zmianę w ustawie o publicznej służbie krwi, która powoduje lukę, polegającą na braku uregulowań wskazujących podmiot upoważniony do określenia norm i standardów obowiązujących przy wytwarzaniu preparatów krwiopochodnych. Zmiana ta ma również ten skutek, że dopuszcza możliwość wytwarzania preparatów krwiopochodnych przez inne podmioty niż jednostki publicznej służby krwi, a co ważniejsze, bez zgody i wiedzy ministra właściwego do spraw zdrowia, który zgodnie z ustawą, koordynuje działalność w zakresie organizacji pobierania krwi, jej przetwarzania oraz zaopatrzenia w krew i w preparaty krwiopochodne. Minister Zdrowia, w dniu 25 lutego 2002 r. powołał specjalny zespół do przygotowania zmian w ustawie o publicznej służbie krwi oraz opracowania wszystkich aktów wykonawczych do tej ustawy. Prace tego zespołu nie zostały zakończone.