Bezpieczne dziecko w świecie cyfrowym – systemowe rozwiązania, wspólna odpowiedzialność

Jaki powinien być wspólnie wypracowany standard odpowiedzialności za bezpieczeństwo małoletnich w sieci – od regulacji i zabezpieczeń systemowych, po edukację i budowanie odporności cyfrowej? Odpowiedzi na to pytanie szukali uczestnicy panelu eksperckiego zorganizowanego 8 lipca w siedzibie NIK.

Gospodarzem spotkania był Mariusz Haładyj, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, a w dyskusji uczestniczyli m.in. Wicepremier i Minister Cyfryzacji Krzysztof Gawkowski, Minister do spraw Nadzoru nad Wdrażaniem Polityki Rządu Maciej Berek, zastępca Szefa Kancelarii Prezydenta Adam Andruszkiewicz, Podsekretarze Stanu: Paulina Piechna-Więckiewicz z Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sławomir Pałka z resortu sprawiedliwości, Rzeczniczka Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak oraz prawnicy, nauczyciele, przedstawiciele organizacji pozarządowych i samorządu.

Statystyki mówią same za siebie. Dzieci i młodzież regularnie korzystają z największych serwisów społecznościowych lub komunikatorów, mimo że nie są one przeznaczone dla tej grupy wiekowej. Ponad 1 mln dzieci miało kontakt z reklamami piwa alkoholowego w topowych aplikacjach społecznościowych, a 32 proc. ze stronami i aplikacjami zawierającymi treści przeznaczone dla dorosłych odbiorców.¹

– Mamy dziś do czynienia ze zjawiskiem, które wykracza poza ramy tradycyjnej edukacji i klasycznego rozwoju technologii. Świat cyfrowy, w którym dorastają nasze dzieci i zagrożenia z nim związane zdecydowanie wyprzedzają utrwalone i wypracowane metody reagowania, w tym procesy legislacyjne – powiedział Prezes NIK Mariusz Haładyj, otwierając spotkanie. – Dlatego zależy nam na inicjowaniu dialogu i otwartej dyskusji, których celem jest wypracowanie wspólnego standardu odpowiedzialności w tym obszarze. Bez wątpienia ochrona małoletnich przed zagrożeniami jakie niesie cyberprzestrzeń, jest naszym wspólnym priorytetem – dodał Prezes NIK.

Po części wprowadzającej, w której przedstawiciele kluczowych resortów zaprezentowali, jaki jest stan bezpieczeństwa cyfrowego dzieci w naszym kraju oraz jaki jest podział odpowiedzialności za ten obszar, odbyła się dyskusja z udziałem wszystkich ekspertów. W pierwszym bloku starano się określić listę niezbędnych działań, służących systemowej ochronie dzieci i młodzieży w środowisku cyfrowym. Dyskutowano między innymi o tym, kiedy Polska może wprowadzić skuteczny mechanizm weryfikacji wieku w celu ograniczenia dostępności dla małoletnich treści pornograficznych. Uczestnicy rozmawiali też o możliwych zmianach, jakie przyniesie przyjęta w czerwcu Strategia Cyfryzacji Państwa.

W drugim module dyskusja skupiała się na wypracowaniu optymalnych ścieżek reagowania. Dotyczyła możliwego algorytmu postępowania dla rodziców, nauczycieli i dziecka, instrukcji kryzysowej na wypadek sytuacji, w której dziecko stanie się ofiarą lub świadkiem zagrożenia online. Zwrócono uwagę na rolę jednostek samorządu terytorialnego jako organów prowadzących szkoły.

Trzecią część dyskusji poświęcono określeniu standardów higieny cyfrowej dzieci w szkole i w domu, czyli zasad bezpiecznego i zdrowego korzystania z technologii, obejmujących m.in. odpowiedni czas przed ekranem, ochronę prywatności, równowagę między aktywnością online i offline oraz kulturę komunikacji. W szkole i w domu pomagają one wspierać rozwój dziecka, dbać o jego dobrostan oraz ograniczać ryzyko związane z nadmiernym lub niewłaściwym korzystaniem z urządzeń cyfrowych.

Tłem prowadzonych rozmów były zagadnienia, jakie NIK zidentyfikowała realizując kontrolę dotyczącą ochrony dzieci i młodzieży przed treściami szkodliwymi, niebezpiecznymi i pornograficznymi w internecie i które są istotne również dla obecnie prowadzonej kontroli dot. przeciwdziałania przemocy rówieśniczej. Natomiast w kontroli realizacji zadań związanych z przeciwdziałaniem uzależnieniom przez samorządy przyglądamy się m.in. temu, na ile uzależnienia cyfrowe są dostrzegane w programach i działaniach związanych z profilaktyką uzależnień.

Izba stale monitoruje tematykę przemocy domowej, pomocy psychologicznej i psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży, a także szeroko pojętych cyberzagrożeń: 

Kontrole dotyczące cyberzagrożeń:

• I/23/002/LBI Zapewnienie ochrony i prawidłowego przetwarzania danych, w tym danych osobowych gromadzonych w formie elektronicznej przez jednostki samorządu terytorialnego oraz podległe jednostki organizacyjne na stronach internetowych, poczcie elektronicznej oraz w związku z odbywającymi się sesjami organów uchwałodawczych
• I/22/008/LPO Funkcjonowanie systemu Zapewnienia Usług Chmurowych w ramach Wspólnej Infrastruktury Informatycznej Państwa
• I/23/001/LSZ Zapewnienie bezpieczeństwa teleinformatycznego przez jednostki samorządu terytorialnego województwa zachodniopomorskiego
• P/22/082 Zarządzanie oprogramowaniem komputerowym przez administrację publiczną
• I/23/003/LOL Ochrona danych pacjentów przed cyberatakami w podmiotach leczniczych na terenie województwa warmińsko-mazurskiego
• P/24/004/KAP Zapewnienie bezpieczeństwa informacji oraz ciągłości działania systemów informatycznych w jednostkach samorządu terytorialnego
• I/25/001/KPB Realizacja celów systemu S46

Kontrole dotyczące przemocy i pomocy psychologicznej dla dzieci i młodzieży:

• P/23/051/LBY Zapewnienie bezpieczeństwa i działalność resocjalizacyjna w zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich i okręgowych ośrodkach wychowawczych
• I/23/001/LPO Pomoc udzielana ofiarom przemocy domowej w województwie wielkopolskim
• Jak zapobiegać przemocy domowej - relacja z panelu ekspertów
• P/23/077/LPO Opieka psychiatryczna nad dziećmi i młodzieżą
• P/23/076/LPO  Pomoc psychologiczna i psychoterapeutyczna dla dzieci i młodzieży
• P/24/080/LPO Przeciwdziałanie przemocy domowej