Odzyskanie niepodległości po 123 latach zaborów stało się dla Polaków szansą na zbudowanie nowoczesnego państwa. Trudno byłoby sobie je wyobrazić bez apolitycznej i niezależnej od władzy wykonawczej instytucji stojącej na straży publicznych pieniędzy. Dlatego już 7 lutego 1919 r. Naczelnik Państwa Józef Piłsudski, Prezydent Ministrów Ignacy Paderewski oraz Minister Skarbu Józef Englich złożyli podpisy pod dekretem o utworzeniu Najwyższej Izby Kontroli Państwa. Tak zaczyna się historia instytucji, której losy trwale związały się z historią odrodzonej Polski.
Po II wojnie światowej NIK próbowała zachować resztkę niezależności od władzy wykonawczej i partii, ale w pełni odzyskała ją dopiero w III Rzeczypospolitej. Status i pozycja Izby były i są probierzem stopnia demokratyzacji i suwerenności Polski. Obecnie w każdym demokratycznym kraju standardem jest funkcjonowanie niezależnego i apolitycznego organu kontroli, stojącego na straży publicznych pieniędzy.
