Dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych – duże potrzeby, niewystarczające środki i luki w przepisach
Zobacz wyniki kontroliTurnusy rehabilitacyjne to dla osób z niepełnosprawnościami szansa na poprawę zdrowia, kondycji psychicznej oraz integrację społeczną. W latach 2023–2025 skorzystało z nich przeszło 277 tys. osób, a Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych przeznaczył na ten cel ponad 500 milionów złotych. Choć „wyjazdy po zdrowie” cieszą się ogromnym zainteresowaniem, a ich znaczenie jest niepodważalne, to system ich organizacji i finansowania wymaga poprawy.
Połączenie intensywnej rehabilitacji z wypoczynkiem przynosi bezdyskusyjne efekty. Droga do uzyskania dofinansowania we właściwym centrum pomocy społecznej bywa jednak wyboista, a luki w przepisach utrudniają pełne wykorzystanie potencjału tych wyjazdów.
Kontrola doraźna, obejmująca lata 2023-2025 (I półrocze), została przeprowadzona w czterech centrach pomocy, u trzech organizatorów turnusów rehabilitacyjnych oraz w trzech ośrodkach realizujących te pobyty z województwa lubelskiego, mazowieckiego, pomorskiego i kujawsko-pomorskiego.
Z kontroli dowiesz się:
- ile osób skorzystało w badanym okresie z turnusów rehabilitacyjnych i jakie środki przeznaczono na ich organizację,
- dlaczego wnioski o dofinansowanie udziału w turnusie składa się w formie papierowej, choć można to zrobić elektronicznie,
- do czego może prowadzić niewłaściwa kwalifikacja na turnus,
- dlaczego przepisy o turnusach rehabilitacyjnych wymagają doprecyzowania,
- na czym polegały nieprawidłowości w organizacji turnusów.
Najważniejsze ustalenia
Problemy z elektronicznym składaniem wniosków
Choć od 2020 r. PFRON umożliwia składanie wniosków o dofinansowanie turnusów rehabilitacyjnych przez internet (za pośrednictwem Systemu Obsługi Wsparcia), to przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 2007 roku nie nadążają za rozwojem technologii, ponieważ wynika z nich, że wnioski można składać wyłącznie w formie papierowej. Powoduje to rozbieżność między praktyką stosowaną przez PFRON a regulacjami prawnymi, a to z kolei oznacza potrzebę dostosowania obowiązujących przepisów do aktualnych możliwości składania wniosków drogą elektroniczną.
Nieprawidłowa ocena potrzeb uczestników
Pracownicy socjalni kwalifikując osoby z niepełnosprawnościami do udziału w turnusach powinni oceniać nie tylko stan zdrowia, ale również sytuację społeczną i potrzeby rehabilitacji społecznej. W praktyce bazują jednak głównie na orzeczeniach o niepełnosprawności i zaleceniach lekarskich, zawierających przede wszystkim informacje medyczne. W ocenie NIK, może to prowadzić do kierowania na turnusy osób z niepełnosprawnościami, które nie wymagają rehabilitacji społecznej, a wyjazd traktują wyłącznie jako okazję do wypoczynku (np. turnusy świąteczno-noworoczne) oraz zabiegów leczniczych.
Brak środków na dofinansowanie
Choć wnioski o dofinansowanie można składać już od stycznia, na początku roku centra pomocy nie mają środków na jego przyznanie. W konsekwencji centra pomocy odkładają rozpatrzenie wniosków do czasu otrzymania środków z PFRON. Poważną barierą jest zbyt mała pula środków na dofinansowanie turnusów. Zdarzają się przypadki, że centra pomocy z powodu braku pieniędzy negatywnie rozpatrywały złożone wnioski (ok. 500 wniosków). Z analizy skontrolowanych centrów pomocy szacuje się, że na realizację wszystkich wniosków zabrakło ponad milion złotych.
Kontrola wykazała, że trzy z czterech sprawdzonych centrów pomocy bezprawnie zaostrzyły zasady przyznawania dofinansowań, tłumacząc to brakiem pieniędzy. Wewnętrzne zarządzenia dyrektorów i komisji uderzyły w przyszłych kuracjuszy na dwa sposoby:
- faworyzowano wnioski online - w jednej placówce wprowadzono system punktowy, który dawał przewagę osobom składającym dokumenty przez internet;
- okrojono dotacje i wprowadzono limity - dwa inne centra, szukając oszczędności, złamały odgórne rozporządzenie i nielegalnie obniżyły kwotę dofinansowania o 20% oraz wprowadziły zasadę, że dorosły pacjent może wyjechać na turnus tylko raz na dwa lata.
Konieczność aktualizacji i doprecyzowania przepisów
Problemy dotyczą również samych zasad organizowania turnusów. Przepisy rozporządzenia w sprawie turnusów rehabilitacyjnych pochodzą z 2007 r. i nie były nowelizowane od 2014 r. W ocenie NIK, część przepisów jest nieprecyzyjna, co utrudnia ich stosowanie. Jako przykład można wskazać rozdzielenie w rozporządzeniu w sprawie turnusów rehabilitacyjnych zadań organizatora turnusu i ośrodka realizującego turnus, które w praktyce są często jednym i tym samym podmiotem. Powoduje to problemy organizacyjne w realizacji poszczególnych zadań (np. ośrodek realizuje zadania organizatora). Nieprecyzyjne są także przepisy dotyczące dokumentacji uczestników turnusów, które nie określają dokładnie, jakie informacje powinny być w niej zawarte. W efekcie trudniej zweryfikować, jak przebiegał turnus i jakie przyniósł rezultaty.
Nieprawidłowości w organizacji turnusów
Organizatorzy turnusów rehabilitacyjnych nie zawsze wywiązywali się ze swoich obowiązków. Zdarzało się, że nie zapewniali: wymaganego czasu zajęć dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, odpowiedniej kadry specjalistycznej (m.in. psychologa, pielęgniarki, tłumacza języka migowego), a także odpowiedniej liczebności grup turnusowych (tj. minimum 20 osób z niepełnosprawnościami w grupie).
Wnioski
W wyniku przeprowadzonej kontroli, Najwyższa Izba Kontroli do organizatorów turnusów rehabilitacyjnych i ośrodków sformułowała wnioski pokontrolne dotyczące m.in:
- prawidłowego ustalania liczebności grup turnusowych przez organizatorów, poprzez niezaliczanie do nich opiekunów osób niepełnosprawnych,
- podjęcia działań przez ośrodki w celu pełnego dostosowania infrastruktury ośrodków do potrzeb osób niepełnosprawnych.
Wyniki kontroli Organizacja i finansowanie turnusów rehabilitacyjnych przy udziale środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (I/25/001/KPS) zostaną wykorzystane przy opracowaniu raportu NIK o wsparciu osób z niepełnosprawnościami.
I/2025/001/KPS Organizacja i finansowanie turnusów rehabilitacyjnych przy udziale środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
Zobacz wyniki kontroliWcześniejsze kontrole NIK dotyczące PFRON:
- Realizacja przez wybrane samorządy powiatowe województwa mazowieckiego zadań w zakresie zaopatrzenia osób z niepełnosprawnościami w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze (P/23/085/LWA)
- Zadania z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej realizowane przez samorządy województw (P/22/032)