Prezes NIK Marian Banaś wziął udział w międzynarodowej konferencji na temat przyszłości Europy. Rozmawiał m.in. z Prezesem Trybunału Obrachunkowego Republiki Francuskiej Pierrem Moscovicim, amerykańskim ekonomistą, laureatem Nagrody Nobla w zakresie ekonomii Josephem Stiglitzem i Prezesem Europejskiego Trybunału Obrachunkowego Klausem-Heinerem Lehne. Prezesi najwyższych organów kontroli zgodnie podkreślali, że zarówno kryzys zdrowotny związany z COVID-19 jak i wojna w Ukrainie doprowadziły do fundamentalnych zmian w wielu obszarach życia publicznego. Będą one miały długotrwały wpływ na ekonomię wszystkich państw. Dlatego tak ważne jest rozwijanie skutecznej współpracy między najwyższymi organami kontroli oraz ochrona wartości i zasad stanowiących podstawę rządów prawa. Uczestnicy konferencji zgodnie też wyrazili swoje poparcie dla Ukrainy.
Wymiana doświadczeń i dobrych praktyk stosowanych w dobie pandemii zdominowały pierwszy dzień konferencji. Najwyższe organy kontroli bardzo szybko zareagowały na kryzys związany z COVID-19. Przede wszystkim dokonały oceny działania rządów, obejmując kontrolami m.in. zdrowie, reakcje społeczne i gospodarcze oraz finanse publiczne. Ta praca, często także online, przyczyniła się do zwiększenia przejrzystości mechanizmów stosowanych w walce ze zdrowotnymi, społecznymi i gospodarczymi konsekwencjami pandemii.
Doświadczenia na ten temat oraz na temat potencjalnych sankcji nakładanych przez NOK przedstawili: Dyrektor Federalnego Biura Kontroli Konfederacji Szwajcarskiej Michel Huissoud, Prokurator Generalna Trybunału Obrachunkowego Republiki Francuskiej Catherine Hirsch, Prezes Narodowego Urzędu Kontroli Republiki Łotwy Roland Irklis. Następnie głos zabrali: Prezes Trybunału Obrachunkowego Republiki Portugalskiej Jose Tavares, Prezes Trybunału Obrachunkowego Królestwa Niderlandów Arno Visser, Prezes Trybunału Obrachunkowego Republiki Austrii i Sekretarz Generalna Międzynarodowej Organizacji Najwyższych Organów Kontroli INTOSAI Margit Kraker oraz Prezes Trybunału Obrachunkowego Republiki Francuskiej Pierre Moscovici. W konferencji aktywny udział wzięli także przedstawiciele NOK Albanii, Belgii, Bułgarii, Cypru, Czarnogóry, Estonii, Finlandii, Grecji, Hiszpanii, Irlandii, Kosowa, Litwy, Malty, Niemiec, Rumunii, Słowenii, Słowacji, Szwecji, Turcji, Węgier, Włoch i Zjednoczonego Królestwa.
Drugi dzień konferencji zgromadził przedstawicieli sektora prywatnego i publicznego, instytucji krajowych i międzynarodowych, pracowników naukowych i obywateli, którzy wspólnie omawiali przyszłość Europy po kryzysie zdrowotnym. Prezes NIK Marian Banaś po rozmowach z Prezesem Trybunału Obrachunkowego Republiki Francuskiej Pierrem Moscovicim, amerykańskim ekonomistą, laureatem Nagrody Nobla w zakresie ekonomii Josephem Stiglitzem i Prezesem Europejskiego Trybunału Obrachunkowego Klausem-Heinerem Lehne, wymienił poglądy z Komisarz Europejską ds. spójności i reform Elisą Ferreirą, Komisarzem Europejskim ds. gospodarki Paolo Gentilonim, głównym ekonomistą Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju OECD Laurencem Boone oraz z profesorem Paryskiego Instytutu Studiów Politycznych ds. migracji środowiskowej François’em Gemennem.
Prezesi NOK postanowili, że należy usprawnić wymianę informacji na temat m.in. wyników kontroli, priorytetów strategicznych i wieloletnich programów kontroli. Postanowiono kontynuować regularne spotkania oraz tworzyć grupy robocze zrzeszające specjalistów z danej dziedziny. Współpraca ma również objąć wymianę pracowników i szkolenia.
Podczas konferencji zwrócono uwagę na fakt, że kryzys uwypuklił coraz większe znaczenie współpracy między państwami europejskimi, co będzie wymagało wspólnych kontroli funkcjonowania programów międzynarodowych w wielu obszarach. Prezesi NOK podkreślili także potrzebę cyfrowej modernizacji i rozpowszechniania wyników pracy kontrolerów, zaangażowania społeczeństwa w kontrole, wykorzystania sztucznej inteligencji AI w procesach kontrolnych, wykorzystania systemów magazynowania danych Mass Data Storage System oraz rozwój metodyki szybkich kontroli Flash Audit.
Potępiając nieuzasadniony atak militarny rosyjskich sił zbrojnych na Ukrainę, prezesi najwyższych organów kontroli i pozostali uczestnicy konferencji podkreślili swoje poparcie dla Ukrainy. Inwazja rozpoczęta przez rosyjskie siły zbrojne, z brakiem poszanowania prawa międzynarodowego, jest brutalnym aktem agresji, sprzecznym z podstawowymi zasadami stosunków między państwami, zapisanymi w Karcie Narodów Zjednoczonych.
Przedstawiciele NOK uczestniczący w konferencji – głęboko przekonani, że w dwudziestym pierwszym wieku nie ma miejsca na wykorzystanie siły w celu zmiany granic – zdecydowanie potępili rosyjskie ataki militarne. Wezwano do zawieszenia współpracy z NOK Federacji Rosyjskiej i NOK Białorusi, a także do wspierania Izby Obrachunkowej Ukrainy, zgodnie z komunikatami i decyzjami INTOSAI, EUROSAI i Komitetu Kontaktowego NOK Unii Europejskiej.
Podczas konferencji uznano, że z uwagi na wielowymiarowość kryzysu, a także na zagrożenia dla europejskiego i światowego bezpieczeństwa kluczowe jest, aby najwyższe organy kontroli w dalszym ciągu monitorowały i oceniały skuteczność polityki publicznej, a ich głos musi być bardziej słyszalny w debacie publicznej. Prezesi NOK podkreślili, że wojna ma i będzie miała istotny wpływ na gospodarkę w naszych krajach, a jej skutki będą dotkliwe dla finansów publicznych. Dlatego rola NOK i niezależnej kontroli państwowej w obecnej sytuacji podwójnego zagrożenia – wojny i pandemii – jest niezbywalna dla legalnego, gospodarnego i rzetelnego wydatkowania środków publicznych.
