Podczas wspólnego posiedzenia Komisji Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisji Zdrowia rozpatrzono wyniki kontroli „Funkcjonowanie opieki nad osobami starszymi z chorobami neurodegeneracyjnymi oraz wsparcie ich opiekunów” wraz ze stanowiskami Ministra Zdrowia oraz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. W posiedzeniu uczestniczyli: Prezes NIK Mariusz Haładyj, Dyrektor Śląskiej Delegatury NIK w Katowicach Marcin Wesoły oraz Anna Kępa-Biraga, doradca ekonomiczny i Mariusz Krynke, główny specjalista kontroli państwowej.
Pomoc zależna od adresu
Prezes NIK zwrócił uwagę, że w okresie objętym kontrolą rodzaj otrzymywanej pomocy
w dużej mierze zależał od miejsca zamieszkania, zaangażowania lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, aktywności samorządów i organizacji pozarządowych. Brakowało jednolitych, gwarantowanych rozwiązań systemowych.
- Prezentujemy wyniki nie z perspektywy procedur czy instytucji, ale z perspektywy pacjenta i opiekuna, tego jak te osoby poruszają się w tym systemie, na jakie bariery napotykają – zaznaczył Mariusz Haładyj prezentując ustalenia kontroli w siedmiu segmentach tematycznych.
Pacjenci potrzebują nie tylko leczenia, lecz także rehabilitacji, codziennej opieki i pomocy psychologicznej. Tymczasem ochrona zdrowia i pomoc społeczna działają w odrębnych systemach, bez odpowiedniej koordynacji. Ograniczony jest również dostęp do opieki dziennej - brakuje spójnego i trwałego modelu jej organizacji oraz finansowania.
Problemy znane od lat
NIK zajmowała się tym zagadnieniem już w 2016 roku, kontrolując opiekę nad osobami z chorobą Alzheimera i wsparcie ich rodzin. Najnowsza kontrola pokazała, że wiele wskazanych wówczas problemów pozostaje nierozwiązanych.
Nadal brakuje jednolitych rozwiązań w zakresie wczesnej diagnostyki. W placówkach Podstawowej Opieki Zdrowotnej rzadko oceniano funkcje poznawcze pacjentów, a przygotowany w 2022 roku pilotaż wczesnego wykrywania zaburzeń otępiennych nie został wdrożony.
Opiekun też potrzebuje wsparcia
Główny ciężar wieloletniej opieki nad chorymi spoczywa na ich bliskich. Niewystarczająca pomoc dla opiekunów była jednym z najważniejszych problemów ujawnionych przez NIK.
Tylko nieliczne badane gminy diagnozowały potrzeby mieszkańców z chorobami neurodegeneracyjnymi, a zdecydowana większość nie prowadziła działań skierowanych do tej grupy. W wielu przypadkach wsparcie zapewniały organizacje pozarządowe, uzupełniając niewystarczającą ofertę instytucji publicznych.
Bezpieczeństwo wymaga przygotowania
W zdecydowanej większości badanych jednostek funkcjonariusze Policji, straży miejskiej
i straży pożarnej nie byli szkoleni w zakresie postępowania z osobami z chorobami neurodegeneracyjnymi. A taka wiedza ma szczególne znaczenie, gdy chory się zagubi lub znajdzie się w niebezpieczeństwie - może ułatwić nawiązanie kontaktu i zapewnienie mu bezpieczeństwa.
Co powinno się zmienić?
NIK wskazała pięć kierunków zmian:
- Wczesna diagnostyka - z jasno określoną rolą lekarza POZ i odpowiednim dostępem do specjalistów.
- Standardy opieki - dostosowane do kolejnych etapów choroby.
- Połączona pomoc - koordynacja ochrony zdrowia i pomocy społecznej, aby rodzina nie musiała sama organizować wsparcia między instytucjami.
- Wsparcie blisko domu - rozwój dziennych usług środowiskowych.
- Pomoc dla opiekunów - stabilny system wsparcia osób sprawujących opiekę.
Prezes NIK zwrócił również uwagę na istotne działanie podjęte przez Radę Ministrów w tym obszarze, która w grudniu 2025 roku przyjęła Krajowy Program Działań wobec Chorób Otępiennych, politykę publiczną do 2030 roku. Jest to pierwszy kompleksowy dokument rządowy tego rodzaju.
