Uczestnicy konferencji podkreślali jak ważne jest zaufanie do rządzących w państwie prawa, rola sędziów i praworządność. Prezes NIK Krzysztof Kwiatkowski zwraca uwagę na istotną rolę w demokracji jaką odgrywają też najwyższe organy kontroli. Zgodnie z ustawą NIK ma posługiwać się kryteriami: legalności, gospodarności, celowości i rzetelności. - Z perspektywy tematu tej konferencji czyli rządów prawa najistotniejsze znaczenie mają kryteria legalności i gospodarności - mówi Krzysztof Kwiatkowski. Jak wyjaśnia pierwsze z nich sprowadza się do oczekiwania, że kontrolowane jednostki i podmioty będą prowadziły swoją działalność na podstawie prawa, w granicach prawa oraz w zgodności z prawem. Z transparentnością wydatkowania środków publicznych koresponduje natomiast kryterium gospodarności weryfikujące oszczędność i wydajność wykorzystywania środków publicznych oraz relacje poniesionych nakładów do osiągniętych efektów.
Elementem rządów prawa jest też wzajemna współpraca między organami ochrony prawnej. Prezes Krzysztof Kwiatkowski przypomina, że Izba wielokrotnie korzystała z orzecznictwa Sądu Najwyższego. Stało się tak np. w 2017 r. w czasie kontroli dotyczącej ochrony praw konsumentów korzystających z kredytów objętych ryzykiem walutowym. NIK oceniła wówczas negatywnie skuteczność takiej ochrony w latach największej aktywności banków w udzielaniu kredytów walutowych.
Kolejnym elementem ochrony prawnej państwa są wnioski de lege ferenda. W 2018 r. NIK sformułowała 140 takich wniosków, z których 45 zostało zrealizowanych bądź jest w trakcie realizacji. Wskazują one na słabe strony obowiązującego prawa i sugerują ich zmianę. Kontrola sprawowana przez Izbę opiera się na jasno określonych zasadach: przejrzystości intencji, rzetelności informacji, apolityczności kontrolerów oraz kolegialności w podejmowaniu kluczowych decyzji. Kontrolerzy nie mogą wykraczać poza granice wyznaczonego i przedmiotowego zakresu kontroli, a czynności kontrolne muszą wykonywać w sposób określony w przepisach prawa. - W wyznaczonych przez prawo ramach NIK cały czas się szkoli, opierając się na standardach kontroli wypracowanych przez międzynarodowe organizacje organów kontroli, w tym przede wszystkim INTOSAI - Międzynarodową Organizację Najwyższych Organów Kontroli - podkreśla prezes Izby Krzysztof Kwiatkowski. Zwraca też uwagę na to, że im sprawniejsze i efektywniejsze będzie działanie organów państwa, tym mniejsze będzie ryzyko naruszeń i tym bardziej stabilne okażą się rządy prawa teraz i w przyszłości.
