Via Carpatia: postęp w budowie, ale procedury wciąż hamują inwestycje

Pobierz informację o wynikach kontroli

Szlak dróg Via Carpatia, poza usprawnieniem komunikacji z północy na południe kraju, ma pomóc w gospodarczej aktywizacji Polski Wschodniej. Na koniec 2024 r. oddano do użytku ponad 40% polskiej części trasy, podczas gdy w 2018 r. gotowy był jedynie co dziesiąty kilometr. Oddanych odcinków mogłoby być więcej, gdyby nie wielomiesięczne procedury przygotowawcze, trwające dłużej niż sama realizacja robót budowlanych.

Via Carpatia to jeden z kluczowych korytarzy transportowych o dużym międzynarodowym znaczeniu gospodarczym, komunikacyjnym i militarnym. Inicjatywa utworzenia szlaku powstała w 2006 r.

Na terenie Polski w skład szlaku Via Carpatia wchodzi 55 odcinków dróg o łącznej długości ponad 700 km. Trasa prowadzi od granicy polsko-litewskiej w Budzisku, przez Ełk, Białystok, Lublin i Rzeszów, do granicy polsko-słowackiej w Barwinku. Ponieważ niski poziom infrastruktury transportowej tych terenów uznano za barierę ograniczającą wzrost gospodarczy i atrakcyjność inwestycyjną, szlak Via Carpatia ma pomóc w aktywizacji gospodarczej Polski Wschodniej.

Kontrola NIK, obejmująca lata 2018-2025, dotyczyła oceny działań Ministra Infrastruktury, Generalnego Dyrektora DKiA oraz dyrektorów oddziałów GDDKiA w zakresie realizacji inwestycji drogowych szlaku Via Carpatia, a także nadzoru nad ich wykonaniem.

Z kontroli dowiesz się:

jakie były etapy rozwoju szlaku Via Carpatia,
dlaczego mimo 20 lat wciąż nie udało się uzgodnić części tras w północno-wschodniej Polsce,
z jakiego powodu procedury administracyjne w przypadku poszczególnych odcinków trwają tak długo,
na jaką kwotę zawarto umowy w latach 2010-2024,
do czego doprowadził brak wypracowania przez GDDKiA hierarchii zadań inwestycyjnych.

Najważniejsze ustalenia

Problematyczne odcinki szlaku

Mimo upływu 20 lat od zainicjowania projektu na szczeblu międzynarodowym, nadal nie udało się wyznaczyć takiego przebiegu części szlaku Via Carpatia w północno-wschodniej Polsce (odcinek od Białegostoku do Suwałk), który pogodziłby potrzeby transportowe z wymogami ochrony środowiska.

Brak hierarchii ważności zadań

Kontrolerzy NIK ustalili, że GDDKiA nie wypracowała hierarchii zadań inwestycyjnych, zakładając, że nadzór nad programami budowy dróg sprawuje Minister Infrastruktury i to on decyduje o harmonogramie inwestycji. Minister z kolei nie ustalał kolejności inwestycji, a w opracowanych programach wskazywał te, które miały być finansowane z Krajowego Funduszu Drogowego.

Niejasne kryteria

Analizy efektywności ekonomicznej, natężenia ruchu i bezpieczeństwa nie stanowiły kryterium przy ustalaniu priorytetów przez GDDKiA i wyborze odcinków do realizacji. W konsekwencji zdarzało się, że odcinki o najwyższej efektywności ekonomicznej, dużym natężeniu ruchu i wysokiej liczbie wypadków były realizowane później niż te z niższymi wartościami tych wskaźników.

Długotrwały proces i wielomiesięczne opóźnienia

W latach 2010-2024 wartość umów zawartych z wykonawcami robót budowalnych dla dróg szlaku Via Carpatia wyniosła 25,75 mld zł. Analiza NIK wykazała, że średni czas od uzgodnienia programu inwestycji do zawarcia umowy wynosił prawie pięć lat, a do uzyskania decyzji o zezwoleniu na realizację (ZRID) – ponad sześć i pół roku. Z kolei od uzyskania ZRID do pozwolenia na użytkowanie – prawie dwa i pół roku.

Kluczowe wnioski

Najwyższa Izba Kontroli wnosi do GDDKiA o podjęcie działań organizacyjnych i zarządczych, które pozwolą na skrócenie czasu trwania etapu planowania i przygotowania inwestycji drogowych do realizacji.