Dostęp dzieci i młodzieży do szkodliwych treści w internecie od wielu lat pozostaje nierozwiązanym problemem. Mimo wielu inicjowanych działań nadal nie wdrożono rozwiązań, które wystarczająco skutecznie wspierałyby ochronę dzieci i młodzieży w internecie – tak wynika z najnowszego raportu NIK po kontroli w Ministerstwie Cyfryzacji. Kontrolerzy wskazują też, że przygotowywane od lat projekty ustaw nadal nie weszły w życie, dotychczasowa współpraca między instytucjami nie przyniosła wymiernych efektów, a działania informacyjno-edukacyjne powinny podlegać ocenie pod kątem ich skuteczności oraz w większym stopniu uwzględniać rolę i odpowiedzialność rodziców.
Skala problemu jest dziś szczególnie duża, ponieważ osoby małoletnie nie miały wcześniej tak łatwego i powszechnego dostępu do internetu oraz jego zasobów, w tym mediów społecznościowych i serwisów udostępniających różnorodne treści. Dzieci i młodzież regularnie korzystają z największych serwisów społecznościowych i komunikatorów, mimo że nie są one przeznaczone dla tej grupy wiekowej. Wnioski z najnowszych badań Fundacji Instytut Cyfrowego Obywatelstwa, Centralnego Ośrodka Informatyki i Państwowego Instytutu Badawczego NASK wskazują, że najwięcej czasu online dzieci spędzają, korzystając z treści rozrywkowych, które mają charakter angażujący, długotrwały i wypierają inne formy aktywności. Z kolei na korzystanie z zasobów edukacyjnych dzieci przeznaczają tylko 1% czasu w sieci. Blisko 32% małoletnich miało kontakt ze stronami i aplikacjami zawierającymi treści erotyczne. Z mediów społecznościowych korzysta zaś 60% dzieci poniżej 15. roku życia.
Konieczność dostosowania prawa do nowych wyzwań
W latach 2024-2025 Minister Cyfryzacji opracował projekty trzech istotnych aktów prawnych, które miały wzmocnić ochronę najmłodszych przed zbyt łatwym dostępem do pornografii, treści przemocowych i patostreamów.
W projekcie Strategii Cyfryzacji Państwa do 2035 roku po raz pierwszy w dokumencie tej rangi uznano zdrowie psychiczne oraz ochronę obywateli przed szkodliwymi treściami za element bezpieczeństwa państwa. Wśród kluczowych wyzwań wskazano również rosnące koszty psychospołeczne związane z funkcjonowaniem w środowisku cyfrowym. Z kolei w projekcie Strategii Cyberbezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej na lata 2025-2029 (czerwiec 2025 r.) wśród celów i zadań uwzględniono działania odpowiadające na aktualne zagrożenia w cyberprzestrzeni, ze szczególnym uwzględnieniem trendów zagrażających dzieciom i młodzieży.
NIK przypomniała, że dotychczasowa Strategia Cyberbezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej na lata 2019-2024 nie uwzględniała zdecydowanych działań, adekwatnych do zidentyfikowanych zagrożeń i ich silnego wpływu na rozwój młodych ludzi, mimo że wyniki badań od lat wskazywały na problemy, związane z negatywnym oddziaływaniem dostępnych dla dzieci i młodzieży treści w internecie, takie jak straty materialne, przestępstwa, czy destrukcyjny wpływ na zdrowie psychiczne nieletnich.
Opracowany w marcu 2024 r. projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz niektórych innych ustaw (wdrażający do krajowego systemu rozporządzenie DSA o usługach cyfrowych w Unii Europejskiej), został przyjęty przez Sejm w grudniu 2025 r., jednakże ostatecznie nie wszedł w życie. W związku z tym od blisko dwóch i pół roku w Polsce nie ma przepisów zapewniających stosowanie unijnego rozporządzenia o usługach cyfrowych (DSA), w tym przewidzianych w nim rozwiązań chroniących małoletnich przed takimi zagrożeniami, jak: dostęp do szkodliwych treści, uzależniające mechanizmy angażowania użytkownika, cyberprzemoc czy profilowanie reklam. Obecnie Polska jako jedyne państwo członkowskie UE nie ustanowiła koordynatora ds. usług cyfrowych (tymczasowego koordynatora powołano dopiero w maju 2025 r., po złożeniu przez Komisję Europejską skargi przeciwko Polsce do Trybunału Sprawiedliwości UE). A więc od lutego 2024 r. polscy użytkownicy usług cyfrowych pozbawieni byli możliwości m.in. korzystania ze środka ochrony indywidualnej w postaci skargi na dostawców usług pośrednich.
W wystąpieniu do Ministra Cyfryzacji NIK podkreśliła, że ze względu na brak uregulowań dotyczących ograniczania dostępności dzieciom i młodzieży treści szkodliwych, niebezpiecznych i pornograficznych, istnieje pilna potrzeba podjęcia niezbędnych działań legislacyjnych w celu zapewnienia ochrony tej grupy użytkowników internetu. Tym bardziej, że w latach 2020-2025 Ministerstwo nie wypracowało ani rekomendacji, ani dobrych praktyk dla dostawców usług elektronicznych, które do czasu wejścia w życie przepisów prawa wskazywałyby optymalny sposób postępowania w celu zdecydowanego ograniczenia negatywnego wpływu treści szkodliwych na dzieci i młodzież.
W latach 2020-2025 w Ministerstwie Cyfryzacji opracowano projekty istotnych aktów prawnych odnoszących się do bezpieczeństwa najmłodszych w internecie. W projektach z 2022 r. i 2024 r. Minister dwukrotnie podejmował próby ustawowego uregulowania zasad ochrony dzieci przed dostępem w internecie do treści nieodpowiednich i szkodliwych. Celem obu projektów było wprowadzenie mechanizmów ograniczających dostęp małoletnich do takich treści, z uwagi na ich etap rozwoju, obejmujący kształtowanie wrażliwości, zdolności krytycznej oceny oraz wiedzy o otaczającym świecie, a także ze względu na negatywny wpływ, jaki treści te mogą wywierać na rozwój emocjonalny, poznawczy i społeczny dzieci.
Jednakże przy opracowaniu projektu ustawy o ochronie małoletnich przed treściami szkodliwymi (w latach 2024-2025) pominięto zasadniczą kwestię zdefiniowania treści szkodliwych, wskazując na brak dostatecznych badań w tym obszarze. Brakowało niezbędnej analizy rodzajów treści szkodliwych i niebezpiecznych, a także ich źródeł i sposobów ograniczania ich dostępności. W efekcie drugi projekt uregulować miał zasady dostępu wyłącznie do pornografii, nie wprowadzając zmian w dostępie do treści szkodliwych i niebezpiecznych. Ministerstwo nie przeprowadziło przy tej okazji udokumentowanego i kompleksowego przeglądu obowiązujących krajowych aktów normatywnych, w zakresie wzmocnienia dotychczasowych narzędzi ochrony małoletnich przed nieodpowiednimi treściami, a w niektórych dokumentach Ministerstwo odwoływało się wręcz do wyników badań lub opracowań np. z 2017 r., które z uwagi na dynamicznie zmieniające się środowisko mediów cyfrowych i związane z nimi zagrożenia (w szczególności po okresie epidemii COVID-19) nie odzwierciedlały stanu aktualnego.
Wszystkie ręce na pokład – potrzebna efektywna współpraca między instytucjami
W okresie objętym kontrolą Minister Cyfryzacji dwukrotnie podjął inicjatywę współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej, poprzez przekazanie scenariuszy zajęć lekcyjnych i rekomendacji dotyczących nauczania o cyberbezpieczeństwie. Pracownicy Ministerstwa Cyfryzacji brali udział w pracach lub posiedzeniach grup i zespołów, podczas których omawiano zagadnienia związane z pierwszym i drugim projektem ustawy o ochronie małoletnich lub których przedmiotem było szeroko pojęte bezpieczeństwo dzieci w tzw. cyfrowym świecie. Podejmowana przez Ministerstwo Cyfryzacji w powyższym zakresie współpraca miała charakter jednostkowy, choć konieczność szerokiej i aktywnej współpracy założono również w projektach dokumentów strategicznych opracowanych w latach 2024-2025.
Finalnie jednak, w latach 2020-2025, nie nawiązano stałej i efektywnej współpracy z podmiotami odpowiedzialnymi za ochronę i edukację najmłodszych (np. Ministrem Edukacji Narodowej, Policją, Rzecznikiem Praw Dziecka, Rzecznikiem Praw Obywatelskich). Podejmowane działania w tym zakresie nie doprowadziły do wypracowania i rozpowszechnienia rozwiązań wspierających bezpieczeństwo dzieci w cyfrowym świecie.
Edukacja i profilaktyka także dla rodziców
W latach 2020-2025 Minister zlecał Państwowemu Instytutowi Badawczemu NASK realizację zadań w zakresie edukacji i profilaktyki zasad bezpiecznego korzystania z technologii cyfrowych i tzw. higieny cyfrowej, w tym projektów takich jak Higiena cyfrowa, Cyberlekcje oraz Bezpieczni w sieci. Na stronie www.gov.pl/web/cyfryzacja Ministerstwo publikowało komunikaty i treści edukacyjne, a na zlecenie Ministra wyemitowano serię audycji radiowych (w październiku i listopadzie 2024 r.) dotyczących cyberbezpieczeństwa i bezpiecznego korzystania z internetu. Minister zapewniał dofinansowanie NASK w zakresie funkcjonowania Zespołu Dyżurnet.pl jako punktu kontaktowego do zgłaszania nielegalnych treści w internecie. NASK jako operator Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej, w ramach współpracy z Ministrem, opracował w 2021 r. aplikację ochrony rodzicielskiej mOchrona, umożliwiającą rodzicom i opiekunom prawnym m.in. ustalanie reguł dotyczących korzystania z internetu i aplikacji. W latach 2020-2025 NASK, realizując zadania publiczne dofinansowane przez Ministra, przygotował scenariusze zajęć lekcyjnych i rekomendacje dotyczące nauczania o cyberbezpieczeństwie, które następnie Minister przekazał Ministrowi ds. edukacji.
Ministerstwo Cyfryzacji nie dysponowało szczegółowymi informacjami na temat sposobu i zakresu realizacji powyższych zadań. Nie dokonywano oceny czy działania NASK, w ramach zadań zleconych na podstawie umów dotacji oraz w zakresie wynikającym z ustawy o Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej, miały wpływ np. na poziom świadomości dzieci i młodzieży, długość czasu poświęcanego przez dzieci i młodzież na korzystanie z internetu, liczbę zgłaszanych nadużyć i przestępstw związanych z treściami nielegalnymi, liczbę dzieci i młodzieży, które mają po raz pierwszy (i później regularnie) styczność z pornografią. Nie poddawano weryfikacji, czy podejmowane działania są optymalne ze względu na zróżnicowane potrzeby poszczególnych grup użytkowników, w tym rodziców i opiekunów prawnych. Co więcej, zlecając zadania nie badano ich dotychczasowej skuteczności, ani też tego czy dotyczą one problemu kompleksowo, np. czy odnoszą się do wszelkich zidentyfikowanych rodzajów zagrożeń. W ocenie NIK uzyskanie takiej wiedzy było uzasadnione potrzebą uwzględnienia dotychczasowych doświadczeń przy kolejnych planowanych działaniach.
Działania podjęte po zakończeniu kontroli
Po zakończeniu kontroli przez NIK na posiedzeniu 2 czerwca 2026 r. Rada Ministrów przyjęła pakiet projektów ustaw:
- w sprawie zakazu korzystania z telefonów komórkowych w publicznych i niepublicznych szkołach podstawowych (z wyłączeniem szkół średnich);
- o ochronie małoletnich przed dostępem do treści pornograficznych w internecie, przedłożony przez Ministra Cyfryzacji. Projekt pierwotnie wypracowywany w Ministerstwie od 2024 r. miał zapewniać szerszą ochronę (obejmując także różne typy treści szkodliwych). Jednak w obecnym brzmieniu ogranicza dostęp do treści pornograficznych. Przepisy nakładają na dostawców usług cyfrowych obowiązek skutecznej weryfikacji wieku użytkowników;
- o zmianie ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną (UC141). Przepisy projektu ustawy umożliwiają stosowanie rozporządzenia DSA, przyznają uprawnienia np. policji, prokuraturze, Krajowej Administracji Skarbowej, Straży Granicznej oraz osobom pokrzywdzonym do występowania o nakaz ograniczenia dostępu do nielegalnych treści. Nowe obowiązki dotyczyć będą dostawców usług (blokowanie treści na podstawie decyzji), a Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE) będzie prowadził rejestr domen wykorzystywanych do rozpowszechniania nielegalnych treści;
- o zmianie ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną (UC140), także wykonujący zobowiązania wynikające z rozporządzenia DSA, m.in. poprzez ustanowienie Prezesa UKE krajowym koordynatorem ds. usług cyfrowych, możliwości zgłaszania nielegalnych treści i odpowiedzialności platform cyfrowych.
Ponadto, 9 czerwca 2026 r. Rada Ministrów przyjęła uchwałę w sprawie przyjęcia strategii dotyczącej informatyzacji państwa, przedłożoną przez Ministra Cyfryzacji.
Z kolei 11 czerwca 2026 r. Sejm uchwalił nowelizację Kodeksu karnego, wprowadzając w art. 255b nowy typ czynu zabronionego (tzw. ustawa o patostreamingu), która po przyjęciu przez Senat 25 czerwca 2026 r. przekazana została następnie do Prezydenta RP.
Rekomendacje NIK
Mimo podjętych przez Ministerstwo działań, wnioski NIK skierowane do Ministra Cyfryzacji po zakończonej kontroli pozostają w pełni aktualne. NIK wnioskowała o:
- Pilne wdrożenie rozwiązań prawnych i organizacyjnych, opartych na całościowej analizie rodzajów zagrożeń, ich źródeł, a także rozpoznanych sposobów ograniczania dostępności dla małoletnich w internecie treści szkodliwych, niebezpiecznych i pornograficznych.
- Podjęcie szerokiej współpracy z kluczowymi podmiotami odpowiedzialnymi w państwie za dobrostan dzieci i młodzieży (m.in. z Ministrem Edukacji Narodowej i innymi ministrami, policją, prokuraturą, Rzecznikiem Praw Dziecka, Rzecznikiem Praw Obywatelskich) w celu zapewnienia ochrony dzieci i młodzieży przed dostępem do treści szkodliwych, niebezpiecznych i pornograficznych w internecie.
- Ze względu na odpowiedzialność rodziców i opiekunów prawnych za rozwój emocjonalny, poznawczy i społeczny dziecka, zintensyfikowanie działań edukacyjnych i informacyjnych kierowanych do tej grupy, dotyczących zasad bezpiecznego korzystania z internetu przez dzieci.
- W odniesieniu do zlecanych zadań dotyczących edukacji, profilaktyki i higieny cyfrowej, określanie – odpowiadających zidentyfikowanym potrzebom – mierników (np. ilościowych i jakościowych), umożliwiających weryfikację ich skuteczności oraz rzetelną ocenę dokonywanych w tym zakresie wydatków.
NIK włącza się w dyskusję o bezpieczeństwie dzieci w świecie cyfrowym
8 lipca 2026 r. w siedzibie NIK uczestnicy panelu eksperckiego rozmawiali o wspólnym standardzie odpowiedzialności za bezpieczeństwo małoletnich w sieci. Tłem prowadzonych rozmów były zagadnienia, jakie NIK zidentyfikowała, realizując kontrolę dotyczącą ochrony dzieci i młodzieży przed treściami szkodliwymi, niebezpiecznymi i pornograficznymi w internecie.
Gospodarzem spotkania był Mariusz Haładyj, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, a w dyskusji uczestniczyli m.in.: Wicepremier i Minister Cyfryzacji Krzysztof Gawkowski, Minister do spraw Nadzoru nad Wdrażaniem Polityki Rządu Maciej Berek, zastępca Szefa Kancelarii Prezydenta Adam Andruszkiewicz, Podsekretarze Stanu: Paulina Piechna-Więckiewicz z Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sławomir Pałka z resortu sprawiedliwości, Rzeczniczka Praw Dziecka Monika Horna-Cieślak oraz przedstawiciele organów centralnych, Prokuratury Krajowej, Komendy Głównej Policji, Urzędu Komunikacji Elektronicznej, Rzecznika Praw Obywatelskich, a także sędziowie, policjanci, prawnicy, nauczyciele, naukowcy, przedstawiciele organizacji pozarządowych i samorządu.
W pierwszej części starano się określić listę niezbędnych działań, służących systemowej ochronie dzieci i młodzieży w środowisku cyfrowym. Dyskutowano między innymi o tym, kiedy Polska może wprowadzić skuteczny mechanizm weryfikacji wieku w celu ograniczenia dostępności dla małoletnich treści pornograficznych. Uczestnicy rozmawiali też o możliwych zmianach, jakie przyniesie przyjęta w czerwcu Strategia Cyfryzacji Państwa.
W drugim module dyskusja skupiała się na wypracowaniu optymalnych ścieżek reagowania. Dotyczyła możliwego algorytmu postępowania dla rodziców, nauczycieli i dziecka, instrukcji kryzysowej na wypadek sytuacji, w której dziecko stanie się ofiarą lub świadkiem zagrożenia online. Zwrócono uwagę na rolę jednostek samorządu terytorialnego jako organów prowadzących szkoły.
Trzecią część dyskusji poświęcono określeniu standardów higieny cyfrowej dzieci w szkole i w domu, czyli zasad bezpiecznego i zdrowego korzystania z technologii, obejmujących m.in. odpowiedni czas przed ekranem, ochronę prywatności, równowagę między aktywnością online i offline oraz kulturę komunikacji.
Dyskusja pokazała, że skuteczna ochrona małoletnich wymaga kompleksowego podejścia, obejmującego odpowiednie rozwiązania legislacyjne, działania edukacyjne oraz ścisłą współpracę instytucji publicznych, środowiska oświatowego, rodziców i ekspertów, ze szczególnym uwzględnieniem głosu samych zainteresowanych.
Z perspektywy Najwyższej Izby Kontroli nie ulega wątpliwości, że skuteczne odpowiadanie na wyzwania cyfrowego świata jest dziś jednym z głównych zadań administracji państwowej.
Mariusz Haładyj, Prezes NIK, zaproponował, co zostało jednomyślnie przyjęte, by kontynuacją owocnej dyskusji było opracowanie wspólnego pakietu rekomendacji przyszłych działań, będących wyrazem solidarnej odpowiedzialności za bezpieczeństwo małoletnich w internecie. Uczestnicy debaty zgodzili się upublicznić wspólnie wypracowane rekomendacje.
