Zanieczyszczenie powietrza a opłata uzdrowiskowa – paradoks uzdrowiska

W polskim prawie uzdrowisko stanowi wyodrębniony z terytorium gminy obszar, któremu ustawodawca nadaje szczególny status publicznoprawny ze względu na stwierdzone właściwości lecznicze klimatu i naturalnych surowców leczniczych oraz spełnianie ustawowo określonych wymagań środowiskowych i organizacyjnych. Nie chodzi więc o miejsce, którego znaczenie opiera się jedynie na renomie, utrwalonych skojarzeniach z leczeniem lub wypoczynkiem czy postrzeganej atrakcyjności, lecz o przestrzeń, w której jest wykonywana prawnie zorganizowana działalność lecznicza, oparta na naturalnych surowcach leczniczych, klimacie oraz odpowiedniej infrastrukturze. W praktyce stosowania prawa ujawnia się jednak istotny problem systemowy. Z jednej strony ustawodawca wiąże z obszarem uzdrowiska właściwości lecznicze klimatu, szczególne obowiązki ochronne oraz zadania gminy. Z drugiej, za uzdrowiska nadal uznawane są obszary, w odniesieniu do których oficjalne dane wskazują na trwałe albo powtarzalne przekroczenia norm jakości powietrza. Powstaje więc pytanie, czy w takiej sytuacji formalne istnienie uzdrowiska nadal odpowiada materialnym warunkom, które miały uzasadniać jego nadanie i dalsze utrzymywanie. Problem polega zatem nie tylko na samym występowaniu smogu, lecz także na rozdźwięku między formalnym statusem uzdrowiska a osłabieniem materialnych przesłanek, które go uzasadniają. W dotychczasowych opracowaniach nie doczekał się on dostatecznie pogłębionej analizy, łączącej materialne przesłanki istnienia uzdrowiska z mechanizmami jego formalnego utrzymywania. Celem artykułu jest odpowiedź na trzy pytania badawcze. Po pierwsze, czy utrwalona lub powtarzalna zła jakość powietrza w uzdrowisku dotyczy wyłącznie sfery faktycznej, czy też narusza samą konstrukcję prawną uzdrowiska. Po drugie, czy trwałe, powtarzalne, sezonowe lub lokalne przekroczenia norm jakości powietrza powinny wpływać na dopuszczalność poboru opłaty uzdrowiskowej. Po trzecie, czy obecny model prawny przewiduje dostatecznie skuteczny mechanizm reagowania na rozbieżność między deklarowaną funkcją leczniczą uzdrowiska a rzeczywistym stanem środowiska.

ABSTRACT

Air Pollution and the Health Resort Fee – the Health Resort Paradox

Under the Polish law, a health resort is a designated area that has been granted a special status under the public law, due to the recognised therapeutic properties of its climate and natural medicinal resources, as well as its compliance with statutory environmental and organisational requirements. It is therefore not merely a place whose significance rests on reputation, connotations with treatment or recreation, or perceived attractiveness, but an area where legally organised therapeutic activities are carried out based on natural medicinal resources, climate and appropriate infrastructure. In the legal practice, however, a significant systemic problem arises. On the one hand, the legislator links the health resort status to the therapeutic qualities of climate, as well as special protective obligations and responsibilities of the local authorities. On the other hand, some areas continue to be officially recognised as health resorts despite official data indicating that air quality standards are persistently or recurringly exceeded there. So an issue consists not in the very presence of smog, but in the discrepancy between the formal status of a health resort and weakened reasons that justify its establishment. Previous audits have not provided a sufficiently in-depth analysis that would combine the material conditions for a health resort status with the mechanisms ensuring its formal maintenance. The article aims to answer three audit questions. First, whether persistent or recurring poor air quality in a health resort concerns only the factual sphere, or whether it also undermines the legal health resort concept itself. Second, whether permanent, recurring, seasonal, or local exceeding of air quality standards should affect the collection of the health resort fee. Third, whether the current legal framework provides a sufficiently effective mechanism for responding to discrepancies between the declared therapeutic function of a health resort and the actual condition of the environmental.

Key words: health resort status, health resort fee, local tourism fee, air pollution