Informacja o wynikach kontroli realizacji zadań w zakresie integracji europejskiej w transporcie i gospodarce morskiej

Najwyższa Izba Kontroli oceniła skuteczność realizowania w latach 1996 - I półrocze 1998 r. przez Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej zadań wynikających ze strategii integracji Polski z Unią Europejską, a zwłaszcza dostosowania polskiego systemu transportowego i gospodarki morskiej w zakresie rybołówstwa do wymogów Jednolitego Rynku UE oraz ujednolicenia przepisów, standardów i norm technicznych umożliwiających swobody przepływu usług transportowych i komunikacyjnych. W szczególności ocenie zostały poddane zagadnienia dotyczące: - tworzenia warunków instytucjonalnych i organizacyjnych właściwych dla realizacji zadań wskazanych w odpowiednich programach rządowych, - określenia, zapewnienia i wydatkowania środków finansowych dla realizacji zadań wskazanych w odpowiednich programach rządowych, - wykonanie zadań Poprzednia kontrola przeprowadzona w MTiGM w roku 1995 w ramach "Kontroli systemu koordynowania i finansowania postanowień Układu Europejskiego" wykazała, iż na ogół zgodnie z opracowanym harmonogramem przebiegały prace związane z harmonizowaniem ustawodawstwa transportowego z zaleceniami UE na poziomie I etapu dostosowawczego. Jednak z powodu braku środków finansowych, zarówno budżetowych, jak i będących w dyspozycji przedsiębiorstw tempo dostosowania polskiego systemu transportowego w zakresie standardów teczniczno-eksploatacyjnych, infrastruktury i taboru było niedostateczne. Po kontroli kierownictwo MTiGM przyjęło do realizacji wnioski pokontrolne deklarując: - uzyskanie zdecydowanej i trwałej poprawy wykorzystania środków finansowych przeznaczonych na działania legislacyjne, -usprawnienie działalności legislacyjnej Ministerstwa w zakresie polskiego prawa transportowego do wymogów UE, - lepszego przygotowania merytorycznego pracowników zajmujących się integracją europejską w jednostkach resortu realizujących zadania w tym zakresie Wyniki obecnie przeprowadzonej kontroli wykazały, że zadania zapisane w czterech kolejnych programach rządowych dot. przygotowań do integracji Polski z UE dla MTiGM nie zostały w pełni zrealizowane w wyznaczonych terminach i zakresach. Nie były one prowadzone w sposób skoordynowany, kompleksowy i systematyczny. Jedną z istotnych przyczyn tego stanu rzeczy była metoda tworzenia rządowych programów dostosowania polskiej gospodarki do wymogów UE. Zadania integracyjne określono w nich bowiem z reguły hasłowo bez wskazania zakresu poszczególnych prac, terminów ich realizacji, środków i sposobów finansowania oraz trybu rozliczania. Np. w dokumencie MTiGM pt. "Informacja o stanie przygotowania do negocjacji z Unią Europejską z 25 marca 1998 r." hasłowo określono cele negocjacyjne w aspektach makro i mikroekonomicznych" przypisując im cele szczegółowe charakteryzowane również ogólnikowo. Natomiast sposób realizacji tak opisanych celów przyjęto w trybie warunkowym, czasie przyszłym bliżej nieokreślonym. Warto dodać, iż opisana informacja została przedstawiona na miesiąc przed rozpoczęciem w Brukseli pierwszych przeglądów ustawodawstwa polskiego (screening) i jego zgodności z prawem unijnym. Stopień ogólności zapisów był większy niż w opracowanych rok wcześniej zasadach negocjacji dotyczących zagadnień transportowych. Ustalenia kontroli wskazują, iż MTiGM nie było dostatecznie przygotowane do negocjacji akcesyjnych. W dużej części zagadnieniem nie określono kompleksowej organizacji i harmonogramu działań dostosowawczych, nie wskazano problemów do negocjacji, propozycji rozwiązań kompromisowych oraz skutków prawnych, ekonomicznych i politycznych ewentualnych zmian prawa bądź ich zaniechania. Tak np. niewłaściwie przygotowanie przez resort Mandatu Negocjacyjnego (dokumentacja negocjacji) w obszarze rybołówstwa, skutkowało negatywnymi wynikami przeglądu (screeningu) przedstawicieli UE i Polski odbytego w dniach 4 lipca - 10 lipca w Brukseli. Przegląd ten wykazuje, iż Polska nie dysponuje wewnętrznie zintegrowanym programem dostosowawczym obejmującym przede wszystkim implementację przepisów unijnych, a administracyjnych rybołówstwa nie jest dostosowane do realizowania Wspólnoty Polityki Rybackiej. Prace nad dokumentami przedstawionymi UE przeprowadzone były przez pracowników nie posiadających przygotowania prawniczego ani też pogłębionego rozeznania w zakresie podstaw prawnych i praktyki funkcjonowania transportu. W MTiGW brakowało kadr dysponujących dobra znajomością języków urzędowych UE, kompleksową wiedzą dotyczącą problematyki integracji europejskiej oraz umiejętnościami technicznymi prowadzenia negocjacji. Nie w pełni racjonalnie wydatkowanie w MTiGM środki publiczne przeznaczane na zadania prointegracyjne. W latach 1996 -1997 sfinansowano 57 prac tematycznie związanych z integracją europejska na kwotę 1,48 mln.zł W zawieranych umowach w niewystarczającym stopniu zabezpieczono interesy zleceniodawcy. Części wykonywanych na zlecenie MTiGM opracowań okazało się nie przydatnych. Znaczącym i szczególnym przykładem nieefektywnego wykorzystania środków budżetowych jest przebieg procesu przygotowania projektu ustawy o rybołówstwie morskim. Efektem wcześniejszych prac w styczniu 1996 r. było uchwalenie ustawy o rybołówstwie morskim nie w pełni zharmonizowanej z prawodawstwem UE. Spowodowało to konieczność dalszego prowadzenia prac, na które wydatkowano z budżetu co najmniej 70 tyś .zł, a w 1997 podjęto działania na rzecz wypracowania właściwego projektu ustawy o rybołówstwie przez ekspertów unijnych na kwotę blisko 113 tys. ECU. Zdaniem Najwyższej Izby Kontroli MTiGM powinno podjąć działania zmierzające do sukcesywnego tworzenia warunków funkcjonowania polskiego transportu i gospodarki morskiej m. in poprzez określenie harmonogramów realizacyjnych zawierających konkretne zadania i ich efekty, terminy do wykonania, osoby odpowiedzialne, wysokość środków finansowych i źródło ich pozyskania, a także tryb rozliczania wykonywanych zadań. Ministerstwo powinno stworzyć systemu sprawnego koordynowania prac prointegracyjnych w obrębie resortu. Izba wnioskuje także o racjonalne zawieranie przez MTiGM umów o wykonanie prac dotyczących integracji z UE.