Informacja o wynikach kontroli przebiegu przekształceń własnościowych w jednostkach podległych ministrowi kultury i sztuki

Kolejni ministrowie kultury i sztuki nie doprowadzili do opracowania koncepcji i planu przekształceń własnościowych dla przedsiębiorstw będących w ich nadzorze. W latach 1991-1996 podjęto działania prywatyzacyjne wobec 29 przedsiębiorstw spośród 100, dla których szef resortu kultury był organem założycielskim. Działania ministrów w tym zakresie były jednak niewystarczające i w znacznej mierze nieskuteczne. Poza jednym przypadkiem inicjatywa zmian własnościowych wychodziła od załóg i organów tych przedsiębiorstw. One też w praktyce określały sposób i warunki prywatyzacji - wynika z kontroli NIK. Jej celem celem była m. in. ocena przekształceń własnościowych przedsiębiorstw (w latach 1991-do marca 1997), dla których minister kultury pełnił funkcję organu założycielskiego. Podstawową ścieżką prywatyzacyjną dla 23 podmiotów z 29 objętych zmianami było oddawanie mienia przedsiębiorstw do odpłatnego korzystania na czas oznaczony spółkom tworzonym przez pracowników prywatyzowanych firm. Spółki te dysponowały jednak ograniczonymi możliwościami zebrania niezbędnego kapitału. W rezultacie w czterech z nich ponad 70 proc. kapitału objęli inwestorzy zewnętrzni, jedno przedsiębiorstwo zostało wniesione przez Skarb Państwa do spółki z udziałem kapitału zagranicznego, natomiast pozostałe zostały sprzedane. W procesach prywatyzacyjnych prowadzonych przez ministra kultury NIK stwierdziła istotne nieprawidłowości i uchybienia polegające na naruszeniu prawa, działaniach nierzetelnych i niecelowych. Minister nie zlecał np. wykonania wycen prywatyzowanych przedsiębiorstw, a posługiwał się jedynie wycenami opracowanymi na zlecenie samych przedsiębiorstw. Wyceny te nie były weryfikowane. Izba nie kwestionowała wprawdzie samej metodyki wycen, jednakże stwierdziła, iż zawierały one błędy; w trakcie procesów prywatyzacyjnych wyceny ulegały deaktualizacji. W rezultacie w 8 zbadanych pod tym kątem umowach zaniżono wartość przedsiębiorstw oddawanych w leasing o kwotę nie mniejszą niż 6,55 mln zł. Na przykład wartość Łódzkiej Drukarni Dziełowej w Łodzi zaniżono co najmniej o 1 mln zł, Oddziału Pracowni Sztuk Plastycznych w Warszawie - o 293,5 tys. zł zaś Oddziału Pracowni Sztuk Plastycznych w Toruniu - o 91,3 tys. zł. W konsekwencji 6-krotnego przesuwania przez MKiS terminu zakończenia likwidacji Przedsiębiorstwa Sztuk Plastycznych w Warszawie w latach 1993-1996 planowane koszty likwidacji przekroczono o 473,6 tys. zł. Wskutek zaniechania w 1991 r. zawarcia umowy przyrzeczonej przez MKiS, dotyczącej zabezpieczenia nie oddanego do odpłatnego korzystania składnika mienia Zjednoczonych Przedsiębiorstw Rozrywkowych czteroletnia zwłoka w zawarciu umowy naraziła Skarb Państwa na zbędne koszty w wysokości 428,4 tys. W 17 procesach prywatyzacyjnych spośród 29 prowadzonych przez MKiS, wydanie przedsiębiorstwa nastąpiło przed terminami określonymi w zarządzeniach ministra. W jednym przypadku spowodowało to straty dla Skarbu Państwa i reaktywowanego przedsiębiorstwa w wysokości ok. 62,2 tys. zł. Zgoda ministra na bezodsetkowe odroczenie płatności z tytułu zawartych umów leasingowych oraz odstępowanie od egzekucji odsetek za zwłokę uszczupliło przychody budżetowe o ok. 190 tys. zł. Około 75 proc. zbadanych zarządzeń i decyzji ministra kultury, przygotowanych przez Biuro Przekształceń Własnościowych MKiS nie posiadało akceptacji Departamentu Prawnego. Udzielanie przez ministra kultury zgody na wnoszenie zorganizowanych części mienia PP Krajowej Agencji Wydawniczej do spółek prawa handlowego, rezygnację z kontroli nad tymi działaniami oraz zaniechanie nadzoru nad tym przedsiębiorstwem uchybiało kryterium celowości i rzetelności. Skutkiem owej zgody było powstanie kilkunastu powiązanych kapitałowo spółek, ze znikomym udziałem kwotowym kapitału zewnętrznego, do których wniesiono cały majątek trwały PP KAW o wartości ewidencyjnej 12 mln zł. Procesy nazwane restrukturyzacją przedsiębiorstwa w rzeczywistości doprowadziły do jego prywatyzacji z pominięciem ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. W wyniku restrukturyzacji (prywatyzacji) nie tylko nie poprawiła się sytuacja ekonomiczna przedsiębiorstwa, ale praktycznie zaprzestało ono prowadzenia działalności wydawniczej, tracąc swoją markę i pozycję na rynku. Łączne uszczuplenia i nieprawidłowe wydatki stwierdzone przez NIK w trakcie przebiegu przekształceń własnościowych w jednostkach podległych ministrowi kultury i sztuki wyniosły 8.726 874 zł. W ramach tej kwoty Izba podjęła działania dla odzyskania 973.322 zł.