Informacja o wynikach kontroli wykorzystania kredytu Banku Światowego przeznaczonego na restrukturyzację systemu opieki zdrowotnej w Polsce oraz funkcjonowania zakładów opieki zdrowotnej w ramach konsorcjów zdrowia

Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła w czwartym kwartale 1997, z własnej inicjatywy, kontrolę wykorzystania kredytu banku światowego przeznaczonego na restrukturyzację systemu opieki zdrowotnej w Polsce oraz funkcjonowania zakładów opieki zdrowotnej w ramach konsorcjów zdrowia. Celem działań, które objęły okres od 1.01.1994 do 30.09.1997, było zbadanie i dokonanie oceny realizacji - objętego umową o kredyt - ?Projektu Rozwoju Służby Zdrowia w Polsce?, a także sprawdzenie gospodarowania środkami przeznaczonymi na realizację tego projektu. Kontrola objęła łącznie 29 jednostek, w tym: 16 publicznych ZOZ (z czego 6 to szpitale), 3 konsorcja zdrowia, 8 urzędów wojewódzkich, Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej oraz Biuro ds. Zagranicznych Programów Pomocy w Ochronie Zdrowia. Na podstawie uchwał Rady Ministrów zawarto z Bankiem Światowym umowę o kredyt na wdrożenie ?Projektu Rozwoju Służby Zdrowia? na łączną kwotę 130 mln $, przy całkowitym koszcie Projektu - 227 mln $. Kredytobiorca zobowiązał się do realizacji celów Projektu, a spłata pożyczki powinna zakończyć się do 15.06.2009. Z ustaleń poprzednich kontroli, przeprowadzonych w latach 1992-93 wynika jednoznacznie, że Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej nie było przygotowane do zapewnienia pełnej i właściwej realizacji umowy o kredyt. Koszty obsługi zadłużenia były wysokie, a 90% z wykorzystanej części kredytu przeznaczono na usługi zagranicznych firm konsultingowych. Obecna kontrola wykazała, że MZiOS nadal nie zapewnia pełnej i właściwej realizacji umowy z Bankiem Światowym. Nie zostały spełnione deklaracje Ministra ZiOS dotyczące skrócenia terminu realizacji Projektu II (następcy ?Projektu Rozwoju Służby Zdrowia w Polsce?) jak również pełnego wykorzystania kredytu do końca 1997r. Realizacja pierwotnego Projektu miała trwać 7 lat. Na początku 1994r. Minister ZiOS podjął działania zmierzające do zmiany warunków umowy z Bankiem (m.in. uproszczenia Projektu i zmniejszenia wysokości kredytu). W wyniku negocjacji narodził się we wrześniu 1995r. Projekt II czyli ?Projekt Rozwoju Opieki Zdrowotnej?, którego zakończenie realizacji przewidziano na 31.12.1997 r., a kwota pożyczki zmalała do 100 mln $. Celem Projektu (a poprzez to powodem zaciągnięcia kredytu) była, najogólniej rzecz ujmując poprawa liczby, zakresu i jakości świadczonych usług medycznych oraz dokonanie przekształceń systemowych w służbie zdrowia. Tymczasem kredyt został wykorzystany prawie wyłącznie na zakup dóbr i usług, a dotychczasowa realizacja Projektu i Projektu II pokazuje, że rzetelna restrukturyzacja służby zdrowia nie została nawet zapoczątkowana. Co zaś tyczy się poczynionych inwestycji - kontrolerzy NIK stwierdzili przypadki zakupu sprzętu medycznego niezgodnego z potrzebami, w ilościach przekraczających zapotrzebowanie (dotyczyło to w szczególności wyposażenia gabinetów lekarzy rodzinnych). Przekazywano publicznym ZOZ-om aparaturę nie posiadającą wymaganego atestu. Kupowano sprzęt komputerowy nie zapewniając jednocześnie szpitalom oprogramowania użytkowego. Część szpitali zlecała wykonanie takiego oprogramowania w ramach własnych środków, ale zainstalowanymi aplikacjami użytkowymi na komputerach były głównie edytory tekstów i arkusze kalkulacyjne, przez co sprzęt wykorzystywano tylko do zwykłych czynności biurowych, prostej kalkulacji kosztów leczenia lub sporządzania wypisów chorych. Najistotniejsze zalecenia pokontrolne dotyczą pilnego przeprowadzenia przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej analizy i oceny realizowanego Projektu II oraz uzyskanych efektów. Konsekwencją przeprowadzonej analizy powinno być sformułowanie wniosków dotyczących kontynuowania reformy systemowej w ochronie zdrowia, zaktualizowanie samego Projektu II, określenie niezbędnych wydatków oraz podanie ostatecznego terminu zakończenia zaktualizowanego Projektu. Izba zwraca też uwagę na potrzebę rozważenia celowości utrzymywania aż 4 jednostek kierujących realizacją Projektu II. W wystąpieniach pokontrolnych skierowanych do dyrektorów publicznych ZOZ-ów, rektora Pomorskiej AM oraz wojewodów NIK apeluje o usunięcie ujawnionych w toku kontroli nieprawidłowości, a zwłaszcza o przestrzeganie obowiązujących przepisów prawnych prawa budżetowego, rachunkowości i zamówień publicznych. Izba zaleca zewidencjonowanie w publicznych ZOZ-ach aparatury medycznej oraz uzyskanie brakujących atestów sprzętu medycznego. Należy także - zdaniem NIK - dbać o właściwe zagospodarowanie i efektywne wykorzystanie obecnie posiadanej aparatury.