Gospodarowanie lokalami użytkowymi w miastach województwa podlaskiego w latach 2003 – 2004 i w I kwartale 2005 roku

Kontrolą objęto 20 jednostek, w tym 10 urzędów miast i 10 podmiotów zarządzających komunalnym zasobem lokali użytkowych. Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła działalność organów jednostek samorządu terytorialnego w zakresie gospodarowania lokalami użytkowymi. Żadna ze skontrolowanych gmin nie wypracowała kompleksowej strategii gospodarowania lokalami użytkowymi i w konsekwencji nie miała planu wykorzystania zasobu tych nieruchomości. Gminy nie określiły, które lokale powinny pozostać w zasobie nieruchomości i w jakim celu, a które nieruchomości są gminie zbędne i wymagają zabezpieczenia do momentu ich zbycia bądź likwidacji. Działalność w tym zakresie polegała na załatwianiu najpilniejszych, bieżących spraw. W latach 2003 – 2005 (I kwartał) kontrolowane gminy zbyły w drodze przetargów 55 lokali użytkowych (o łącznej powierzchni 15.584,75 m²) za kwotę 6.697,2 tys. zł, z zachowaniem zasad dotyczących upubliczniania sprzedaży i wyceny nieruchomości. Nielegalne, dowolne co do trybu i zasad były działania przy wynajmowaniu lokali użytkowych. W 83 spośród 311 skontrolowanych przez NIK spraw (26,7%), lokale użytkowe wynajęto na okres powyżej 3 lat bez przetargu wymaganego od 22 września 2004 roku ustawą o gospodarce nieruchomościami oraz uchwał organów gmin. Kolejne 80 lokali użytkowych wynajęto również bez przetargu, ale w sytuacjach dopuszczonych postanowieniami uchwał rad gmin, bądź przy braku regulacji gmin o kształtowaniu stosunków obligacyjnych do 3 lat. W ocenie Najwyższej Izby Kontroli wynajem i wydzierżawianie lokali użytkowych w sposób inny niż rynkowy stwarza warunki do zachowań korupcyjnych. W 15 jednostkach, w 284 (z 311) przypadkach uchybiono normom obwiązującym przy upublicznianiu oddania w najem lub dzierżawę lokali użytkowych, naruszając zasadę jawności gospodarowania nieruchomościami. W latach 2003 – 2004 i w I kwartale 2005 roku łączne wpływy skontrolowanych gmin z tytułu gospodarowania komunalnym zasobem użytkowym wyniosły 43.101,6 tys. zł i były znaczenie niższe od możliwych do uzyskania. W okresie objętym kontrolą: 1] w 10 (z 20) jednostkach nie zawsze waloryzowano stawki czynszów albo urealniano stawki wskaźnikami innymi niż wynikające z umów bądź postanowień uchwał organów gmin (szacunkowe utraty wpływów 1.662 tys. zł); 2] na 31 marca 2005 roku zaległości w opłatach za korzystanie z lokali użytkowych nieuregulowane przez co najmniej 2 miesiące posiadało 278 dłużników na łącznie 2.066,3 tys. zł, głównie z powodu nierzetelnej lub zaniechania windykacji należności; 3] o 1.645,6 tys. zł niższe od należnych były łączne wpływy z tytułu podatku od nieruchomości; 4] koszty utrzymania pustostanów wyniosły łącznie 376,6 tys. zł, a utracone potencjalne przychody 727, 1 tys. zł. W 5 jednostkach nierzetelnie prowadzono ewidencję środków trwałych. W ewidencji nie ujmowano budynków o charakterze użytkowym oraz zawyżano wartości księgowe o budynki uprzednio rozebrane lub przekazane w zarządzanie. W 4 (z 10 kontrolowanych) gminach nie było pełnego rozeznania o stanie technicznym obiektów użytkowych, ponieważ zarządcy i nie dokonywali przeglądów okresowych zarządzanych budynków i nie prowadzili książek obiektów budowlanych. Nadzór nad działalnością jednostek organizacyjnych gmin gospodarujących lokalami użytkowymi, wykonywany przez burmistrzów i prezydentów miast, sprowadzał się do działań formalnych. Nie posiadano też wiedzy o trybie, warunkach i skali wynajmowania lub wydzierżawiania powierzchni o charakterze użytkowym przez co najmniej 187 jednostek (np. żłobków, przedszkoli, szkół i miejskich ośrodków sportu i rekreacji), z których 160 wynajmowało te powierzchnie bez przetargu, stosując nieuzasadnione gospodarczo zróżnicowanie stawek czynszu.