Świadczenie usług publicznych przez niektóre organy administracji rządowej przy zastosowaniu mediów elektronicznych

Najwyższa Izba Kontroli zbadała stan realizacji rządowej Strategii Informatyzacji Rzeczpo-spolitej Polskiej – ePolska na lata 2004-2006 (Strategia ePolska 2004), zakres usług świad-czonych drogą elektroniczną przez organy administracji rządowej oraz przygotowania do wdrażania wybranych usług. Ogólna ocena NIK, dotycząca kontrolowanej działalności – jest negatywna. NIK oceniła negatywnie sposób opracowania i realizacji Strategii ePolska 2004. Dokument ten został przygotowany przez byłego Ministra Nauki i Informatyzacji , a jego przyjęcie przez Radę Ministrów nastąpiło 13 stycznia 2004 r. Strategia ePolska 2004 została opracowana bez właściwej analizy stanu wykonania wcześniejszych planów związanych z informatyzacją, potrzeb społecznych oraz zaleceń Komisji Europejskiej. W Strategii nie wyznaczono wiodą-cych podmiotów odpowiedzialnych za realizację zadań oraz oczekiwanych efektów końco-wych. Analiza dokumentu wskazuje na jego wewnętrzną niespójność, np. na 16 działań prio-rytetowych, w siedmiu przypadkach terminy ich realizacji były krótsze, niż terminy odpowia-dających im działań pośrednich. W Strategii ePolska 2004 pominięto do wdrożenia w pierwszej kolejności m.in. usługi dostę-pu do świadczeń medycznych, udzielania pomocy publicznej oraz dostępu do elektronicznego dziennika urzędowego. NIK zwraca uwagę, że możliwość korzystania z usług administracyj-nych w drodze elektronicznej nie tylko znacznie ułatwia konieczny przepływ informacji, ale także przyczynia się do wzrostu transparentności w tej sferze. Do czasu zakończenia kontroli NIK nie został zrealizowany przez Ministra NiI projekt in-formatyczny Wrota Polski. Projekt ten, zakładający przeniesienie usług świadczonych przez administrację publiczną na zintegrowaną platformę internetową, został wymieniony w Strate-gii ePolska 2004 wśród działań o największym znaczeniu dla informatyzacji kraju. Pierwotny termin realizacji Wrót Polski wyznaczono na I połowę 2005 r. Opracowany na zlecenie MNiI, wykonawczy Program realizacji projektu Wrota Polski , zawiera błędy merytoryczne, które mogą wpłynąć na możliwość terminowej implementacji tego przedsięwzięcia oraz prawi-dłowość oszacowania kosztów i zysków. Brak budowy Wrót Polski powoduje, że nie są reali-zowane w drodze elektronicznej, w sposób zintegrowany, usługi administracyjne - m.in. reali-zacja zamówień publicznych. Możliwość wykonywania zamówień publicznych za pośrednic-twem Wrót Polski, mogłaby przynieść, według szacunków MNiI, oszczędności ok. 10 mld zł rocznie. NIK oceniła negatywnie realizację Strategii ePolska 2004 przez Ministrów: NiI, SWiA oraz GiP. W planach finansowo-zadaniowych Ministerstwa NiI na lata 2004-05 ujęto tylko 23 z 45 zadań przewidzianych w Strategii dla tego resortu. Raporty dotyczące stanu wdrażania Stra-tegii ePolska 2004 przekazywane Radzie Ministrów przez MNiI – sporządzane były nierze-telnie. W związku z tym nie były podejmowane kroki dyscyplinujące w stosunku do podmio-tów odpowiedzialnych za brak realizacji 77% zadań na koniec 2004. Z kolei w MSWiA nie wdrożono rozwiązań personalnych i organizacyjnych zapewniających pełne wykonanie przypisanych zadań (z pięciu – MSWiA wykonało tylko jedno). Ustalenia kontroli wskazują na niejasny podział kompetencji zarówno w kierownictwie, jak i pomiędzy komórkami organizacyjnymi resortu. Z negatywną oceną NIK spotkał się sposób realizacji działań przez MGiP, dotyczących wykorzystania mediów elektronicznych do ułatwienia do-stępu do ofert pracy, a także zaniechanie działań legislacyjnych dotyczących koniecznej no-welizacji ustawy o podpisie elektronicznym. Ministrowie właściwi do spraw: gospodarki, a następnie do spraw informatyzacji, nie wydali rozporządzenia do ustawy z dnia 18 września 2002 r. o podpisie elektronicznym, określające-go warunki techniczne oraz warunki bezpieczeństwa udostępniania formularzy i wzorów w postaci elektronicznej. Rozporządzenie to, ma zasadnicze znaczenie dla realizacji ustawy o podpisie elektronicznym przez administrację publiczną, w szczególności w odniesieniu do obowiązku przyjmowania i honorowania pism przekazywanych drogą elektroniczną. W rezul-tacie respektowanie drogi elektronicznej przez administrację zostało przełożone – z 16 sierp-nia 2006 r. na 1 maja 2008 r. Negatywnie, z punktu widzenia rzetelności, zostało ocenione przez Izbę wdrażanie i zarzą-dzanie projektem Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) przez MSWiA. Izba ocenia również negatywnie, pod względem celowości – kontynuowanie prac nad CEPiK bez weryfikacji aktualnego wpływu warunków zewnętrznych. Z analizy przeprowadzonej w toku kontroli wynika, że istotnym mankamentem wdrożenia jest jednoczesne rozpoczęcie budowy systemu CEPiK, rozległej sieci teletransmisji danych (WAN CEPiK) oraz zapasowego cen-trum komputerowego. Izba zwróciła uwagę na niewystarczające działania MSWiA w zakresie przeniesienia i weryfikacji danych z Wojewódzkich Ewidencji Pojazdów oraz ze starostw. Harmonogram wykonania głównych zadań przedsięwzięcia CEPiK na lata 2004-2005 nie został wykonany. W trakcie kontroli poddano analizie internetowa stronę główną Biuletynu Informacji Publicz-nej. Ustalono, że wykaz zamieszczony na stronie głównej BIP, niezgodnie z wymogami okre-ślonymi w przepisach prawa, nie uwzględniał wszystkich organów władzy publicznej oraz podmiotów zobowiązanych do udostępniania informacji publicznej. Odnośniki (linki) do stron internetowych poszczególnych podmiotów ujętych w wykazie – nie zapewniały połą-czenia. Strona główna BIP nie zawierała wymaganego przepisami menu przedmiotowego. NIK zwróciła uwagę, że organ odpowiedzialny za administrowanie stroną główną BIP, tj. Minister SWiA – nie ma możliwości egzekwowania wymaganej zawartości stron BIP, za któ-re są odpowiedzialne ustawowo poszczególne instytucje. Spośród 93 stron podmiotowych BIP, przebadanych w toku kontroli, stwierdzono mankamenty w 97% z nich. W wyniku kontroli NIK wnioskowała m.in. o dokonanie przez Radę Ministrów pogłębionej analizy stanu realizacji Strategii ePolska 2004 i uwzględnienie jej wyników w tworzonym na lata 2007-2010 Planie Informatyzacji Państwa. Izba wnioskowała również o podjęcie przez ministra właściwego do spraw informatyzacji (MSWiA) inicjatywy w celu nowelizacji ustawy o dostępie do informacji publicznej – w celu uzyskania realnej możliwości egzekwowania wypełniania obowiązków przez organy administracji publicznej i instytucje zobowiązane do prowadzenia stron BIP.