Informacja o wynikach kontroli wynagrodzeń członków zarządów i diet radnych jednostek samorządu terytorialnego

Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła w okresie od sierpnia do października 1999 r. kontrolę. Objęła ona okres od 1 stycznia 1999 r. do 30 czerwca 1999 r. Przeprowadzono ją w 252 jednostkach samorządu terytorialnego. Skontrolowano 16 urzędów marszałkowskich, 81 starostw powiatowych, 65 miast na prawach powiatu i wszystkie gminy miejskie powyżej 30 tys. mieszkańców, a także zarząd Miasta Stołecznego Warszawy. W toku kontroli NIK ustaliła, że - w skali całego kraju występują istotne nieprawidłowości w zakresie ustalania wysokości wynagrodzeń członków zarządu i wysokości diet radnych jednostek samorządu terytorialnego różnych stopni. Wysokość wynagrodzeń członków zarządu była znacznie zróżnicowana. Według stanu na dzień 30 czerwca 1999 r najniższe wyniosło 923 zł. (dotyczy to Członka Zarządu Powiatu Piaseczyńskiego, zatrudnionego na 1/5 etatu), a najwyższe w wysokości 17 985 zł (dotyczy to Marszałka Województwa Małopolskiego). Wysokość wynagrodzeń najniższych i najwyższych w poszczególnych grupach jednostek kształtowała się następująco: a) urzędy marszałkowskie: najniższe 7077 zł tzn. Członka Zarządu Województwa Lubuskiego najwyższe 17985 tj.–Marszałka Województwa Małopolskiego; b) starostwa: najniższe 923 zł–Członek Zarządu Powiatu Piaseczyńskiego, najwyższe 14868 zł – Starosta Powiatu Warszawskiego; c) urzędy miast pełniące funkcje powiatu: najnićsze 941 zł – Członek Zarządu Miasta Rudy Śląskiej zatrudniony na Ľ etatu , najwyćsze 17.001 zł Prezydent Wrocławia; d) gminy miejskie: najniższe 3441 Członka Zarządu Miasta Starachowice, najwyższe 15 924 Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy. Według danych w czerwcu 1999 r. spośród 943 członków zarządu 67% otrzymało wynagrodzenie powyżej 7 tys. zł w tym 20% powyżej 10 tys. zł, a w 0,7 % powyżej 15 tys. zł. Dla porównania należy zaznaczyć, że zakładane na 1999 r. średnie miesięczne wynagrodzenie wojewody i wicewojewody (z dwudziestoletnim stażem pracy) wynosi odpowiednio 9.051 zł i 8.380 zł. Wysokość wynagrodzenia członków zarządów jednostek samorządu terytorialnego nie zawsze była uzasadniona liczbą mieszkańców danej jednostki. Zdaniem NIK wysokość wynagrodzenia członków zarządu powinna być uzależniona od zakresu i złożoności pracy m.in od liczby mieszkańców jednostek samorządu terytorialnego. W trakcie kontroli stwierdzono jednak, że wysokości wynagrodzeń członków zarządu jednostek tego samego szczebla, w tej samej liczbie mieszkańców znacznie się różniły, np: - wynagrodzenie marszałka Województwa Mazowieckiego o największej liczbie mieszkańców wśród województw tj. 5 mln. było o ponad 5 tys. niższe od wynagrodzenia Marszałka Województwa Małopolskiego, którego województwo liczy sobie 3,2 mln. mieszkańców. - wynagrodzenie prezydenta starostów grodzkich – Łodzi o liczbie 788 tys. mieszkańców i Kielc o liczbie 212 tys. mieszkańców wyniosły odpowiednio 9,5 tys. zł i 9,0. - wynagrodzenie Burmistrza Czeladzi, Zgorzelca i Mińska Mazowieckiego tj. w gminach miejskich o liczbie mieszkańców około 36 tys. wyniosło odpowiednio 12,3 tys.zł, 9,8 tys.zł i 6,5 tys.zł i było wyższe od wynagrodzenia Prezydenta Mielca (miasto liczy 64,6 tys.mieszkańców) który zarabia 5,8 tys.zł. Analiza zmian w wysokości wynagrodzenia w kontrolowanych jednostkach wykazała, iż 72 osobom (7,6%) w czerwcu 1999 r. przyznano wynagrodzenia niższe od wcześniej pobieranego. W przypadku 35 osób (3,7%) obniżki dokonano na wniosek zainteresowanych np. Marszałkowi i pozostałym członkom zarządu Województwa Wielkopolskiego wypłacono wynagrodzenia od 13,3% do 19,29% niższe od wynagrodzenia pobieranego w styczniu 1999 r. Wynagrodzenie prezydenta m.st Warszawy pełniącego funkcje do 30 marca 1999 r. wynosiło 21.448 zł. Jego następcy przyznano wynagrodzenie w wysokości 21.103. zł. W końcu kwietnia 1999 r. na wniosek prezydenta m.st Warszawy, Rada Gminy Warszawa Centrum podjęła uchwałę o obniżeniu miesięcznego wynagrodzenia o 25% czyli do kwoty 15 924 zł. Prezydent m.st Warszawy wypełniając funkcje pracodawcy wobec swoich zastępców i wiceprezydentów obniżył im w II kwartale 1999 r. wynagrodzenie o 20%. Wynagrodzenie 335 (35%) osób nie uległo zmianie. Pracodawcy nie skorzystali tu z możliwości zastosowania stawek wynagrodzenia, jakie dała nowelizacja 1 marca 1999 r. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie wyngarodzenia pracowników samorządowych. Pozostałym 536 osobom (51,4%) wynagrodzenia podwyższono. Na nieprawidłowości w ustalaniu wynagrodzeń członków zarządu miało wpływ rozporządzenie Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych, które stworzyło możliwości takiego ukształtowania dodatku służbowego, że stał się on w praktyce dominującym składnikiem wynagrodzeń członków zarządów. Najwyższy dodatek służbowy wyniósł w badanym okresie 14.063 zł. jako składnik wynagrodzenia w wysokości 17.985 zł. Rozporządzenie zezwala na podwyższenie granicy 40% łącznie od wynagrodzenia zasadniczego i dodatku funkcyjnego. Rozporządzenie zezwala na przekroczenie granicy 40% w szczególnie uzasadnionych wypadkach. Jednak rozporządzenie, nie określa ani górnej granicy dodatku ani kryteriów wskazujących na uznanie, że występuje “szczególnie uzasadniony przypadek” Nie nakłada również obowiązku przedstawienia w formie pisemnej kryteriów, którymi kierowano się przy podwyższaniu jego wysokości. Okazało się, że tylko 3,6% członków zarządów otrzymało dodatek służbowy w wysokości do 40% włącznie. Natomiast w pozostałych jednostkach wyznaczono dodatek służbowy w takiej wysokości, która rozporządzenie traktowała jako wyjątek od reguły. Jako przesłanki uzasadniające przyznanie dodatku wyższego od 40% powszechnie wymieniono charakter i rozmiar zadań powierzonych poszczególnym członkom zarządu. Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 27 listopada1998 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu województwa i w sprawie maksymalnej wysokości diety przysługującej radnemu powiatu, stworzy barierę dla uznaniowego określenia diet radnych wojewódzkich i powiatowych. Najwyższa wysokość diet radnych województwa i powiatu w czerwcu ubiegłego roku mogła wynosić odpowiednio 1584 zł do 1056 zł. Jednak brak było takiej bariery dla ustalenia maksymalnej wysokości diet radnych gminy. Spowodowało to znaczne dysproporcje w wypłacaniu diet. Od 26 zł za udział w posiedzeniach komisji i 48 zł. przysługujących za udział w sesji rady do 9,8 tys.zł ryczałtowo określonej diety przewodniczącego rady Gminy Warszawa Centrum. Relacje procentowe najwyższej wypłaconej diety w czerwcu 1999 r. w stosunku do najniższego wynagrodzenia określonego rozporządzeniem MPiPS z dnia 17 grudnia 1998 r. (kwota najniższego wynagrodzenia wyniosła 528 zł) wyniosły np. w Krakowie: 1613,64 % w Szczecinie: 1243,18% w Gdańsku: 1015,93% w Gdyni: 904,55%. W trakcie kontroli ustalono, że nagrody uznaniowe w pierwszej połowie 1999 r. otrzymało 171 osób. Wysokość tych nagród kształtowała się na poziomie od 200 zł do 26180 zł dla Burmistrza Gminy Warszawa-Ursynów. Nagrody przyznawano najczęściej z okazji świąt państwowych i lokalnych w tym przede wszystkim z okazji dnia samorządowca albo z tytułu pozytywnej oceny wykonania budżetu. W 2 jednostkach przyznanie nagród uzasadniono oszczędnościami z funduszu płac, w pozostałych podmiotach nagrodzono za zaangażowanie w realizacji zadań. Przepisy nie precyzują okoliczności uzasadniających wysokość przyznawania nagród. W trakcie kontroli stwierdzono, że z naruszeniem prawa wydatkowano środki w kwocie 978 tys.zł W wyniku kontroli odzyskano 97,6 tys.zł, w tym do budżetu samorządu wpłynęło 86 tys.zł. NIK ocenia, że konieczne są następujące zmiany w sprawie: a) należy uzależnić wysokości wynagrodzeń członków zarządów od stopnia trudności wykonywanych zadań w tym także od liczby mieszkańców danej jednostki; b) w przypadku stwierdzenia możliwości przyznawania członkom zarządów szczególnych składników wynagrodzenia takich jak: dodatek służbowy, jednoznaczne i precyzyjne określenie kryteriów przyznawania, jak również limitów dodatku; c) jednolite określenie zasad przyznawania diet dla radnych wszystkich szczebli; d) uregulowanie zasad i wysokości przyznawania nagród uznaniowych dla członków zarządów jednostek samorządu terytorialnego.