Informacja o wynikach kontroli przystosowania komunikacji pasażerskiej dla osób niepełnosprawnych

Przeważająca większość dworców kolejowych i autobusowych nie jest przygotowana do świadczenia usług osobom niepełnosprawnym. Także tabor do przewozu takich pasażerów pozostawia wiele do życzenia. PKP na 5701 pociągów posiadały jedynie 28 wagonów w różnym stopniu dostosowanych do potrzeb niepełnosprawnych, zaś z 34 ocenianych przez NIK przedsiębiorstw PKS jedynie 4 miały autobusy niskopokładowe. Łącznie było to 10 autobusów, podczas gdy średnia liczba pojazdów przypadająca na jedno przedsiębiorstwo wynosiła 97. Na 49 zbadanych dworców PKP tylko 34 miało bezkolizyjną drogę, umożliwiającą dojazd do nich wózkom inwalidzkim; toalety dostępne dla osób poruszających się na takich wózkach są na 15 dworcach PKP (w Lublinie i Warszawie Zachodniej były nieczynne) i 16 dworcach PKS. Podnośnik peronowy do wózków inwalidzkich znajduje się na 6 stacjach PKP, przy czym na 5 nie został wprowadzony do użytkowania, natomiast żaden dworzec PKS nie ma takiego urządzenia. Nisko zawieszone aparaty telefoniczne ma 26 dworców PKP i 16 PKS, a dostęp do poczekalni dla osób na wózkach inwalidzkich możliwy jest na 31 dworcach PKP i 21 PKS. Około 20% urządzeń zainstalowanych na dworcach PKP, a przeznaczonych dla podróżnych na wózkach inwalidzkich (toalety, windy) było dla nich niedostępne ze względu na bariery architektoniczne lub zły stan techniczny. Żaden z dworców centralnych na szlakach kolejowych – które według decyzji Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z 1996 r. miały być dostosowane do potrzeb osób niepełnosprawnych do 2000 r. – nie został przygotowany do tego celu. W okresie objętym kontrolą (1995-1999) PKP nie zakupiły ani jednego wagonu przystosowanego do przewozu osób na wózkach inwalidzkich, mimo iż plan inwestycyjny PKP przewidywał w 1999 r. zakup 19 wagonów bez przedziałów. Podstawową przyczyną niedostosowania państwowej komunikacji pasażerskiej do potrzeb osób niepełnosprawnych był brak środków finansowych na inwestycje podnoszące standard wyposażenia dworców PKP i PKS oraz ich pojazdów. NIK zwraca jednak uwagę, że na większości dworców zaniechano czynności nie wymagających dużych nakładów finansowych, a ułatwiających podróż niepełnosprawnym. Chodzi m.in. o kontrastowe oznakowanie przeszkód, zamontowanie wzmacniaczy głosowych w kasach i punktach informacyjnych, wyznaczenie przeszkolonego personelu pomagającego podróżnym. W latach 1995-1999 wydatki PFRON na likwidację barier transportowych wynosiły ponad 137 mln zł (dla skontrolowanych jednostek – 1,09 mln zł). Środki na usunięcie tych przeszkód częściej jednak trafiały do instytucji świadczących osobom niepełnosprawnym pełnopłatne usługi niż do przedsiębiorstw wykonujących zbiorowy transport publiczny, zobowiązanych do stosowania ustawowych ulg zagwarantowanych osobom niepełnosprawnym. Izba podkreśla, iż Minister Transportu i Gospodarki Morskiej nie przygotował programu realizacyjnego dla zadań, do których zobowiązał się w ramach “Rządowego programu działań na rzecz osób niepełnosprawnych i ich integracji ze społeczeństwem”. Nie powstał więc mechanizm współdziałania w pozyskiwaniu i wydatkowaniu środków między MTiGM, PKP i PFRON przy dostosowywaniu obiektów dworcowych do potrzeb osób niepełnosprawnych w ośmiu wyznaczonych ciągach kolejowych. Brak wspólnego programu działań MTiGM i PKP przyczynił się do zbędnego wydatkowania w 1995 r. ich środków na opracowanie “Programu dostosowania PKP do obsługi osób niepełnosprawnych”, ponieważ było ono w znacznym stopniu powtórzeniem zleconego przez ministerstwo “Projektu wieloletniego programu stopniowego przystosowania publicznej komunikacji pasażerskiej do obsługi osób niepełnosprawnych”. Również częste zmiany organizacyjne w PKP negatywnie wpływały na dostosowywanie dworców i taboru do potrzeb osób niepełnosprawnych. Kontrola ujawniła nieprawidłowości w gospodarowaniu środkami publicznymi m.in. PKP nielegalnie wydatkowały dotacje celowe w kwocie 7. 618. 708 zł (NIK wnioskowała do zarządu PKP o zwrot tej kwoty wraz z odsetkami). Zdaniem NIK administracja rządowa nie wykorzystała dostępnych jej środków finansowych i możliwości instytucjonalnych w celu poprawy warunków podróżowania osobom niepełnosprawnym. Izba postuluje m. in. podjęcie prac rządowych na rzecz kompleksowej realizacji obowiązków wobec niepełnosprawnych podróżnych, nałożonych ustawami na administrację rządową i samorządową oraz wprowadzenie przepisów dotyczących standardowego wyposażenia pojazdów użytkowanych w komunikacji publicznej, uwzględniającego potrzeby osób niepełnosprawnych.