Informacja o wynikach kontroli stosowania przez urzędy skarbowe potrąceń zobowiązań wzajemnych i ulg uznaniowych

Kontrola stosowania przez urzędy skarbowe potrąceń zobowiązań wzajemnych i ulg uznaniowych. Kontrola była przeprowadzona z inicjatywy własnej Najwyższej Izby Kontroli a jej celem było dokonanie oceny funkcjonowania w okresie 1.01.1997 r.-30.06.1999 r. systemu potrąceń zobowiązań podatników z ich wierzytelności wobec państwowych jednostek budżetowych oraz udzielania ulg podatkowych polegających na uznaniu administracyjnym. Przed obecną kontrolą Izba w II kwartale 1997 r. badała zagadnienia związane z realizacją potrąceń zobowiązań podatkowych podatników z ich wierzytelnościami wobec państwowych jednostek budżetowych. Wyniki kontroli wskazały na konieczność dokonania istotnych zmian w obowiązujących wówczas przepisach określających zasady dokonywania potrąceń. NIK m.in. wniosła o eliminowanie rozwiązań umożliwiających obrót długami państwowych jednostek budżetowych i nabywanie ich prze podmioty gospodarcze wyłącznie w celu kompensowania nimi własnych zobowiązań podatkowych. Udzielanie przez urzędy skarbowe ulg uznaniowych było przedmiotem kontroli w 1998 r. w ramach kontroli “Działalności izb skarbowych”. Po kontroli sformułowano wnioski zmierzające do wyeliminowania przypadków nieprzestrzegania zasad postępowania administracyjnego przy udzielaniu ulg oraz dowolności w przyznawaniu ulg. W latach 1997-1998 nasiliło się zjawisko zaciągania przez państwowe jednostki budżetowe (przede wszystkim ochrony zdrowia, oświaty i wychowania), zobowiązań nie mających pokrycia w ich planach finansowych. Zobowiązań ogółem w 1998 r. w stosunku do roku 1997 zwiększyły się o 151,6%, a w tym zobowiązania wymagalne o 131,4%. Łączna kwota zobowiązań państwowych jednostek budżetowych uregulowanych przez potrącenia z podatkowymi należnościami budżetu państwa, które nie zostały zrekompensowane urzędom skarbowym wyniosło na koniec 1997 r. – 477835 tys.zł. W 1998 r. zobowiązania z tego tytułu wzrosły o 66,4 % do kwoty 794.967 tys.zł, a na dzień 30.06.1999 r. zobowiązania te wyniosły 765.817 tys.zł. Potrącenie tych zobowiązań oznacza, że do budżetu państwa nie wpłynęły dochody z tytułu podatków w takiej wysokości. Izba stwierdziła najczęstsze naruszenie przez jednostki budżetowe ochrony zdrowia oraz oświaty i wychowania dyscypliny budżetowej (wszystkie skontrolowane) poprzez zaciągnięcie zobowiązań, które nie miały pokrycia w ich planach finansowych. Przeprowadzone akcje odłużeniowe jednostek służby zdrowia nie doprowadziły do zatrzymania procesu zadłużania się, ale uregulowały poświadczenie w tych jednostkach, iż mogą zaciągać kolejne zobowiązania nie mających pokrycia w środkach budżetowych np. w Samodzielnym Publicznym ZOZ w Siemiatyczach wynika, że ówczesny dyrektor ZOZ z naruszeniem przepisów uzp. zawarł umowę na dostęp odczynników do badań laboratoryjnych i zobowiązał się do nabywania ich przez okres 5 lat odczynników do analizatora Cobos Mikro Plus CC, który przejął w używanie w celu przeprowadzenia badań. ZOZ zrealizował warunki tej umowy i nabywał odczynniki w cenach wyższych od katalogowych oferowanych przez tego samego dostawcę. Wartość nabytych odczynników według stanu na 31.10.1998 r. wyniosła 117,7 tys.zł i była o 104,5 tys.zł wyższa od ceny ich zakupu według cen katalogowych. Umowa była realizowana w sytuacji gdy ZOZ nie posiadał środków finansowych na ten cel. Na koniec października 1998 r. ZOZ zaciągnął zobowiązania na zakup odczynników w wysokości 96,3 tys.zł. Urządzenie, do którego zakupywano odczynniki było przeciętnie wykorzystywane 2,5 godziny dziennie. Izba stwierdziła trzy przypadki (Specjalistyczny ZOZ w Inowrcławiu, Szpital Kliniczny Dzieciątka Jezus, Centrum Leczenia Obrażeń w Warszawie oraz ZOZ w Rydałowicach) gdzie jednostki budżetowe naruszające przepisy prawa budżetowego zawierały umowy z bankami na kredytowanie i uregulowanie ich zobowiązań nie mających pokrycia w planach finansowych. Tymczasem państwowe jednostki budżetowe mogą pokrywać swoje wydatki wyłącznie z budżetu państwa. NIK ocenia, że urzędy skarbowe należycie weryfikowały wnioski w sparwie kompensowania zobowiazań podatkowych dostawców towarów i usług, którzy nie otrzymali swoich należności od państwowych jednostek budżetowych przebiegało prawidłowo. W zakresie ulg podatkowych Izba stwierdziła, że w latach 1992-1999 zmniejszyła się kwota wynikająca z ulg podatkowych, a w szczególności dotyczących zaniechania ustalania i poboru podatku lub umorzono zaległości podatkowe na łączną kwotę 1.898 mln.zł Izba stwierdziła występowanie nieprawidłowości polegających na: nieprzestrzeganiu zasad postępowania administracyjnego prowadzonego przez urzędy skarbowe polegające m,in na bezprawnym ingerowaniu Ministra Finansów w postępowanie w sprawie ulg. po zbadaniu 2700 decyzji w sprawie ulg stwierdzono liczne przypadki przekroczenia granic postępowania administracyjnego. Stwierdzenia w 19 urzędach skarbowych, że w podobnych sytuacjach podejmowano wobec wnioskodawców ubiegających się o ulgi odmienne decyzje, co wskazuje, a nawet w ramach jednego urzędu nie zostały opracowane jednolite kryteria w oparciu, o które dokonywano by oceny sytuacji gospodarczej lub względów społecznych, a w 9 urzędach naruszono zasadę równego traktowania podmiotów ubiegających się o ulgę np. US w Sandomierzu jedną decyzję odroczył przedsiębiorstwu komunalnemu termin płatności podatku w wysokości 73 tys.zł uwzględniających w całości argumenty podatnika dotyczące trudnej sytuacji ze względu na świadczenie usług na rzecz ludności, natomiast innemu przedsiębiorstwu komunalnemu termin płatności podatku w wysokości 73 tys.zł uwzględniajace w całości argumenty podatnika dotyczące trudnej sytuacji ze względu na świadczenie usług na rzecz ludności, natomiast innemu przedsiębiorstwu komunalnemu odmówił odroczenia terminu płatności podatku w kwocie 4,1 tys.uzasadniając odmowe tym, że trudna sytuacja finansowa przedsiębiorstwa spowodowana świadczeniem usług dla ludności nie jest podstawą dla udzielenia ulgi. W ocenie Izby stwierdzone nieprawidłowości ograniczały zaufanie podatników do urzędów skarbowych, ponieważ podejmowano rozbieżne decyzje w podobnych sytuacjach i nie można przewidzieć rozstrzygnięć w sprawach ulg. Wskazuje to także na niedostateczny nadzór nad prowadzonymi przez urzędy skarbowe postępowaniem podatkowym i daje podstawę do oceny, że w systemie polityki podatkowej istnieją nadal obszary zagrożone korupcją. W wyniku kontroli stwierdzono nieprawidłowości finansowe na łączną kwotę 96528,1 tys.zł. Efektem kontroli było odzyskanie kwoty 8.872,7 tys.zł. Izba złożyła 4 i w najbliższym czasie skieruje 1 zawiadomienie do prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez osoby zatrudnione w ZOZ- ach Siemiatycze i Ostrowcu Świętokrzyskim, Miechowie, Szpitalu Klinicznym Dzieciątka Jezus, Centrum Leczenia Obrażeń w Warszawie oraz w Specjalistycznym Szpitalu im. L.Rydygiera we Wrocławiu. Ponadto Izba skierowała kilkanaście wniosków o ukaranie za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. W odrębnym wystąpieniu skierowanym do Ministra Zdrowia wskazano m.in. na odpowiedzialność 2 dyrektorów szpitali klinicznych za spowodowanie poważnych nieprawdłowości w gospodarowaniu środkami budżetowymi.