Informacja o wynikach kontroli wykorzystania środków budżetowych przez policję

Jednym z zasadniczych efektów wprowadzenia reformy administracyjnej i finansowej w Policji był znaczny wzrost liczby policjantów zatrudnionych w służbie wspomagającej w komendach powiatowych (o 91%) oraz w Komendzie Głównej pomimo, że poważna część zadań w zakresie obsługi finansowo-logistycznej komend wojewódzkich i powiatowych została przekazana innym dysponentom budżetu. Istotnie pogorszyły się też relacje liczebności służb kryminalnej i prewencyjnej (czyli służb podstawowych) w stosunku do służby wspomagającej: w 1998 r. na jednego policjanta służby wspomagającej przypadało średnio 27,4 policjantów służb kryminalnej i prewencyjnej, natomiast w 1999 r. relacja ta wynosiła 1: 13,4.” Jak wynika z wyjaśnień wojewodów i komendantów wojewódzkich Policji – uzyskanych przez NIK w trakcie kontroli – nowe, związane z reformą administracyjną rozstrzygnięcia w zakresie organizacji finansowania i funkcjonowania Policji nie wpłynęły na poprawę stanu bezpieczeństwa publicznego, a w niektórych przypadkach wyrażano opinię, iż skutkowały one spadkiem skuteczności działania Policji. “Reforma struktur organizacyjnych Policji polegała głównie na dostosowaniu ich do nowej struktury administracyjnej kraju – zmniejszono liczbę komend wojewódzkich, a w miejsce większości komend rejonowych powołano komendy powiatowe (miejskie). Skorygowano tez rejony działania jednostek organizacyjnych Policji. Nie zmienił się natomiast sposób podziału etatów policyjnych pomiędzy poszczególne jednostki organizacyjne. Algorytm, wg którego dokonano podziału uwzględniał liczbę ludności danego rejonu, w tym miejskiej i dużych aglomeracji, przestępczość i jej obszar w stosunku do danych ogólnopolskich. Zasadnicze przesunięcia nastąpiły w wyniku utworzenia od 1 grudnia 1998 r. w KGP Biura do Walki z Przestępczością Narkotykową, podporządkowane bezpośrednio Komendantowi Głównemu. Na funkcjonowanie tych biur i ich wydziałów w komendach wojewódzkich przeznaczono 1.034 etatów. Łącznie w Policji wg danych na 01.07.99 r. pracowało 96.611 osób; ponadto pozostawało 6.144 wakatów. Blisko 74% policjantów zatrudnionych było w komendach powiatowych i komisariatach, które wykonują podstawowe zadania w zakresie ochrony bezpieczeństwa publicznego. Wyraźne trudności wystąpiły przy powoływaniu na stanowiska nowych komendantów wojewódzkich i powiatowych Policji, zwłaszcza przy wyłanianiu kandydatów na te stanowiska w drodze procedury konkursowej. Na stanowiska komendantów wojewódzkich zorganizowano 11 konkursów (w 6 przypadkach nie odbyły się z powodu braku wymaganej liczby 3 kandydatów). W ich wyniku powołano tylko 4 komendantów wojewódzkich. Na stanowiska komendantów powiatowych: - w efekcie procedury konkursowej powołano zaledwie 21 osób. (6,4%); - ze wskazania wojewody powołano 111 komendantów; pozostałe 196 stanowisk nie było obsadzonych do końca czerwca, a w 6 województwach nie został powołany żaden komendant powiatowy. Według opinii uczestników Kolegium Komendanta Głównego Policji ten brak doświadczenia menedżerskiego zdecydowanej większości pełniących obowiązki komendantów powiatowych Policji spowodował, że utworzona struktura części komend i komisariatów nie przystawała do potrzeb, była budowana “pod kolegów” i nie uwzględniała możliwości finansowych danej jednostki. Kontrola wykazała, że nie zmieniły się też zasady ustalania wielkości wydatków budżetowych przez KGP dla poszczególnych komend i komisariatów. Zasadnicze modyfikacje wynikały z nowego podziału administracyjnego oraz z odstąpienia od bezpośredniego finansowania komend powiatowych Policji i komisariatów budżetu państwa na rzecz finansowania ich z dotacji celowej. Biorąc jednak pod uwagę proporcje podziału środków pomiędzy poszczególnych dysponentów oraz proporcje zatrudnienia, NIK krytycznie ocenia przygotowanie wojewodów i starostów do wykonywania budżetu Policji na 1999 r. – nie brali oni udziału tak jak i delegaci Rządu - powołania w pierwszym okresie wdrażania reformy administracyjnej w planowaniu budżetu jednostek terenowych. Krytycznie NIK ocenia również sposób ustanawiania przez wojewodów i komendantów wojewódzkich dysponowanie środków budżetowych. Istotne uchybienia i nieprawidłowości kontrola ujawniła w zakresie finansowania działalności Policji w powiecie z dotacji celowej z budżetu wojewody przekazywanej za pośrednictwem starosty. Dotyczyły one głównie: - braku jasnego wyodrębniania KPP jako jednostek samobilansujących; - rozbieżności opinii co do tego, czy KPP jest jednostką budżetu państwa, czy samorządu terytorialnego; – złamania zasady bezpośredniości finansowania z budżetu państwa komend powiatowych. Kontrola ujawniła ponadto szereg rozbieżności w zakresie uprawnień i odpowiedzialności KPP jako dysponentów środków budżetowych, co było następstwem braku spójności przepisów ustawy o Policji z wymogami ustawy o finansach publicznych. Kontrola ujawniła, że w KPP, wydatki na wynagrodzenia wraz z pochodnymi i świadczeniami stanowiły 55,4% środków, 12,3% - zakupy materiałów i wyposażenia (w tym umundurowania i paliwa) i 13,8% - zakupy uzbrojenia i sprzętu. W KWP wydatki na wynagrodzenia wynosiły 69,8-75,7%, a w KPP – 83,7-85,8%.Proporcje te wskazują, że w zakresie struktury wydatków nie zaszły istotniejsze zmiany po wprowadzeniu reformy administracyjnej. W dalszym ciągu KGP dokonuje centralnych zakupów uzbrojenia sprzętu umundurowania i druków, natomiast jednostki terenowe pieniędzmi na wynagrodzenia dysponują niewielkimi środkami na wydatki rzeczowe związane z bieżącym funkcjonowaniem. Uzyskane w trakcie kontroli wyjaśnienia potwierdzają, że reforma Policji wynikająca z reformy administracyjnej kraju, także w aspekcie zespolenia administracji, nie była monitorowana. Nie badano również wpływu nowego systemu finansowania Policji na jej efektywność.