Wydatki majątkowe jednostek samorządu terytorialnego w latach 2004-2005 (3 kwartały)

Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie oceniła - mimo stwierdzonych uchybień i nieprawidłowości w zakresie udzielania zamówień publicznych i egzekwowania zapisów umownych dotyczących tego obszaru ich działalności - gospodarowanie przez kontrolowane jednostki samorządu terytorialnego z terenu województwa pomorskiego środkami publicznymi przeznaczonymi na wydatki majątkowe. Formułując powyższą ocenę NIK uwzględniła, że stwierdzone nieprawidłowości nie przyniosły negatywnych skutków dla budżetów większości kontrolowanych j.s.t., pomimo iż ich skala w niektórych jednostkach przekroczyła zakładany próg istotności. Kontrola została przeprowadzona we współpracy z Regionalną Izbą Obrachunkową w Gdańsku i dotyczyła lat 2004-2005 (III kwartały). Zbadano łącznie 21 jednostek, w tym 11 jednostek zostało skontrolowanych przez NIK (7 gmin, w tym 2 na prawach powiatu, 2 powiaty, samorząd województwa oraz jeden zakład budżetowy) i 10 przez RIO w Gdańsku. Wydatki majątkowe w okresie trzech lat (2003-2005) wzrosły w jednostkach samorządowych prawie dwukrotnie. Łączna kwota ujęta w planach skontrolowanych jednostek na wydatki majątkowe w 2004 r. wyniosła 389.282 tys. zł (8,6% wydatków ogółem), zrealizowano ją w 85,8%. W 2005 r. jednostki zaplanowały kwotę wydatków w wysokości 573.700 tys. zł (20,6% wydatków ogółem), tj. o 88,9% wyższą od wykonanej w roku poprzednim, przy czym wykonanie w ciągu trzech kwartałów 2005 r. wyniosło 182.766,5 tys. zł, tj. 30,1% planu. Wykonanie roczne natomiast było na poziomie podobnym do lat poprzednich (84,4%). Obok nieprawidłowości popełnionych przez j.s.t., na niską realizację planów wydatków inwestycyjnych w okresie trzech kwartałów 2005 r. miały wpływ przede wszystkim długotrwałe procedury związane z przyznaniem środków unijnych na dofinansowanie większości planowanych przez j.s.t. inwestycji oraz obowiązująca procedura odwoławcza przy zamówieniach publicznych, która wpłynęła na znaczne wydłużenie postępowań przetargowych. W efekcie wiele płatności z tytułu umów inwestycyjnych przesunęło się na ostatni kwartał 2005 r. W ocenie NIK, poddane badaniom kontrolnym jednostki, dokonywały wydatków majątkowych z naruszeniem obowiązującego prawa. W 10 jednostkach spośród 21 skontrolowanych przez NIK i RIO stwierdzono naruszenia ustawy o zamówieniach publicznych i ustawy Prawo zamówień publicznych w obszarach związanych z: - przygotowaniem zamówień publicznych - w 6 skontrolowanych jednostkach w udzielonych łącznie 12 zamówieniach publicznych na kwotę 4.672,8 tys. zł wystąpiły uchybienia, polegające m.in. na: niewłaściwym przygotowaniu dokumentacji i naruszeniu przepisów dotyczących ogłoszeń publikowanych w Biuletynie Zamówień Publicznych. Ponadto w 3 jednostkach przy realizacji 4 zadań na kwotę 9.240,4 tys. zł, naruszono przepisy dotyczące Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia, które polegały na: nieopisaniu sposobu oceny składanych ofert, miejsca i terminu otwarcia ofert, dokonywaniu w SIWZ zmian kryteriów oceny ofert, sporządzeniu SIWZ bez wymaganej dokumentacji technicznej. - prowadzeniem postępowań o udzielenie zamówienia publicznego – dotyczyło to 2 jednostek, w których stwierdzono nieprawidłowości w pracach komisji przetargowych. W jednej gminie Komisja pracowała w oparciu o nieaktualne przepisy, w drugiej - dokumentacja z przebiegu prac Komisji została sporządzona nierzetelnie. - zawieraniem umów z wykonawcami - w 6 jednostkach stwierdzono łącznie 11 przypadków naruszenia przepisów dotyczących zawierania umów w sprawach o udzielanie zamówień publicznych o łącznej wartości 11.339,61 tys. zł. - rozliczaniem umów z wykonawcami - 6 jednostek w niewłaściwy sposób dokonało rozliczeń 7 inwestycji o wartości 15.301,83 tys. zł i 1 zakupu inwestycyjnego o wartości 91,32 tys. zł, w tym w czterech jednostkach nie pobrano należnych j.s.t. kar z tytułu opóźnień w realizacji inwestycji o łącznej wartości 664,3 tys. zł. Dokonując wydatków majątkowych, większość badanych jednostek przestrzegała zasad wynikających z rozporządzenia w sprawie klasyfikacji dochodów i wydatków oraz przepisów dotyczących rachunkowości. Niemniej jednak w 4 skontrolowanych przez NIK j.s.t. stwierdzono błędne zakwalifikowanie wydatków o łącznej wartości 789,1 tys. zł, a w 3 jednostkach skontrolowanych przez NIK i RIO stwierdzono naruszenie przepisów dotyczących rachunkowości. Polegały one na braku wszystkich wymaganych zapisów na badanych dowodach księgowych oraz na nieprowadzeniu szczegółowych ewidencji do kont księgowych. NIK nie stwierdziła nieprawidłowości przy przekazywaniu i rozliczaniu dotacji celowych, przekazanych w badanym okresie przez 8 j.s.t. na finansowanie lub dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji i zakupów inwestycyjnych innych jednostek. Z łącznej kwoty dotacji 71.919 tys. zł, największą kwotę 58.991 tys. zł przekazał samorząd województwa, a badania szczegółowe próby o wartości 6.324,40 tys. zł, nie wskazują na nieprawidłowości w tym zakresie. Środki w wysokości 26.404,6 tys. zł na objęcie akcji oraz udziałów w spółkach prawa handlowego zostały wniesione przez 5 j.s.t. skontrolowanych przez NIK, tj.: samorząd województwa pomorskiego oraz miasta Gdańsk, Gdynia, Tczew i Nowy Dwór Gdański. W toku kontroli nie stwierdzono nieprawidłowości w procedurach zakupu, objęcia akcji lub udziałów w spółkach przez samorząd terytorialny oraz w poniesionych wydatkach na fundusz założycielski fundacji. Stwierdzono nieprawidłowości w działalności 2 urzędów skontrolowanych przez NIK, mające negatywny wpływ nie tylko na zakres działalności objęty niniejszą kontrolą, ale również na inne dziedziny funkcjonowania jednostek. W urzędzie gminy stwierdzono brak dokumentacji dot. zadań inwestycyjno-remontowych z zakresu drogownictwa, natomiast w starostwie powiatowym nie utworzono komórki audytu wewnętrznego, mimo takiego obowiązku. Dopuszczenie do występowania nieprawidłowości w zakresie udzielania zamówień publicznych, w tym nieprawidłowe przygotowywanie dokumentacji przetargowej, niewłaściwe i nieterminowe publikowanie informacji o przetargach w BZP, budzący wątpliwości co do oszczędnego wydatkowania środków dobór wykonawców przy zamówieniach do 6 000 euro, zawieranie umów z naruszeniem prawa, wnoszenie niewystarczających zabezpieczeń należytego wykonania umów, brak kontrasygnaty skarbników na umowach, odstępowanie od dochodzenia kar z tytułu opóźnień w realizacji inwestycji i zawieranie w miejsce tego nieuzasadnionych aneksów, rozliczanie inwestycji przed ich zakończeniem, nieprowadzenie odpowiedniej dokumentacji, niepowołanie komórki kontrolnej, stanowi w ocenie NIK mechanizm korupcjogenny sprzyjający powstaniu nieformalnych związków z oferentami, znacznie zwiększając prawdopodobieństwo występowania korupcji. W ocenie NIK, dla poprawy tego stanu niezbędne jest podjęcie działań przez organy wykonawcze jednostek samorządu terytorialnego, zmierzających do poprawy skuteczności nadzoru w zakresie: egzekwowania kar od wykonawców z tytułu opóźnień w realizacji zadań inwestycyjnych, przestrzegania regulacji związanych z zamówieniami publicznymi (w szczególności w zakresie rzetelności prowadzonych postępowań oraz tworzonej dokumentacji), zapewnienia przestrzegania obowiązujących procedur kontroli finansowej (kontrasygnata skarbnika, kompletność wymaganych podpisów i akceptacji), poprawnego dokumentowania i ewidencjonowania wydatków majątkowych oraz rzetelnego wykonywania umów przez dostawców i wykonawców.