Wykorzystanie środków wspólnotowych z Finansowego Instrumentu Wspierania Rybołówstwa (FIWR) na restrukturyzację rybołówstwa morskiego

Celem kontroli (podjętej z inicjatywy własnej NIK) była ocena wykorzystania środków budżetu państwa i Unii Europejskiej z FIWR na restrukturyzację floty rybackiej, w tym dostosowanie wielkości floty do zasobów morskich, odnowę i modernizację tej floty, a także pomoc rybakom, którzy utracili zatrudnienie w wyniku restrukturyzacji floty rybackiej. Dla osiągnięcia celu kontroli niezbędnym było zbadanie realizacji Sektorowego Programu Opera-cyjnego „Rybołówstwo i przetwórstwo ryb 2004-2006” (SPO RiPR) w powyższym zakresie. Kontrola dotyczyła rybołówstwa bałtyckiego. Jednostką koordynującą badania kontrolne była Delegatura NIK w Szczecinie. Czynności kontrolne przeprowadzono w okresie od 8 września do 16 grudnia 2005 r. i objęto nimi Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie oraz jej regionalne oddziały w województwach: zachodniopomorskim, pomorskim i warmińsko-mazurskim. W czasie kontroli przeprowadzo-no również anonimowe badania ankietowe wśród losowo wybranych beneficjentów. W infor-macji przedstawiono także dalsze działania podjęte przez kontrolowane jednostki po zakoń-czeniu kontroli, tj. do dnia 23 czerwca 2006 r. NIK negatywnie oceniła przygotowanie instytucji państwowych odpowiedzialnych za zarządza-nie i wdrażanie SPO RiPR do korzystania ze środków publicznych na realizację tego Programu. Wskazują na to m.in. opóźnienia w wydawaniu przez Ministra RiRW rozporządzeń wykonaw-czych dotyczących wdrażania SPO RiPR, nierzetelnie opracowane procedury udzielania pomo-cy rybakom, które w niedostatecznym stopniu zabezpieczały przed wypłatą świadczeń osobom nieuprawnionym, jak również nieuruchomienie przez Ministra Finansów systemu informaty-cznego SIMIK zapewniającego bieżący monitoring i zarządzanie Programem. Podstawowy cel SPO RiPR, którym było dostosowanie wielkości floty rybackiej do zasobów morskich osiągnięto do końca I kwartału 2006 r. Flota kutrowa została zmniejszona o 40%. NIK zwraca jednak uwagę, że realizowany sposób wyboru statków do złomowania nie gwa-rantował dofinansowania likwidacji, w pierwszej kolejności, najstarszych i najbardziej wyeks-ploatowanych statków rybackich. Nie wykorzystano również szansy na odnowienie przestarzałej floty rybackiej przy pomocy środków z FIWR. Nie udało się uruchomić działania dotyczącego budowy nowych statków, które wygasło z końcem 2004 r. A wykorzystanie środków na modernizację istniejących jednostek rybackich nie osiągnęło nawet poziomu 0,1%, co zdaniem NIK stwarza realne zagrożenie niewykorzystania środków finansowych przyznanych na realizację ww. działania w latach 2004-2006. Stwierdzone w wyniku kontroli nieprawidłowości, NIK oszacowała na kwotę 45.450,6 tys. zł. Na podstawie wyników kontroli Najwyższa Izba Kontroli wnioskowała m.in. o zmianę przez Ministra RiRW i ARiMR zasad i procedur udzielania pomocy finansowej rybakom w celu uniemożliwienia wypłat rekompensat osobom nieuprawnionym oraz niezwłoczne uruchomie-nie przez Ministra Finansów systemu SIMIK we wszystkich jednostkach zaangażowanych w zarządzanie i wdrażanie SPO RiPR.