Informacja o wynikach kontroli wykonania przez Prezesa Krajowego Urzędu Pracy nadzoru nad organami, organizacjami i instytucjami prowadzącymi pośrednictwo pracy

Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła z własnej inicjatywy kontrolę wykonywania przez Prezesa KUP i urzędy pracy nadzoru nad organami, organizacjami i instytucjami prowadzącymi pośrednictwo pracy na podstawie upoważnień wydanych zgodnie z art.37 ust.1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnianiu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Celem kontroli było dokonanie oceny funkcjonowania systemu pośrednictwa pracy prowadzonej przez inne niż urzędy pracy organy, organizacje i instytucje, a ponadto ocena nadzoru nad ich działalnością wykonywanego przez KUP i urzędy pracy. Kontrola objęła lata 1996-1997. Zgodnie z konwencją nr 96 MOP dotyczącą płatnych biur pośrednictwa pracy z 1949 ratyfikowanej przez Polskę w 1954 r. płatne biura pośrednictwa pracy mogą być prowadzone tylko w celach “non profit”, a ich pośrednictwo w zatrudnianiu pracowników za granicą może być prowadzone tylko wtedy, gdy są upoważnione przez właściwe władze. Rozwinięciem konwencji jest art. 37 ust.1 ustawy o zatrudnianiu i przeciwdziałaniu bezrobociu, na mocy którego prezes KUP może upoważnić do prowadzenia pośrednictwa pracy lub kierowania do pracy u pracodawców zagranicznych inne niż urzędy pracy organy, organizacje lub instytucje. Jednak w art.37 nie sprecyzowano, co należy rozumieć przez to pojęcie. W rezultacie prezes KUP przyjął szeroką interpretację, wydając upoważnienia do pośrednictwa pracy takim jednostkom jak, spółki prawa handlowego i spółki cywilne. Prezes KUP realizując wynikające z art.37 uprawnienia opracował “Informację o zasadach udzielania upoważnień do prowadzenia pośrednictwa pracy” oraz odrębne wytyczne w sprawie kierowania obywateli polskich - marynarzy i rybaków morskich do pracy za granicą. Udzielenie upoważnienia instytucjom pozarządowym zostało przez Prezesa KUP uwarunkowane obowiązkiem prowadzenia pośrednictwa pracy wyłącznie jako działalności dodatkowej mimo, iż nie przewiduje tego konwencja nr 96 MOP oraz postanowienia w/w ustawy. W latach 1996-1997 Prezes KUP wydał 543 upoważnienia do prowadzenia pośrednictwa pracy jednostkom pozarządowym, z czego 393 dotyczyły pośrednictwa krajowego, a 150 to upoważnienia do kierowania do pracy za granicą. Przeprowadzona w trakcie kontroli analiza dokumentacji wojewódzkich urzędów pracy wykazała, że około 75% wniosków zaopiniowanych pozytywnie przez urzędy nie spełniało wymogów zawartych w “Informacji o zasadach udzielania upoważnienia do prowadzenia pośrednictwa pracy.” Najwięcej wniosków (75%) nie zawierało informacji o zasięgu i systemie organizacyjnym planowego pośrednictwa pracy, sposobie współdziałania z urzędami pracy oraz oświadczenia, że planowana działalność będzie prowadzona zgodnie z przepisami ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz Konwencją Nr 96 MOP. Do około 30% badanych wniosków nie dołączono wymaganych dokumentów stwierdzających status prawny oraz przedmiot działalności wnioskodawcy. Brak było także odpowiedniego zaświadczenia z urzędu skarbowego o niezaleganiu z realizacją zobowiązań podatkowych. Podmioty upoważnione przez Prezesa KUP do prowadzenia pośrednictwa pracy były zobowiązane do składania KUP półrocznych, syntetycznych informacji o prowadzonej działalności. Obowiązek ten był objęty rygorem cofnięcia upoważnienia. Z ustaleń kontroli wynika, że w okresie objętym kontrolą sprawozdań z pośrednictwa krajowego i zagranicznego nie nadesłało 30% podmiotów. Mimo to Prezes KUP nie cofnął żadnej jednostce upoważnienia. Nie cofano również upoważnień jednostkom, które nie przestrzegały warunków prowadzenia pośrednictwa pracy określonych przez prezesa KUP np. firma Partner s.c złożyła w dniu 9.XII.1997 r. wniosek o udzielenie upoważnienia do prowadzenia pośrednictwa pracy mimo, że jak wynika z wpisu do rejestru data rozpoczęcia jej działalności została ustalona na 2.01.1998 r. W aktach firmy znajdowała się I wersja opinii WUP w Warszawie do wniosku - negatywna - z dnia 19.01.1998 r. oraz II wersja stanowiąca informację o zamierzeniach firmy w zakresie pośrednictwa pracy. W piśmie tym WUP w Warszawie stwierdził, że jeden z partnerów Spółki posiada od 1993 koncesję MSW na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie ochrony osób i mienia oraz usług detektywistycznych. Na podstawie tej informacji KUP wydał firmie “Partner” s.c upoważnienie mimo braku pozytywnej opinii WUP. Art 60 ustawy “o zatrudnianiu i przeciwdziałaniu bezrobociu” nakłada na Urząd Pracy obowiązek kontroli przestrzegania warunków zawartych w upoważnieniach do prowadzenia pośrednictwa pracy. Ustalenia kontroli świadczą o niedostatecznym nadzorze prezesa KUP oraz kontroli WUP w tym zakresie. Analiza protokółów kontroli przeprowadzonych przez WUP-y wykazała, że w 1998 r. kontrole były powierzchowne, ograniczające się do sprawdzenia legalności oraz warunków lokalowych biura. W materiałach kontrolnych brak było analizy przestrzegania przez jednostki warunków upoważnienia a zwłaszcza czy: - prowadziła dla działalności wyodrębnioną księgowość (tak, aby można było określić czy nie przynosi ona zysku). - pobierała (jakie i od kogo) opłaty za usługi pośrednictwa pracy. W wyjaśnienia dyrektora Biura Kontroli Legalności Zatrudniania KUP w sprawie braku rocznych informacji o działalności wojewódzkich służb kontrolnych danych dotyczących przestrzegania warunków zawartych w upoważnieniach wynika, że działania kontrolne wydziałów kontroli legalności zatrudnienia w latach 1996-1997 koncentrowały się głównie na ujawnianiu zjawisk prowadzenia pośrednictwa pracy, bez wymaganych upoważnień prezesa KUP. Jednak w trakcie kontroli ustalono, że tylko 11 na 21 skontrolowanych urzędów przeprowadziło kontrolę w jednostkach podejrzanych o nielegalne pośrednictwo pracy. W większości przypadków wyniki kontroli uzasadniały kierowanie wniosków do kolegiów d/s wykroczeń o ukaranie za nielegalne pośrednictwo pracy. Analiza dokumentów dotyczących kontroli oraz postępowania pokontrolnego wykazała małą skuteczność służb kontrolnych w egzekwowaniu sankcji, wobec podmiotów nie przestrzegających przepisów z zakresu pośrednictwa pracy. Zaledwie 30% jednostek, którym służby kontrolne Wojewódzkich Urzędów Pracy postawiły zarzut prowadzenia nielegalności pośrednictwa i osiągania z tego tytułu zysków, zostało ukaranych grzywną. Niska skuteczność służb kontrolnych urzędów pracy wynika z niejasności obowiązujących w tym zakresie przepisów. Trudności w egzekwowaniu kar wynikają także z niemożności zebrania materiału dowodowego przeciwko osobom fizycznym, które nie są właścicielami zarejestrowanych firm, a pośrednictwo prowadzone jest przez ogłoszenia prasowe. Problemem też są także same zasady zawarte w w/w “Informacji....” Prezesa KUP, które warunkują udzielanie upoważnień na prowadzenie pośrednictwa pracy, wyłącznie jako działalności dodatkowej. Badanie ksiąg rachunkowych takich podmiotów, uniemożliwia faktycznie stwierdzenie czy ich działalność w zakresie pośrednictwa pracy nie przynosi zysku. Izba stwierdziła również, iż powołanie w marcu 1996 r. przez Prezesa KUP Rady ds. Zatrudnienia Marynarzy i Rybaków Morskich jako organu opiniodawczego nie przyniosło oczekiwanego rezultatu, gdyż nie wykonywała ona nalezycie powierzonych jej zdań.W 1997 r. Rada nie odbyła ani jednego posiedzenia. Nie przejawiała żadnej inicjatywy, dotyczącej wprowadzenia dla marynarzy i rybaków uregulowań prawnych umożliwiających im indywidualne opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne, za czas niewykonywania pracy między kontraktami, a tym samym zaliczenia tego okresu do uprawnień pracowniczych oraz emerytalno-rentowych. Sprawa dotyczy grupy ok.18 tys.marynarzy. Zdaniem NIK konieczna jest nowelizacja ustawy o “zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu” pod kątem upoważnienia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej do określenia w drodze rozporządzenia trybu i zasad udzielania przez Prezesa KUP upoważnienia do prowadzenia pośrednictwa pracy. Izba uważa, że w celu wyeliminowania przypadków prowadzenia przez różne spółki działalności pośredniczącej pod szyldem “doradztwa personalnego” niezbędne jest jednoznaczne zdefiniowanie działalności gospodarczej polegającej na doradztwie personalnym. NIK uważa, że Prezes KUP powinien zobowiązać własne służby kontrolne do przeprowadzenia kontroli w firmach zajmujących się doradztwem personalnym pod kątem przestrzeganiea ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Niezbędne jest także reaktywowanie działalności Rady d/s Zatrudniania Marynarzy i Rybaków Morskich.