Informacja o wynikach kontroli nieodpłatnego nabywania akcji przez pracowników i innych uprawnionych w procesie prywatyzacji przedsiębiorstw

Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła z własnej inicjatywy i dokonała oceny działań podejmowanych przez Ministra Skarbu Państwa oraz sprywatyzowane przedsiębiorstwa w procesie nieodpłatnego udostępnienia akcji pracownikom i innym uprawnionym w trakcie prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych. Kontrolą objęto działania związane z wdrażaniem przepisów ustawy: - o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (okres 8.VIII. 97 r. do 3O.XI.98 r.) zwana dalej ustawą z kippp - o narodowych funduszach inwestycyjnych i ich prywatyzacji (okres 2.XI. 95 r. - 3O.XI.98 r.) zwana dalej ustawą o NFI - o regulacji rynku cukru i przekształceń własnościowych w przemyśle cukrowniczym (okres 31.07.97 r. - 3O.XI.98 r.) zwana dalej ustawą o rcipc W trakcie kontroli ustalono, że udostępnienie akcji /udziałów na podstawie ustawy o kippp było procesem o dużej skali (948 spółek), wymagającym dużej sprawności organizacyjnej z strony MSP. Izba w związku z tym pozytywnie ocenia realizację tego przedsięwzięcia. Zasługuje na uznanie sfinalizowanie w 95% procesu udostępnienia akcji /udziałów w odniesieniu do spółek, w których istniały ku temu podstawy prawne oraz niskie koszty poniesione przez Skarb Państwa, które wynosiły 2 398 307, 88 zł tj. poniżej 0,01 % wartości udostępnionych akcji /udziałów. Nie budziło zastrzeżeń NIK również udostępniania akcji /udziałów na podstawie ustawy o NFI. Jednak jakość realizacji zadań związanych z procesem nieodpłatnego nabywania akcji /udziałów przez pracowników i innych uprawnionych obniżyło zbyt późne podjęcie przez MSP działań przygotowawczych do wdrożenia procesu nieodpłatnego udostępniania w papierów wartościowych, a także błędy popełnione podczas jego realizacji oraz nie zawsze właściwe sprawowanie nadzoru nad wykonywaniem czynności technicznych przez spółki. MSP zawierało umowy ze spółkami na wykonanie czynności technicznych związanych z udostępnieniem akcji /udziałów co najmniej 1,5 miesiąca później po ustawowych terminach rozpoczęcia tych czynności. Błędnie lub z opóźnieniem MSP przekazywało spółkom informacje niezbędne dla prawidłowej realizacji procedur nieodpłatnego udostępniania akcji /udziałów np. spółka MONIT SA z Krakowa wysłała 2O.XII.97 r. pismo w sprawie akcji przeznaczonych dla uprawnionych pracowników. Odpowiedź przedsiębiorstwo otrzymało dopiero po 4 miesiącach. 26% zbadanych spółek udostępniało bez podstaw prawnych akcje lub udziały na łączną kwotę 43 960 zł oraz nie udostępniło uprawnionym papierów wartościowych na kwotę 408666 zł. Przyczyną tej sytuacji był brak weryfikacji w MSP list przedstawianych przez uprawnione spółki i prawidłowości rozpatrywania reklamacji oraz przyjmowania niezbędnych oświadczeń od uprawnionych np. "Herbapol - Gdańsk" sp. z o .o przy akceptacji delegatury MSP w Gdańsku z ostatecznej listy uprawnionych wykreśliło 3 osoby, które po złożeniu oświadczeń o zamiarze nieodpłatnego nabycia udziałów zmarły. Wskutek tego uniemożliwi ono potencjalnym spadkobiercom zmarłych ubieganie się o 12 udziałów o łącznej wartości 1200 zł. W trakcie kontroli stwierdzono, że realizacja przez spółki czynności technicznych wynikających z zawartych z MSP umów dot. nieodpłatnego udostępniania papierów wartościowych emitowanych przez spółki w 63 % zbadanych przedsiębiorstw przebiegało nieprawidłowo przy czym w 26% naruszało obowiązujące procedury np. 13 spółek nie zamieściło ogłoszeń prasowych o zamiarze udostępniania akcji - Zakłady Przemysłu Ziemniaczanego "Lublin" sp. z o. o nie zamieściły w dzienniku lokalnym informacji o przedłużeniu terminu składania oświadczeń o zamiarze nieodpłatnego nabycia udziałów oraz pierwsze ogłoszenia o przystąpieniu do nieodpłatnego zbywania udziałów uprawnionym pracownikom Dolmex sp. z o. o z Gniezna. nie zamieściła w dzienniku o zasięga ogólnopolskim ogłoszenia o przystąpieniu do nieodpłatnego zbywania udziałów uprawnionym pracownikom. (pierwszego i ponownego). 28 przedsiębiorstw zamieszczało je z opóźnieniem . W przypadku Energomontażu - Zachód SA z Wrocławia wskutek złego wyliczania 15% puli akcji dla uprawnionych pracowników o zaniżonej ich wartości: 368 000 zł. W 49% skontrolowanych spółkach błędnie sporządzono ostatecznie listy uprawnionych w szczególności w zakresie kwalifikowania osób do określonych grup uprawnionych oraz obliczania okresu dostarczania przez plantatorów surowców. W 10 przypadkach skutkowało to udostępnieniem osobom nieuprawnionym nabycia akcji o wartości 2300 zł, natomiast osoby uprawnione pozbawiono akcji o wartości 8640 zł. W 18 spółkach uprawnieni na podstawie ustawy o kipp nie otrzymali należnych akcji /udziałów. Dotyczyło to także 15 spółek, w których nie udostępniono rolnikom akcji wskutek wygaśnięcia prawa do ich nabycia przed zakończeniem czynności związanych z udostępnieniem akcji /udziałów określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa z 24 kwietnia 1997 r. W dwóch spółkach, w których liczba udziałów była mniejsza od liczby uprawnionych MSP nie podjęła skutecznych działań w celu podniesienia kapitału zakładowego tych spółek. Natomiast w spółce "El-corn" sp .z o. o w Olsztynie w wyniku opieszałości jej zarządu w realizacji niezbędnych procedur i niedokończenia ich do dnia wygaśnięcia prawa do nabycia udziałów spółki pracownicy w ogóle nie otrzymali udziałów. Zdaniem NIK nie wystarczająca była koordynacja i nadzór MSP nad niedokończonym jeszcze procesem udostępnienia akcji na podstawie ustawy rcipc. Spółkom z opóźnieniem przekazywano informacje o terminach w jakich powinny one sporządzać listy uprawnionych i zamieścić ogłoszenia w prasie. MSP wykazywało także opieszałość w udzielaniu spółkom wyjaśnień na ich zapytania. Przyczyniło się to do nieterminowego wykonywania czynności technicznych np. Cukrownia Racibórz w ogóle nie otrzymała z MSP interpretacji prawnej dotyczącej przyznawania pracownikom akcji byłego przedsiębiorstwa "Cukrownie Opolskie" . MSP nie egzekwowało od cukrowni przygotowania odpowiedniej dokumentacji, niezbędnej do zawarcia umów z uprawnionymi. Nie reagowało również na zwłoki z podpisywaniem umów. Po kontroli NIK uważa, że niezwłocznie należy rozpocząć podpisywanie umów z osobami uprawnionymi do nieodpłatnego nabywania akcji na podstawie ustawy o rcipc. Izba uważa, że MSP powinno właściwie nadzorować czynności spółek w zakresie nieodpłatnego udostępniania akcji /udziałów. NIK wnioskuje o wprowadzenie przez MSP rejestru umów nieodpłatnego zbycia akcji i udziałów należących do Skarbu Państwa Izba uważa, że należy doprowadzić dokumentację dotycząca udostępniania akcji rolnikom, którzy nie nabyli jeszcze akcji lub udziałów do stanu zgodnego z przepisami.