Informacja o wynikach kontroli prywatyzacji METALEXPORTU

W konsekwencji niewłaściwie przygotowanej i przeprowadzonej prywatyzacji, przychody państwa z prywatyzacji Metalexportu zostały zaniżone co najmniej
o 1 489 tys. zł. Gwałtownie pogorszyła się sytuacja samego Metalexportu oraz powiązanych z nim podmiotów. Centrala handlu zagranicznego Metalexport Sp. z o.o. istniejąca od grudnia 1982 r. specjalizowała się w obrocie obrabiarkami, narzędziami oraz kompletnymi obiektami przemysłowymi. W 2000 r., w którym Skarb Państwa sprzedał swoje udziały, kapitał własny Metalexportu wynosił prawie 40 mln zł. Właścicielami Spółki było 15 udziałowców, wśród nich: Skarb Państwa, który posiadał udziały stanowiące 51,1% kapitału Spółki, Mex-Inwest (39,7%), FOP Avia SA w Warszawie (3,0%), FUM Poręba (3,0%) oraz Dąbrowska Fabryka Obrabiarek DEFUM w Dąbrowie Górniczej (1,5%). W 1999 r. Metalexport osiągnął przychody ze sprzedaży w wysokości prawie 62 mln zł oraz zysk netto przekraczający 2 mln zł. Nieprawidłowości wystąpiły we wszystkich fazach prywatyzacji Metalexportu: Przygotowując się do sprzedaży 51,1% udziałów Metalexportu, Skarb Państwa nie wykorzystał swojej pozycji w spółce do zmiany niekorzystnych dla siebie postanowień: • o podejmowaniu przez Zgromadzenie Wspólników uchwał większością co najmniej 2/3 głosów, • o pierwokupie (prawo pierwszeństwa do nabycia udziałów otrzymała w 1993 r. nie istniejąca jeszcze wtedy tzw. spółka pracownicza Mex-Inwest). MSP nie zachowało należytej staranności przy wyborze Doradcy prywatyzacyjnego na wykonanie usług przy sprzedaży udziałów Metalexportu. Udział wzięły firmy Business Management & Finance SA w Warszawie (BMF) i Evip International Sp. z oo. w Warszawie. Zdaniem NIK, należało porównać oferty doradców w podobnych prywatyzacjach, ponieważ wystąpiło duże prawdopodobieństwo, że ww. firmy te, manipulując stawkami wynagrodzeń w ofertach, podzieliły między siebie zamówienia. Zwyciężył BMF, a następnego dnia Evip został wybrany jako doradca w prywatyzacji Kolmex SA. Wybrany przez MSP Doradca prywatyzacyjny próbował znacznie zaniżyć wycenę wartości Metalexportu. Ministerstwo reagowało opieszale: po wielomiesięcznej wymianie korespondencji, ostatecznie doprowadziło do podwyższenia wyceny, ale nie wykorzystało możliwości zmiany Doradcy prywatyzacyjnego, ani zastosowania wobec niego kar umownych. W dostępie do podstawowych informacji ekonomiczno-finansowych o Metalexporcie zdecydowaną przewagę miał jego udziałowiec: Mex-Inwest. Jeden z dwóch głównych konkurentów wycofał się po odrzuceniu przez MSP jego prośby o porównywalny zakres informacji. Konkurent Mex-Inwestu został przez Doradcę prywatyzacyjnego mylnie poinformowany o braku wymagań ws. zobowiązań inwestycyjnych. Następnie brak tych zobowiązań wykorzystano jako słabość oferty. Bezzasadnie podważano wartość konkurencyjnej wobec Mex-Inwestu oferty podwyższenia kapitału Metalexportu. Izba ujawniła przy tym fakt wprowadzenia w błąd MSP, przez Doradcę prywatyzacyjnego, który twierdził, że Mex-Inwest złożył najwyższą cenowo ofertę zakupu tych udziałów. W opinii NIK zasadne były zastrzeżenia zgłoszone przez konkurenta Mex-Inwestu o formułowaniu przez Doradcę prywatyzacyjnego i MSP nowych żądań w sposób umożliwiający Mex-Inwestowi poprawienie swojej oferty. Doradca prywatyzacyjny ignorował przy tym dane świadczące o niewystarczających środkach Mex-Inwestu i nie weryfikował optymistycznych deklaracji inwestycyjnych tej spółki, pomimo jej niewielkiego majątku. Równocześnie nie uwzględniono gwarancji bankowych konkurenta, ani jego propozycji wpłacenia wadium w pełnej wysokości kwoty oferowanej za udziały. Bez merytorycznego uzasadnienia udzielono Mex-Inwestowi wyłączności w negocjacjach w sprawie zakupu udziałów Metalexportu. W rezultacie, 26 lipca 2000 r. Minister SP zawarł niegospodarną Umowę sprzedaży udziałów państwa w Metalexporcie: • zwyciężył relatywnie mały podmiot, prowadzący działalność gospodarczą o niewielkich rozmiarach; • Skarb Państwa uzyskał mniej o 1 489 tys. zł i znacznie niższe zobowiązania inwestycyjne od kwot i warunków oferowanych przez konkurenta; • zrezygnował z klauzuli o karze umownej dot. istotnego zobowiązania inwestycyjnego – mimo że znał już Mex-Inwest, jako pasywnego udziałowca Metalexportu o niskiej wiarygodności finansowej; • dopuścił do pokrycia przez Mex-Inwest udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki wkładem niepieniężnym, podczas gdy od konkurenta MSP oczekiwało zobowiązania do udzielenia Spółce na korzystnych warunkach pożyczki inwestycyjnej. Następnie MSP opieszale i nieskutecznie nadzorował realizację przez Mex-Inwest zobowiązań pozacenowych, wynikających z umowy sprzedaży udziałów Metalexportu: • Mex-Inwest nie dokonał podwyższenia kapitału Metalexportu o 20 mln zł; • nie zostało wykonane zobowiązanie do utrzymania zatrudnienia w Metalexporcie na poziomie z dnia zakupu udziałów (pracę straciły 34 osoby, tj. 27% stanu zatrudnienia); • czasochłonne rozpatrywanie wniosku Mex-Inwestu o zmianę sposobu realizacji zobowiązania do podwyższenia kapitału Metalexportu doprowadziło do ponad 15-miesięcznej zwłoki w skierowaniu przez MSP wezwania do zapłaty kary umownej. W latach 2000-2001 Metalexport wykazywał jeszcze niewielki zysk netto (2,6 mln zł), natomiast w następnych dwóch latach strata netto wyniosła aż ponad 68 mln zł. W ciągu ponad 4,5 roku od nabycia udziałów nabywca nie dokonał również deklarowanych inwestycji. Aktywa Metalexportu na koniec 2003 r. zmniejszyły się – w porównaniu do stanu na dzień 1 stycznia 2002 r. – o ponad 88 mln zł, tj. o 57,8%, zaś kapitał własny Metalexportu zmniejszył się z ponad 60 mln zł do wartości ujemnej przekraczającej (-)34 mln zł. Niewykonywanie przez Mex-Inwest zobowiązań pozacenowych określonych w Umowie sprzedaży udziałów miało negatywny wpływ na realizację zobowiązań Me-talexportu wobec innych podmiotów: Metalexport nie wywiązał się w terminie ze zobowiązania do podwyższenia kapitału zakładowego Bison-Bial SA w Białymstoku o kwotę ponad 11 mln zł. NIK oceniła negatywnie odstąpienie przez MSP od dochodzenia od Metalexportu należnej Skarbowi Państwa kary w wysokości 7,9 mln zł. Izba ujawniła przy tym fakt, że pozytywna opinia Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie zawarcia powyższego aneksu podjęta została na podstawie nieprawdziwych informacji Metalexportu odnośnie jego możliwości finansowych. W rezultacie dalszych niekorzystnych dla Skarbu Państwa działań, Metalexport zwiększył swój udział do 73,6% ogólnej liczby akcji Bison-Bialu, zaś udział Skarbu Państwa w kapitale akcyjnym zmalał z 32,1% do 17,9%. Po 2000 r. nastąpił gwałtowny spadek przychodów ze sprzedaży, w konsekwencji czego strata netto Bison-Bialu wzrosła w latach 2001-2002 z 23,8 mln zł aż do 74,7 mln zł. Metalexport, główny akcjonariusz Bison-Bialu, uznał, że sytuacja Spółki nieuchronnie zmierza do ogłoszenia jej upadłości i nie prowadził działań naprawczych. Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie oceniła niewyrażenie zgody przez Ministra SP na przejęcie przez Metalexport, pod pozorem realizacji zobowiązania Mex-Inwestu, kontroli właścicielskiej nad Fabryką Urządzeń Mechanicznych Poręba Sp. z oo. Wyrażenie zgody na warunki zaproponowane w tym względzie przez Metalexport oznaczałoby szkodę dla interesów Skarbu Państwa. NIK krytycznie oceniła natomiast niedostateczny nadzór właścicielski Ministra SP nad FUM Poręba. Nadmierne uprawnienia Zarządu do zaciągania zobowiązań wykorzystał Metalexport, zawierając – po przejęciu nad nim kontroli przez Mex-Inwest – umowę o współpracy. Umowa ta stała się jedną z przyczyn gwałtownego pogorszenia się wyników ekonomiczno-finansowych FUM Poręba. W latach 2000-2002 ponosiła ona coraz wyższe straty netto, wynoszące: 7,9 mln zł; 9 mln zł i aż 18,4 mln zł. Mex-Inwest nie wykonał również zobowiązania dotyczącego spowodowania złożenia przez Metalexport wiążącej oferty zakupu od Skarbu Państwa 60% udziałów „Dolfa-mex” Sp. z oo. w Jeleniej Górze. Izba krytycznie oceniła brak działań MSP w tej sprawie. Straty Skarbu Państwa zostały przez NIK oszacowane na 13,6 mln zł. Związanymi z przedmiotem kontroli NIK sprawami zajęły się dwie Prokuratury Okręgowe: w Warszawie i w Białymstoku oraz Urząd Kontroli Skarbowej w Warszawie.