Funkcjonowanie nadzoru budowlanego na terenie województwa mazowieckiego

Najwyższa Izba Kontroli - Delegatura w Warszawie w ramach ogólnopolskiej kontroli funkcjonowania nadzoru budowlanego podjęła rozszerzoną kontrolę funkcjonowania nadzoru budowlanego na terenie województwa mazowieckiego. Rozszerzenie kontroli nadzoru budowlanego podyktowane było szczególnym nasileniem budownictwa, a zarazem zadań nadzoru budowlanego w obrębie metropolii warszawskiej. Kontrolę przeprowadzono w Wojewódzkim Inspektoracie Nadzoru Budowlanego w Warszawie oraz w 11 powiatowych inspektoratach nadzoru budowlanego mających siedziby w: Grodzisku Mazowieckim, Legionowie, Nowym Dworze Mazowieckim, Otwocku, Ożarowie Mazowieckim, Piasecznie, Pruszkowie, Warszawie, Wołominie, Żyrardowie, Sochaczewie – za okres 2003 (II półrocze) – 2005 (I półrocze). W wyniku powyższych kontroli Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła wykonywanie zadań określonych w ustawie Prawo budowlane przez organy nadzoru budowlanego w województwie mazowieckim. Ustalono, że organy nadzoru budowlanego objęte kontrolą nie realizowały zadań dotyczących nadzoru nad budową i użytkowaniem obiektów budowlanych. Żaden ze skontrolowanych powiatowych inspektoratów nadzoru budowlanego nie przeprowadzał bowiem w badanym okresie planowych kontroli dotyczących prowadzonych robót budowlanych oraz stanu i sposobu użytkowania obiektów budowlanych. Działalność w tym zakresie ograniczono do przeprowadzania kontroli doraźnych, dotyczących głównie spraw o charakterze skargowym lub pism interwencyjnych innych organów. Występowanie różnego rodzaju nieprawidłowości stwierdzono również w zakresie postępowania organów nadzoru budowlanego po przeprowadzeniu kontroli doraźnych dotyczących budowy lub użytkowania obiektów budowlanych. Dotyczyło to w szczególności: nieuzasadnionej zwłoki lub bezczynności po przeprowadzeniu kontroli, w których stwierdzono występowanie istotnych nieprawidłowości, m.in. samowole budowlane lub zły stan techniczny użytkowanych obiektów budowlanych; niesprawdzania wykonania obowiązków wynikających z wydanych decyzji (w tym m.in. nakazów rozbiórki obiektów budowlanych), lub opieszałości w ich egzekwowaniu. Nieprawidłowości tym zakresie stwierdzono w 10, na 11 skontrolowanych powiatowych inspektoratów nadzoru budowlanego, w tym najwięcej w powiatowych inspektoratach nadzoru budowlanego w Grodzisku Mazowieckim i Warszawie. Przykładowo w Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego w Grodzisku Mazowieckim stwierdzono, że w 44 przypadkach (na 82 przeprowadzone kontrole) nie podejmowano działań w celu dokończenia postępowań, po przeprowadzeniu kontroli, w których stwierdzono różnego rodzaju nieprawidłowości (dotyczące m.in.: samowoli budowlanej; złego stanu technicznego budynków, użytkowania obiektów budowlanych bez wymaganego zgłoszenia zakończenia budowy lub bez pozwolenia na użytkowanie, jak również niezgodnie z przeznaczeniem). Bezczynność Inspektoratu w tych sprawach wynosiła od 3 do 31 miesięcy. W ocenie NIK, niepodejmowanie przez organy nadzoru budowlanego działań po stwierdzeniu w wyniku kontroli istotnych nieprawidłowości w zakresie prowadzonych robót budowlanych oraz stanu technicznego użytkowanych obiektów budowlanych, a także nieegzekowowanie i niesprawdzanie wykonania wydanych w tym zakresie nakazów wskazuje na możliwość istnienia zjawiska korupcji w tym obszarze. W przypadkach, w których stwierdzone nieprawidłowości stwarzają zagrożenie dla życia ludzkiego i mienia, bezczynność lub opieszałość działania organów nadzoru budowlanego wiąże się z przyjęciem współodpowiedzialności za ewentualne szkody w tym zakresie. Jednostki nadzoru budowlanego nierzetelnie wywiązywały się z obowiązków prowadzenia ewidencji, o których mowa w art. w art. 84 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy Prawo budowlane, tj. ewidencji decyzji, postanowień i zgłoszeń, przekazywanych przez organy administracji architektoniczno - budowlanej, oraz ewidencji rozpoczynanych i oddawanych do użytkowania obiektów budowlanych. Wyniki kontroli wykazały występowanie różnego rodzaju nieprawidłowości w zakresie realizacji zadań dotyczących prowadzenia ewidencji w tym zakresie w 10, na 11 skontrolowanych powiatowych inspektoratów nadzoru budowlanego. W ocenie NIK miało to negatywny wpływ na sprawowanie bieżącego nadzoru nad procesem budowlanym. We wszystkich skontrolowanych powiatowych inspektoratach nadzoru budowlanego stwierdzono różnego rodzaju nieprawidłowości w zakresie postępowania przy wydawaniu pozwoleń na użytkowanie. Dotyczyły one w szczególności braku wyegzekwowania od inwestorów dołączenia do wniosków o wydanie decyzji części wymaganej dokumentacji wymienionej w art. 57 ust. 1 – 3 ustawy Prawo budowlane (5 inspektoratów), nieprzeprowadzenia obowiązkowych kontroli przed wydaniem pozwoleń na użytkowanie (7 inspektoratów) oraz nieprzestrzegania przy przeprowadzaniu tych kontroli terminów określonych w art. 59c ust. 1 tej ustawy (8 inspektoratów). We wszystkich skontrolowanych inspektoratach nadzoru budowlanego stwierdzono załatwianie spraw po upływie 2 miesięcznego terminu określonego w art. 35 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Nieterminowość postępowania dotyczyła w szczególności spraw wynikających z pism o charakterze skargowym informujących o nieprawidłowościach przy budowie lub użytkowaniu obiektów budowlanych. Najgorzej kształtowała się sytuacja w tym zakresie w Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego w Grodzisku Mazowieckim, gdzie rozpatrywanie ok. 75,9 % spraw tego rodzaju objętych kontrolą (tj. 60 na 79 skontrolowanych) trwało powyżej 2 miesięcy, z tego 36 spraw (tj. ok. 45,6 % skontrolowanych) rozpatrywano ponad rok. Negatywnie na sprawność załatwienia spraw wpływały następnie opóźnienia w rozpatrywaniu przez Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego odwołań i zażaleń od decyzji i postanowień wydawanych przez powiatowych inspektorów nadzoru budowlanego, z których w terminie 1 miesiąca (określonym dla postępowań odwoławczych), rozpatrzono jedynie 17,4 %. W wyniku kontroli prawidłowości realizacji dochodów budżetu państwa m.in. z tytułu wymierzanych przez organa nadzoru budowlanego kar i innych opłat, ustalono, że wpłaty z tytułu tzw. opłat legalizacyjnych wymierzanych w procesie legalizacji samowoli budowlanych oraz kar za istotne odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego (stwierdzone w trakcie obowiązkowych kontroli) dokonywane były przez inwestorów na rachunek bankowy powiatowych inspektoratów nadzoru budowlanego lub jednostek samorządu terytorialnego – co stanowiło naruszenie art. 59g ust. 2 (w zw. z art. 49 ust. 2) ustawy Prawo budowlane, zgodnie z którym ww. kary i opłaty należało wnieść do kasy Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego lub na rachunek bankowy tej jednostki. Skutkiem tej nieprawidłowości było uszczuplenie wpływów należnych budżetowi państwa, gdyż część jednostek samorządu terytorialnego do których wpływały ww. opłaty i kary, potrąciło 5 % od otrzymanych środków na dochody własne. Ponadto kontrola NIK wykazała w 5 jednostkach występowanie przypadków nierzetelnego prowadzenia ksiąg rachunkowych, z uwagi na nieujmowanie w ewidencji księgowej należności budżetu państwa m.in. z tytułu wymierzonych grzywien w celu przymuszenia wykonania wydanych przez organa nadzoru budowlanego decyzji. Przyczynami powstania powyższych nieprawidłowości w zakresie funkcjonowania organów nadzoru budowlanego na terenie województwa mazowieckiego, w ocenie NIK, była niewłaściwa organizacja pracy w inspektoratach nadzoru budowlanego, jak również okoliczności niezależne od tych jednostek wynikające z niezapewnienia odpowiednich środków z budżetu państwa, niezbędnych do dostosowania wielkości zatrudnienia do zakresu realizowanych zadań, zapewnienia odpowiednich warunków lokalowych oraz wyposażenia inspektoratów w niezbędny sprzęt i środki transportu.