Funkcjonowanie nadzoru budowlanego

Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła w okresie od 11 sierpnia 2005 r. do 30 grudnia 2005 r. kontrolę w Głównym Urzędzie Nadzoru Budowlanego, w 16 wojewódzkich i w 48 powiatowych inspektoratach nadzoru budowlanego. Kontrolą objęto okres od 11 lipca 2003 r. do 30 czerwca 2005 r. Celem przeprowadzonej kontroli było dokonanie oceny działalności organów nadzoru budowlanego w zakresie realizacji zadań i kompetencji nałożonych ustawą Prawo budowlane. Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła funkcjonowanie organów nadzoru budowlanego w zakresie wykonywanych zadań, nałożonych ustawą Prawo budowlane po dniu 11 lipca 2003 r. Pomimo istotnej zmiany przepisów Prawa budowlanego (m.in. przeniesiono część z kompetencji z organów administracji architektoniczno-budowlanej na organy nadzoru budowlanego), nie dostosowano struktury organizacyjnej tych organów do obowiązków nałożonych tą ustawą, co skutkowało niewydolnością ich funkcjonowania. Aktualna struktura organizacyjna organów nadzoru budowlanego nie zapewniła pełnej realizacji ustawowych zadań. Nałożenie na te organy obowiązku wydawania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego, wykonywania obowiązkowych kontroli, a także załatwiania skarg i wniosków, spowodowało ograniczenie liczby kontroli planowych w terenie. Najważniejsze ustalenia kontroli: 1. W okresie objętym badaniem 16 wojewódzkich i 48 powiatowych inspektorów przeprowadziło ogółem 31.655 kontroli obiektów budowlanych w trakcie budowy, użytkowanych obiektów budowlanych oraz wyrobów budowlanych. • 16 wojewódzkich inspektorów nadzoru budowlanego przeprowadziło 5.711 kontroli, z tego 411 podjęto w wyniku złożonych skarg (7,2 %), 523 na skutek zgłoszeń organów i urzędów (9,2 %) oraz 4.554 kontroli planowych (79,7 %). Jeden pracownik wojewódzkiego inspektoratu nadzoru budowlanego przeprowadził w ciągu roku średnio ok. 11 kontroli planowych. • 48 powiatowych inspektorów przeprowadziło 25.944 kontroli, z tego 16.885, tj. 65,1 % kontroli, podjęto w wyniku złożonych skarg, 3.907, tj. 15,0 %, na skutek zgłoszeń od organów i urzędów, a tylko 4.690, tj. 18,1 %, kontroli planowych. Na 48 skontrolowanych powiatowych inspektorów nadzoru budowlanego, 20 w ogóle nie wykonywało kontroli na podstawie planu. Jeden pracownik powiatowego inspektoratu nadzoru budowlanego przeprowadził w ciągu roku średnio ok. 11 kontroli planowych. Zdaniem NIK niska liczba kontroli planowych nie mogła w wystarczającym stopniu poprawić bezpieczeństwa realizacji robót budowlanych oraz wyeliminować uchybienia w trakcie użytkowania obiektu. 2. Zwiększenie zatrudnienia pracowników w 48 powiatowych inspektoratach średnio o 52,5 % (w tym wykonujących czynności kontrolne średnio o 39,4 %), nie spowodowało poprawy terminowości załatwiania spraw. W 48 powiatowych inspektoratach procentowy wskaźnik decyzji nie załatwionych w ciągu 2 miesięcy w II półroczu 2003 r. wynosił 25,5 %, w 2004 r. 26,7 % i w I połowie 2005 r. 19,8 %. 3. Kontrola 4 wojewódzkich i 14 powiatowych inspektorów wykazała, że nie byli oni przygotowani organizacyjnie do przeprowadzania obowiązkowych kontroli. Nie dotrzymywali 21 dniowego terminu ich przeprowadzenia oraz 7 dniowego terminu zawiadamiania inwestora o przeprowadzeniu obowiązkowej kontroli, co było niezgodne z ustawą Prawo budowlane. Działania te należy ocenić jako nielegalnie i nierzetelne. 4. Nieprawidłowo prowadzono ewidencję rozpoczynanych i oddawanych do użytkowania obiektów budowlanych w 7 wojewódzkich oraz w 27 powiatowych inspektoratach. W ewidencjach brak było bieżących i pełnych informacji o liczbie realizowanych i zakończonych obiektów budowlanych objętych decyzjami o pozwoleniu na budowę. 5. Pomimo upływu trzech lat od wydania rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 października 2002 r. w sprawie nadania pracownikom organów nadzoru budowlanego uprawnień do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego i wymogu posiadania takich upoważnień od właściwych wojewodów, pracownicy 1 wojewódzkiego i 4 powiatowych inspektoratów nie uzyskali tych upoważnień. 6. W 1 wojewódzkim inspektoracie oraz w 14 powiatowych inspektoratach, pomimo naruszeń przepisów ustawy Prawo budowlane przez inwestorów i właścicieli obiektów budowlanych, nie nakładano grzywien w drodze mandatu karnego za wykroczenia określone w ustawie Prawo budowlane. Były to działania nielegalne i nierzetelne. W ocenie NIK brak regulacji prawnej w zakresie różnicowania wysokości kwot mandatowych (taryfikatora), za poszczególne rodzaje wykroczeń, może stanowić czynnik korupcjogenny. 7. Stwierdzono, że 41 powiatowych inspektorów (85,4 % skontrolowanych), przyjmowało od organów samorządu terytorialnego pomoc rzeczową i finansową. Zdaniem NIK, takie postępowanie może nie zapewniać bezstronności i niezależności tych organów przy wykonywaniu zadań z zakresu ustawy Prawo budowlane. 8. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (GINB), jako centralny organ administracji rządowej w sprawach m.in. nadzoru budowlanego, sprawując nadzór i kontrolę nad działalnością wojewódzkich inspektorów oraz kontrolując działania powiatowych inspektorów, nie spowodował istotnej poprawy ich funkcjonowania. Świadczy o tym m.in. wzrost liczby skarg składanych na legalność i rzetelność działań podejmowanych przez te organy. Pomimo licznych skarg na nienależyte wykonywanie zadań przez organy nadzoru budowlanego niższego stopnia, Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego nie dokonywał okresowych ocen przyjmowania i załatwiania skarg i wniosków przez te organy, co było niezgodne z Kodeksem postępowania administracyjnego. Zdaniem NIK przeprowadzanie takiej analizy mogłoby pomóc GINB w wyeliminowaniu ujawnionych nieprawidłowości. Niska liczba kontroli przeprowadzonych w terenie, wzrost liczby skarg na funkcjonowanie nadzoru budowlanego oraz słaba znajomość przepisów Prawa budowlanego wskazują na pilną potrzebę podjęcia działań w celu wyeliminowania nieprawidłowości w działalności tych organów. Należy przede wszystkim dokonać reorganizacji struktury organów nadzoru budowlanego, aby zapewnić ich niezależność, bezstronność i skuteczność przy realizacji ustawowych zadań. opracował: Ryszard Ostaszewski doradca techniczny w KSR