Wykorzystania funduszy strukturalnych w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR)

Celem kontroli było dokonanie oceny prawidłowości wdrażania ZPORR przez jednostki administracji publicznej oraz wykorzystania środków z funduszy strukturalnych, a także ocena realizacji wybranych projektów przez beneficjentów . Głównymi zagadnieniami poddanymi kontroli były w szczególności: - proces koordynacji ZPORR i zarządzanie finansowe ZPORR, - stan realizacji ZPORR oraz prawidłowość realizacji projektów przez beneficjentów, - prawidłowość naboru i oceny wniosków projektowych w urzędach marszałkowskich, - terminowość zawierania przez wojewodów umów z beneficjentami, - wdrażanie systemu monitoringu i kontroli finansowej (SIMIK). Kontrolę przeprowadzono od 1 września 2005 r. do 12 stycznia 2006 r. w 47 jednostkach, tj. w: Ministerstwie Gospodarki i Pracy (MGiP) pełniącym funkcję Instytucji Zarządzającej ZPORR (funkcję tą przejęło Ministerstwo Rozwoju Regionalnego ), Ministerstwie Finansów (MF) - Instytucji Płatniczej dla płatności z funduszy strukturalnych, 15 urzędach marszałkowskich – instytucjach uczestniczących w zarządzaniu komponentem regionalnym ZPORR; 15 urzędach wojewódzkich – Instytucjach Pośredniczących w zarządzaniu; a także u 15 beneficjentów realizujących projekty współfinansowane z funduszy strukturalnych w ramach ZPORR. NIK negatywnie oceniła stan zaawansowania wdrażania ZPORR w 2005 roku, ze względu na opóźnienia w realizacji tego programu i niski poziom wykorzystania środków z funduszy strukturalnych z UE. Do 30 września 2005 r. z funduszy strukturalnych zrealizowano płatności w wysokości 269 mln zł, co stanowiło 2,3% alokacji ZPORR na lata 2004-2006. Według stanu na 31 grudnia 2005 r. zrealizowano płatności w kwocie 981 mln zł , tj. 9,1% alokacji ZPORR na lata 2004-2006. Niski poziom wykorzystania środków z UE w ramach ZPORR stwarza ryzyko, że alokacja na lata 2004-2006 może nie zostać w pełni wykorzystana, w szczególności może zostać utracona część środków Europejskiego Funduszu Społecznego z alokacji na 2004 r. NIK, z jednym wyjątkiem, ogólnie pozytywnie oceniła realizację projektów przez objętych kontrolą beneficjentów. Wykorzystanie środków UE przez beneficjentów na te projekty było zgodne z przeznaczeniem, a wydatki kwalifikowały się do refundacji z funduszy strukturalnych. Do 31 grudnia 2005 r. w ramach ZPORR zawarto z beneficjentami 5.660 umów o dofinansowanie na łączną kwotę 7,8 mld zł, co stanowiło 69,4% alokacji na lata 2004-2006, proces ten przebiegał jednak z opóźnieniami. NIK jako nierzetelne oceniła niewdrożenie przez MF systemu informatycznego monitoringu i kontroli finansowej (SIMIK) dla ZPORR, co utrudniało monitorowanie i zarządzanie procesem wdrażania ZPORR oraz powodowało problemy w realizacji zadań przez urzędy marszałkowskie, wojewódzkie i kontrolę skarbową. Przyczynami niskiego wykorzystania funduszy strukturalnych w ramach ZPORR były m.in.: - opóźnienia w rozpoczęciu wdrażania ZPORR powstałe na etapie przygotowania przez MGiP podstawowych dokumentów, w tym programu operacyjnego i uzupełnienia ZPORR, - niestabilność przepisów i wytycznych wielokrotnie zmienianych przez Instytucję Zarządzającą (MGiP) w trakcie realizacji ZPORR, co utrudniało wdrażanie programu, - opracowanie zbyt skomplikowanych i mało elastycznych procedur wdrażania ZPORR przez Instytucję Zarządzającą (MGiP) i Instytucję Płatniczą (MF) (m.in. w zakresie oceny wniosków projektowych oraz weryfikacji wniosków o płatność), nakładających niekiedy dodatkowe wymogi nie przewidziane przepisami prawa wspólnotowego lub powodujących powtarzanie tych samych czynności na różnych poziomach zarządzania programem, - nieterminowe i nierzetelne przeprowadzanie oceny wniosków projektowych przez samorządy województw oraz opóźnienia w zawieraniu przez wojewodów umów o dofinansowanie projektów, co powodowało przesunięcie terminów rozpoczęcia realizacji przez beneficjentów przedsięwzięć w ramach ZPORR, - niewystarczający w stosunku do potrzeb stan zatrudnienia i fluktuacja kadr, - opieszałość beneficjentów w przekazywaniu do urzędów wojewódzkich wniosków o płatności okresowe, a także błędy beneficjentów we wnioskach o płatność, - przewlekły proces udzielania zamówień publicznych w ramach ZPORR, spowodowany procedurami odwoławczymi, co wydłużało realizację projektów. W IV kwartale 2005 r. Instytucja Zarządzająca (Ministerstwo Rozwoju Regionalnego) podjęła działania mające na celu usprawnienie systemu wdrażania ZPORR, m.in. w zakresie: uproszczenia procesu weryfikacji i przekazywania wniosków o płatności, przyspieszenia (we współpracy z wojewodami) procesu podpisywania z beneficjentami umów o dofinansowanie oraz nowelizacji przepisów o zamówieniach publicznych i ustawy o Narodowym Planie Rozwoju, co powinno przyczynić się do przyspieszenia wydatkowania funduszy strukturalnych. W celu przyspieszenia wykorzystania funduszy strukturalnych w ramach ZPORR oraz uniknięcia utraty przyznanej alokacji środków na lata 2004-2006, NIK wnioskowała o: - kontynuowanie działań w celu uproszczenia i uelastycznienia procedur wdrażania ZPORR, - poprawę przez Instytucję Zarządzającą (Ministerstwo Rozwoju Regionalnego) efektywności procesu zarządzania i koordynacji realizacji ZPORR, w tym w województwach, - niezwłoczne wdrożenie systemu informatycznego monitoringu i kontroli finansowej SIMIK we wszystkich instytucjach zaangażowanych we wdrażanie ZPORR, - pilne podjęcie działań przedstawionych przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego w Programie naprawczym zwiększającym absorpcję funduszy strukturalnych w ramach Narodowego Planu Rozwoju 2004-2006, mających na celu przyspieszenie wykorzystania środków, tak aby wyeliminować zagrożenie utraty środków z alokacji 2004 r. , - zwiększenie zatrudnienia i wynagrodzeń pracowników zaangażowanych we wdrażanie ZPORR oraz odpowiednie wyposażenie stanowisk pracy, - niezwłoczne uruchamianie prostych projektów mających krótki okres realizacji, tak aby możliwe było szybkie dokonanie płatności przez beneficjentów i refundacja wydatków z funduszy strukturalnych, co zmniejszyłoby ryzyka utraty środków z alokacji na 2004 r.