Informacja o wynikach kontroli kształcenia nauczycieli w państwowych szkołach wyższych

Kontrolę w wybranych uczelniach NIK przeprowadziła jako planowaną i z własnej inicjatywy w ostatnim kwartale ub.r. i w pierwszym b.r. Cel kontroli - analiza i ocena organizacji warunków i kształcenia nauczycieli w uczelniach państwowych oraz dostosowanie kształcenia do wymagań określonych przez Radę Główną Szkolnictwa Wyższego (RGSW). Kontrolą objęto 14 uczelni (7 uniwersytetów, 6 szkół pedagogicznych, 1 politechnikę) oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej. Studia, na których zdobywa się kwalifikacje nauczycielskie, cieszą się zainteresowaniem wśród studentów w skontrolowanych uczelniach. Więcej niż ¼ studentom przygotowywanym do zawodu nauczycielskiego w trybie dziennym, a 2/3 w trybie zaocznym uczelnie oferowały taką liczbę godzin przygotowania pedagogicznego, która nie uprawniała ich, zgodnie z przepisami, do podjęcia pracy w zawodzie nauczycielskim. Prawie 3/5 studentów ( w roku akademickim 2000/2001) kształcono na podstawie planów niespełniających wymagań określonych przez RGSW. Blisko połowę potencjalnych nauczycieli kształcono na odpłatnych studiach zaocznych. Ich plany rażąco odbiegały od minimalnych wymagań Rady Głównej ( odstępstwa w zakresie minimum godzinowego dla bloku przedmiotów psychologicznych i pedagogicznych oraz przedmiotów uzupełniających). W większości uczelni generalnie ograniczano liczbę godzin w planach studiów zaocznych do 1/3 wymiaru zajęć analogicznych studiów dziennych. Ocenić można, że uczelnie traktowały stosunkowo popularne studia zaoczne jako dodatkowe źródło dochodów. W ponad połowie placówek występowały trudności w zapewnieniu obsady kadry nauczającej zgodnej z kryteriami określonymi przez RGSW. W zakresie organizacji praktyk pedagogicznych uczelnie kierowały się przede wszystkim względami oszczędnościowymi nie zaś merytorycznymi. Praktyki tzw. ciągłe organizowano głównie w miejscach stałego zamieszkania studentów, najczęściej nie sprawując nakazanego przepisami nadzoru dydaktyczno-wychowawczego. W 10 uczelniach (spośród 14) w ogóle nie prowadzono kontroli i hospitacji zajęć prowadzonych przez studentów. Uczelnie nie były przygotowane do kształcenia nauczycieli stosownie do wymogów współczesnej oświaty. Prawie połowa skontrolowanych placówek w wydziałach kształcących nauczycieli nie posiadała wystarczającego wyposażenia w sprzęt informatyczny i multimedialne środki nauczania. Blisko trzecią część studentów studiów dziennych i połowę zaocznych oraz wieczorowych – kandydatów na nauczycieli -nie objęto kształceniem informatycznym. Biblioteki ponad połowy uczelni nie były wyposażone w programy i podręczniki do nauczania w zreformowanych szkołach podstawowych i gimnazjach. Działania ministra edukacji narodowej w zakresie kształcenia nauczycieli należy uznać jako niewystraczające. Szef resortu nie żądał od uczelni m.in. wypełnienia ustawowego obowiązku powiadamiania o zmianach planów nauczania na poszczególnych kierunkach studiów. W sytuacji ustawowo szerokiej autonomii uczelni ( zwłaszcza w sferze planów i programów nauczania) minister posiadał jednak ograniczone możliwości skutecznego oddziaływania na działalność dydaktyczną. W ministerstwie ciągle nie zakończono prac nad standardami przygotowania pedagogicznego i standardami kształcenia nauczycieli zreformowanego szkolnictwa. Podstawę do wprowadzenie tych standardów miały zapewnić przepisy nowej ustawy: Prawo o szkolnictwie wyższym; jednak MEN do kwietnia tego roku nie zakończył nad nią prac. Ponadto szef resortu nie wdrożył planowanej na rok 2000 procedury powierzania uczelniom państwowym zadań związanych z kształceniem przyszłych nauczycieli w trybie ustawy o szkolnictwie wyższym. Wyniki kontroli wskazują na konieczność wzmocnienia nadzoru szefa resortu nad działalnością dydaktyczną państwowych uczelni oraz utworzenia i wdrożenia systemu powszechnej akredytacji i oceny jakości szkolenia. Minister powinien mieć ustawowo zagwarantowany wpływ na sposób i jakość kształcenia kadr nauczycielskich.