Informacja o wynikach kontroli udostępniania akcji Skarbu Państwa pracownikom niektórych prywatyzowanych banków

W zasadzie zgodnie z prawem (zastrzeżenia NIK budzą niektóre działania Ministerstwa Skarbu Państwa) w latach 1997-1999 udostępniono, należące do Skarbu Państwa akcje pracownikom 3 prywatyzowanych banków: PBK S.A., BH S.A. i Grupy Pekao S.A. Akcje udostępniono łącznie 36.182 osobom; wartość nominalna ich akcji wynosiła 55.257.125.zł., a wartość rynkowa (wg. stanu na 31.08.1999r.) ok. 1.477,9 mln zł. W każdym z trzech banków zbywano akcje pracownikom na odrębnych zasadach, wynikających ze zróżnicowania ich prawno-organizacyjnych statusów. Na podstawie tych zasad: - pracownicy Banku Handlowego w Warszawie SA nabyli uprawnienie do odpłatnego nabycia nie więcej niż 7,14% ogólnej liczby akcji po cenie odpowiadającej wartości nominalnej tych akcji; wartość nominalna 1 akcji wynosiła 4 zł.; - pracownicy Powszechnego Banku Kredytowego S.A. oraz Grupy Pekao S.A. nabyli uprawnienie do nieodpłatnego nabycia do 15 % akcji danego banku. Przepisy wyraźnie określały też krąg pracowników uprawnionych do nabycia akcji w każdym z banków. Ponieważ zastosowano inne przepisy do każdego z trzech banków, różny odsetek pracowników każdego z banków uczestniczył w procesie udostępniania akcji. O ile w Pekao S.A. i BH S.A. niemal wszyscy pracownicy zatrudnieni w okresie udostępniania akcji mieli możliwość nabycia akcji, to w PBK S.A. z możliwości tej mogło skorzystać jedynie około 40% pracowników zatrudnionych w tym banku w październiku 1997 r. Kontrola NIK wykazała pewne nieprawidłowości tylko przy ustalaniu listy uprawnionych do nabycia akcji pracowników Pekao S.A i przypadającej na nich, zawyżonej liczby akcji. W pozostałych bankach nie stwierdzono nieprawidłowości, acz zastrzeżenia NIK budzi uprzywilejowanie pracowników zatrudnionych w jednostkach zagranicznych BH S.A., którzy nabyli przeciętnie 2,5-krotnie więcej akcji, niż osoby zatrudnione w oddziałach krajowych. W poszczególnych bankach sytuacja przedstawiała się następująco: - 3.637 pracowników PBK SA (około 40 % zatrudnionych w 1997 r.) otrzymało nieodpłatnie 3.239.796 akcji, których wartość nominalna wynosiła 16.198.980 zł. a wartość rynkowa około 294,8 mln. zł. Liczba akcji przypadających na 1 pracownika wahała się od 6 do 1350, a ich wartość rynkowa (na 31.08.1999 r.) od 546 zł. do 122.850 zł.; - 4.370 pracowników BH SA kupiło po 4 zł. 4.622.943 akcje, których wartość nominalna wynosiła 18.491.772.zł, a wartość rynkowa około 265,8 mln zł. Liczba akcji sprzedanych 1 pracownikowi wahała się od 2 do 3.172, a ich wartość rynkowa od 115 zł. do 182.390 zł.; - 28.175 pracowników Grupy Pekao S.A. uzyskało prawo nabycia 20.566.373 akcji, o wartości nominalnej 1 zł każda i wartości rynkowej 917,3 mln zł. Na 1 osobę przypadło od 100 do 1.504 akcji, których wartość rynkowa wynosiła odpowiednio: 4.460 zł i 67.078 zł. Nabyte nieodpłatnie akcje nie mogą być przedmiotem obrotu przed terminem dwóch lat od dnia zbycia przez Skarb Państwa pierwszych akcji na zasadach ogólnych. W przypadku zbycia akcji przed tym terminem traci moc zawarta z daną osobą umowa o ich nabyciu. W przypadku sprzedaży akcji w terminie późniejszym od wartości sprzedanych akcji należy zapłacić podatek. W wyniku kontroli NIK stwierdziła szereg nieprawidłowości w działaniach Ministra Skarbu Państwa związanych z procesem udostępniania akcji pracownikom prywatyzowanych banków. Istotną nieprawidłowością było zwłaszcza zaakceptowanie przez MSP ostatecznej listy uprawnionych pracowników przedłożonej przez Pekao S.A., na której nie zostało uwzględnionych 99 pracowników, którzy złożyli oświadczenie, że nabyli wcześniej akcje w innej prywatyzowanej spółce. Zdaniem NIK przypadające na nich akcje powinny pozostać własnością Skarbu Państwa, a rozdysponowanie ich pomiędzy pozostałych uprawnionych stanowiło uszczerbek majątku Skarbu Państwa. Ponadto, zdaniem NIK, MSP: - nie dostosowało standardowych procedur zbywania akcji do specyfiki PBK i Pekao ; - o ponad 7 miesięcy opóźniło umowę z PBK w sprawie wykonania czynności technicznych; - nie monitorowało publikowania wezwań uprawnionych pracowników do złożenia oświadczeń o zamiarze nabycia akcji; - nieterminowo odpowiadało na pisma banków i uprawnionych pracowników; - nie prowadziło rejestru umów nieodpłatnego zbycia akcji. Kontrolowane banki nie zgłosiły zastrzeżeń ani do protokołu kontroli ani do wystąpienia pokontrolnego. Cztery zastrzeżenia do wystąpienia zgłosił natomiast Minister SP. Kolegium NIK uwzględniło jedno z nich. Następnie Minister poinformował NIK o podjęciu działań na rzecz realizacji wszystkich zgłoszonych wniosków.