Informacja o wynikach kontroli postępowania z odpadami niebezpiecznymi

Kontrola wykazała niedostateczne przestrzeganie przepisów o ochronie środowiska przed odpadami niebezpiecznymi przez organy administracji rządowej i samorządowej oraz przez zakłady prowadzące działalność związaną z wytwarzaniem bądź usuwaniem odpadów niebezpiecznych. Wytwórcy oraz odbiorcy odpadów niebezpiecznych często prowadzili działalność gospodarczą bez zezwolenia na wytwarzanie bądź usuwanie tych odpadów. Niewłaściwie prowadzili ewidencję odpadów niebezpiecznych, nie wywiązywali się z obowiązku składania marszałkom województw informacji o rodzaju i ilości składowanych odpadów niebezpiecznych oraz o czasie składowania, a także z obowiązku wnoszenia opłat za składowanie tych odpadów. Wobec nieprawidłowości stwierdzonych w tych zakładach uznano, że nadzór wioś nad zakładami wytwarzającymi i odbierającymi odpady niebezpieczne był niewystarczający. Okazało się bowiem, że wiele spośród skontrolowanych zakładów w badanym okresie w ogóle nie było poddanych takiej kontroli. Kontrola wykazała też, że GIOŚ nie posiadał pełnej informacji o stanie gospodarki odpadami niebezpiecznymi na terenie kraju. Natomiast Wojewodowie i starostowie nie posiadali rozeznania o ilości podmiotów gospodarczych funkcjonujących na ich terenie i zobowiązanych do uzyskania zezwoleń na wytwarzanie lub usuwanie odpadów niebezpiecznych, a zezwolenia na prowadzenie tej działalności wydawali ze znacznymi opóźnieniami. Nie posiadali oni również pełnej informacji o ilości odpadów niebezpiecznych składowanych na składowiskach oraz o ilości i stanie technicznym tych składowisk. Niewystarczające były też działania wojewodów i starostów podejmowane w celu likwidacji mogilników i zabezpieczenia składowisk odpadów niebezpiecznych, w celu ochrony środowiska, a szczególnie gruntu i wód podziemnych, przed skażeniem związkami toksycznymi uwalniającymi się z odpadów gromadzonych w tych obiektach. Z ogólnej ilości 261,5 mln Mg odpadów przemysłowych wytworzonych w latach 1998-1999, ok. 27% zostało umieszczonych na składowiskach. Jak wynika z ustaleń kontroli, spośród 447 składowisk, w tym 131 składowisk docelowych, na których zdeponowano 106,5 tys. Mg odpadów niebezpiecznych, ca 95%, nie posiadało uszczelnienia podłoża zabezpieczającego grunt i wody podziemne przed skażeniem przeciekami. Natomiast spośród 253 zinwentaryzowanych mogilników - betonowych lub ziemnych magazynów, w których w latach 70-tych zgromadzono ok. 10 tys. Mg odpadów niebezpiecznych, 105 przewidziano do likwidacji w 1-szej kolejności z uwagi na ich lokalizację na obszarach ochrony głównych zbiorników wód podziemnych oraz występujące lub zagrażające skażenie środowiska powodowane utratą szczelności tych obiektów. Do końca 1999 roku zlikwidowano jedynie ca 3% mogilników . Okazało się, że również marszałkowie województw nie posiadali odpowiedniej wiedzy w sprawie przekazanej do ich kompetencji, tj. o podmiotach zobowiązanych do wnoszenia opłat za składowanie odpadów. Kontrola wykazała bowiem nieprawidłowości w działaniu zarządów województw w zakresie gromadzenia i egzekucji opłat za składowanie odpadów niebezpiecznych oraz terminowej redystrybucji zgromadzonych środków na konta powiatowych funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Niezadowalający był stan wykorzystania przez samorządy powiatowe środków zgromadzonych na kontach tych funduszy. W wyniku kontroli ustalono ponadto, że GUC I GIOŚ nie stworzyli odpowiedniego systemu nadzoru nad międzynarodowym obrotem odpadami niebezpiecznymi. Kontrole celne na przejściach granicznych nie zapewniały właściwej ochrony przed nielegalnym wwozem i wywozem odpadów niebezpiecznych. NIK ujawniła przypadki wywozu z kraju innych rodzajów materiałów niż odpady niebezpieczne określone w zezwoleniu GIOŚ, niedostatecznej identyfikacji rodzaju wywożonego odpadu, dopuszczenia do wywozu odpadów niebezpiecznych innym przejściem granicznym niż wskazane w zezwoleniu GIOŚ oraz przewozu tranzytowego realizowanego przez innego przewoźnika niż określony w zezwoleniu GIOŚ. Do końca 1999 r. Minister Środowiska nie zrealizował priorytetowych celów i zadań określonych w Polityce Ekologicznej Państwa i programie wykonawczym do tej Polityki, odnoszących się do ochrony środowiska przed odpadami, w tym niebezpiecznym, a dotyczących: zmniejszenia o 20% ilości wytwarzanych odpadów przemysłowych wymagających składowania, objęcia unieszkodliwianiem bądź bezpiecznym składowaniem wszystkich wytwarzanych odpadów niebezpiecznych oraz budowy regionalnych zakładów unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych. Niezadowalające było tempo likwidacji przeterminowanych chemikaliów, głównie środków ochrony roślin, zgromadzonych w mogilnikach. Analiza wyników kontroli przeprowadzonych w 74 podmiotach gospodarczych, w tym w 33 wytwarzających odpady niebezpieczne, pozwoliła ustalić, że w roku 1999 w porównaniu z rokiem 1998, ilość odpadów niebezpiecznych wytwarzanych przez te zakłady uległa zmniejszeniu o ok. 16%, ilość unieszkodliwianych odpadów niebezpiecznych wzrosła o 26%, ilość odpadów niebezpiecznych składowanych na składowiskach zmniejszyła się o 16%, natomiast ilość odpadów wykorzystywanych zmalała o 10%. Spośród 33 zakładów wytwarzających odpady niebezpieczne, 19 podejmowało działania, głównie inwestycyjne, mające na celu ograniczenie ilości wytwarzanych odpadów niebezpiecznych, takie jak: zmiana technologii produkcji na mniej odpadową, budowa instalacji do recyklingu odpadów lub instalacji do odzysku surowców z odpadów. W wyniku kontroli stwierdzono uszczuplenia finansowe ogółem w kwocie 109.629,0 tys. zł, w tym: budżetu państwa w wysokości 4,7 tys. zł, państwowych funduszy celowych w wysokości 109.513,8 tys. zł. Inne nieprawidłowości finansowe wyniosły 2.189,0 tys. zł. Kwota, wobec której NIK podjęła działania w celu jej odzyskania wyniosła 109.552,3 tys. zł, a kwota odzyskana – 129,1 tys. zł. Była to kontrola planowa, obejmująca okres od 1 stycznia1998 r. do 31 grudnia 1999 r. Wcześniej NIK nie prowadziła kompleksowej kontroli w tym zakresie. Kontrolą objęto: Ministerstwo Środowiska, GIOŚ, 16 urzędów wojewódzkich, 16 urzędów marszałkowskich, 12 starostw powiatowych, 13 wioś, 31 zakładów wytwarzających lub unieszkodliwiających odpady, 3 urzędy celne. Ponadto 2 kontrole rozpoznawcze objęły: 1 zakład wytwarzający odpady, 1 starostwo,; przeprowadzono kontrolę doraźną w Kopalni Siarki “Machów”. WIOŚ skontrolowały 41 podmiotów gospodarczych zajmujących się transportem, wykorzystaniem lub unieszkodliwianiem odpadów niebezpiecznych.