Informacja o wynikach kontroli zapobiegania w szkołach i placówkach opiekuńczo-wychowawczych zjawiskom patologii wśród dzieci i młodzieży

Skala zagrożeń patologią jest – w tych szkołach, w których ją badano i stwierdzono – stosunkowo duża. Podstawową reakcją szkół na zagrożenie zjawiskami patologii wśród młodzieży było podjęcie działalności edukacyjno – informacyjnej. Niedostatek środków finansowych jest główną przyczyną utrudniającą realizację działań profilaktycznych w tej sferze, co sprawia, ze sprawny system reagowania na zjawiska takie jak: narkomania, alkoholizm, agresja w placówkach oświatowych – nie istnieje. Z ujawnionych w skontrolowanych szkołach przypadków, takich jak: tzw. agresja rówieśnicza, zażywanie narkotyków, picie alkoholu i palenie papierosów, a niekiedy wejście w konflikt z prawem, wynika, że zachowania patologiczne uczniów występowały w 36 szkołach (spośród 44). Z zebranych danych wynika, że uczniowie “zdemoralizowani” stanowią kilkuprocentowy margines społeczności uczniowskiej. Z badań ankietowych, przeprowadzonych z inicjatywy szkół w połowie spośród skontrolowanych szkół, wynika, że zagrożenia patologiami są znaczne. I tak np.: do okazjonalnego picia alkoholu przyznawało się do kilkudziesięciu procent uczniów w poszczególnych szkołach, a do sporadycznego zażywania narkotyków – kilkanaście procent młodzieży. Na zagrożenia patologiami szkoły zareagowały stosunkowo rozległą działalnością informacyjno-edukacyjną: - problematykę tę uwzględniano w realizowanych planach i programach wychowawczych wszystkich szkół; - 91% szkół realizowało rozmaite, niezależne od programu nauczania szkolnego, programy profilaktyczno-wychowawcze z tego zakresu; ok. 1/3 szkół wdrożyła własne programy z tej dziedziny; - w 75% szkół policjanci prowadzili prelekcje dla uczniów rodziców i nauczycieli o zapobieganiu narkomanii i przestępczości; - w 95% szkół organizowano szkolenia nauczycieli w trakcie posiedzeń rad pedagogicznych. Pomocą w prowadzeniu działalności edukacyjnej w omawianym zakresie były sfinansowane przez MEN programy profilaktyktyczne. Nie stwierdzono jednak, by istniał w oświacie sprawny system reagowania na zjawiska patologii wśród uczniów: - ok. 1/3 szkół nie zatrudniała pedagoga szkolnego, a więc osoby przygotowanej do pracy z uczniami niedostosowanymi społecznie, a niektóre ze szkół (3 z 36) nie współpracowały z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi; - jednocześnie nauczyciele nie byli powszechnie szkoleni w zakresie profesjonalnego prowadzenia działalności profilaktycznej; - w co szóstej szkole (spośród skontrolowanych) stwierdzono nawet przypadki nie wywiązywania się albo niewłaściwego wywiązywania się z elementarnego obowiązku dyżurowania na przerwach; - w co trzeciej spośród skontrolowanych szkół (15 z 44) nie organizowano albo organizowano w ograniczonym zakresie zajęcia pozalekcyjne; ograniczona też była – w stosunku do potrzeb – pomoc materialna dla uczniów pochodzących z rodzin ubogich; - MEN nie utworzyło krajowego banku danych o programach profilaktycznych, ośrodkach szkolących oraz o rozmiarach zagrożeń; - skontrolowane powiaty nie opracowały strategii rozwiązywania problemów społecznych, co należy do ich ustawowych obowiązków. Z części zadań nie wywiązał się MEN: nie utworzono w/w banku danych, nie opracowano na użytek szkół i zainteresowanych środowisk metod diagnozowania zagrożeń uzależnieniami; nie opracowano standardów programów profilaktycznych (co było zadaniem wynikającym z założeń reformy oświaty), nie dokonano oceny jakości programów profilaktyczno-wychowawczych, sfinansowanych ze środków budżetowych. Minister Edukacji Narodowej nie wydał aktów wykonawczych: w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w szkołach i placówkach oraz w sprawie form działalności wychowawczej i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonej narkomanią. W tej sytuacji szkoły zdane były w znacznej części na własne możliwości, przede wszystkim na interwencje dyscyplinujące (takie jak: rozmowy z wychowawcą i pedagogiem szkolnym, obniżanie stopni z zachowania, itp.), niekiedy rozmowy dyscyplinujące z udziałem przedstawicieli policji (w ok. 1/2 szkół). Szczególną ochronę przed szerzeniem się zachowań patologicznych wprowadzono w połowie zagrożonych szkół (18 / 36), np. poprzez wprowadzenie identyfikatorów oraz zatrudnienie firm ochroniarskich (na koszt rodziców). Sumaryczne wnioski wynikające z tej kontroli są następujące: - konieczne jest rozpoznawanie w szkołach zagrożeń patologiami; - niezbędne jest w większym zakresie profesjonalne przygotowanie nauczycieli do przeciwdziałania patologiom; - niezbędna jest ewaluacja przez MEN i administrację oświatową programów edukacyjno-profilaktycznych finansowanych środkami budżetowymi; - MEN winien opracować bank danych (o którym mowa wyżej) oraz metody diagnozowania zagrożeń patologiami; - Minister EN winien wydać niezbędne akty wykonawcze do ustaw o systemie oświaty i do przeciwdziałaniu narkomanii; - organy powiatów winny opracować powiatowe strategie rozwiązywania problemów społecznych; - istnieje potrzeba zapewnienia w większym stopniu środków na działalność związaną z profilaktyką, w szczególności na organizowanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej przez szkoły, na organizowanie zajęć profilaktycznych i pozalekcyjnych, na pomoc materialną dla uczniów oraz dokształcanie nauczycieli z zakresu profilaktyki.