Informacja o wynikach kontroli przygotowania administracji publicznej do korzystania ze środków Funduszu Spójności

Celem kontroli (podjętej z inicjatywy własnej NIK) była ocena przygotowania administracji publicznej do pozyskiwania i wykorzystania środków z Funduszu Spójności, w tym przygotowanie niezbędnych regulacji prawnych oraz rozwiązań instytucjonalnych przez właściwe organy administracji publicznej. Kontrola miała na celu także ocenić działania w zakresie przygotowania projektów współfinansowanych z Funduszu Spójności oraz wstępną fazę ich realizacji. NIK stwierdziła, że administracja publiczna nie była należycie przygotowana do korzystania z Funduszu Spójności, a system zarządzania i kontroli nie został wdrożony. Opóźnienia we wdrażaniu przedsięwzięć współfinansowanych z Funduszu Spójności wyniosły ponad sześć miesięcy. W 2004 r. strona polska opracowała i przekazała do Komisji Europejskiej (KE) 45 projektów na łączną kwotę dofinansowania z Funduszu Spójności 3.291,46 mln euro . Z przekazanych przez stronę polską projektów KE zatwierdziła 31 projektów na łączną kwotę dofinansowania 1.716,1 mln euro, czyli 52,1% wartości projektów zgłoszonych do dofinansowania. Pierwsze projekty zostały zatwierdzone przez KE dopiero w grudniu 2004 r., podczas gdy Polska mogła korzystać z tego funduszu już od 1 maja 2004 r. Spowodowane to było opóźnieniami w procesie opracowywania i przekazywania przez stronę polską wniosków projektowych do KE. NIK zwraca ponadto uwagę, że aż 26 spośród 31 projektów – z uwagi na niespełnienie wszystkich wymagań określonych w dyrektywach wspólnotowych – zostało zatwierdzonych przez KE warunkowo , co stwarza ryzyko powstania dalszych opóźnień, a nawet utraty części środków. Zdaniem NIK, opóźnienia w rozpoczęciu procedur przetargowych i procesu inwestycyjnego stanowią zagrożenie dla pełnego, terminowego i efektywnego wykorzystania Funduszu Spójności. Do dnia zakończenia kontroli KE nie przekazała żadnych środków Funduszu Spójności na realizację nowych projektów. W ocenie NIK, do powstania ww. opóźnień przyczyniła się nienależyta współpraca pomiędzy poszczególnymi instytucjami zaangażowanymi we wdrażanie Funduszu Spójności. Świadczą o tym m.in.: - opóźnienia w przekazywaniu przez Instytucje Pośredniczące (Ministerstwo Środowiska oraz Ministerstwo Infrastruktury) wniosków projektowych do Instytucji Zarządzającej (Ministerstwa Gospodarki i Pracy) - wnioski wpływały do MGiP w lipcu i sierpniu 2004 r. podczas, gdy termin ostateczny przekazania wniosków do KE upływał w dniu 15 sierpnia 2004 r.; - przedłużający się proces zawierania porozumień dotyczących podziału zadań w zakresie wdrażania Funduszu Spójności; - niewdrożenie przez Ministerstwo Finansów System Informatycznego Monitoringu i Kontroli Finansowej Funduszy Strukturalnych i Funduszu Spójności (SIMIK). Kontrola wykazała, że Ministerstwo Finansów nie było w pełni przygotowane do obsługi środków z Funduszu Spójności. W MF nie został wdrożony program finansowo-księgowego do obsługi środków Funduszu Spójności, co może utrudnić wyodrębnienie w ewidencji księgowej środków Funduszu Spójności od środków ISPA oraz uniemożliwia przedstawienie szczegółowych danych, ile środków Polska otrzymała i wydatkowała w ramach programu ISPA, a ile z Funduszu Spójności na dokończenie realizacji projektów przejętych z programu ISPA. Ponadto rachunki bankowe niezbędne dla obsługi tych środków zostały otwarte w Narodowym Banku Polskim (NBP) dopiero 8 grudnia (Rachunek Instytucji Płatniczej dla Funduszu Spójności) i 9 grudnia 2004 r. (Rachunek Bieżący dla Funduszu Spójności) Kontrola wykazała ponadto, że w niektórych jednostkach nie osiągnięto zakładanego stanu zatrudnienia (MŚ) oraz wystąpiły problemy z fluktuacją kadr (MGiP, MŚ), co może stanowić zagrożenie prawidłowego zarządzania Funduszem Spójności. NIK zwróciła uwagę, na niskie wykorzystanie środków z funduszu ISPA . Opóźnienia w rozpoczęciu realizacji programu ISPA spowodowały, że znaczna część zobowiązań niezrealizowanych w ramach funduszu ISPA będzie finansowana z Funduszu Spójności. Zdaniem NIK, ograniczyło to możliwości finansowania z tego funduszu nowych projektów infrastrukturalnych w sektorze transportu i ochrony środowiska. Od 1 stycznia 2000 r. do 30 września 2004 r. ze środków ISPA strona polska wydatkowała 230,5 mln euro, czyli zaledwie 44% środków przekazanych przez KE oraz 15,1% środków ISPA przyznanych Polsce z ISPA na podstawie Memorandów Finansowych. W związku z przejęciem do realizacji z Funduszu Spójności projektów funduszu ISPA, które do dnia 1 maja 2004 r. nie zostały zakończone, z Funduszu Spójności zostaną pokryte zobowiązania związane z realizacją byłych projektów ISPA - w łącznej wysokości 1.064,1 mln euro , co stanowi aż 28,5% alokacji Funduszu Spójności dla Polski na lata 2004-2006 (3.733,4 mln euro ).