Prawidłowość funkcjonowania izb wytrzeźwień ze szczególnym uwzględnieniem warunków przyjmowania i przetrzymywania osób zatrzymanych oraz poszanowania ich praw

W bieżącym roku upływa 50 lat funkcjonowania w Polsce izb wytrzeżwień. Pierwsze tego rodzaju placówki powstały na mocy ustawy z dnia 27 kwietnia 1956 r. o zwalczaniu alkoholizmu. W założeniu miały to być instytucje ograniczające karno - represyjny charakter zatrzymań za pijaństwo a celem ich powołania była ochrona porządku publicznego przed zakłóceniami ze strony osób znajdujących się w stanie nietrzeźwości oraz ochrona samych nietrzeźwych przed ewentualnymi urazami i możliwością stania się ofiarami przestępstw. W okresie swojej 50 – cio letniej historii izby wytrzeźwień podlegały nadzorowi kolejno: Ministerstwa Spraw Wewnętrznych; Ministerstwa Administracji; Ministerstwa Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, a od 1985 r Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej. W 1990 r. organizację i prowadzenie izb wytrzeźwień powierzono jednostkom samorządu terytorialnego. Kontrola pn. „Prawidłowość funkcjonowania izb wytrzeźwień ze szczególnym uwzględnieniem warunków przyjmowania i przetrzymywania osób zatrzymanych oraz poszanowania ich praw” została przeprowadzona z inicjatywy Najwyższej Izby Kontroli. Jest pierwszą kontrolą NIK obejmującą funkcjonowanie tego rodzaju jednostek. Łącznie skontrolowano 7 podmiotów, w tym wszystkie cztery izby wytrzeźwień działające na terenie województwa wielkopolskiego oraz trzy wybrane jednostki organizacyjne zajmujące się doraźną opieką nad nietrzeźwymi z terenu z innych województw, które podlegały w ostatnich latach przekształceniom organizacyjnym. Głównym celem kontroli było dokonanie oceny funkcjonowania izb wytrzeźwień, w zakresie: przestrzegania obowiązujących standardów opieki nad osobami zatrzymanymi oraz poszanowania ich praw, przestrzegania procedur obowiązujących przy przyjmowaniu, przetrzymywaniu i zwalnianiu osób nietrzeźwych. Stwierdzono, że skontrolowane jednostki zapewniły w okresie objętym kontrolą (od 1 stycznia 2005 r. do 30 marca 2006 r.) doraźną opiekę 47.812 osobom nietrzeźwym, co NIK oceniła pozytywnie mimo stwierdzenia szeregu istotnych nieprawidłowości polegających m.in. na nieprzestrzeganiu procedur obowiązujących przy przyjmowaniu i zwalnianiu doprowadzonych oraz nieprawidłowym dokonywaniu lub dokumentowania badań zawartości alkoholu w organizmie doprowadzonych. NIK negatywnie oceniła natomiast występowanie przypadków doprowadzania osób do izb wytrzeźwień i stosowania wobec nich środków przymusu bezpośredniego w okolicznościach lub w trybie nieprzewidzianym w ustawie, Działania takie zdaniem NIK zakwalifikować można jako naruszania zagwarantowanego art. 41 Konstytucji RP prawa do nietykalności i wolności osobistej. We wszystkich skontrolowanych izbach NIK negatywnie oceniła również stan wyposażenia w leki i sprzęt medyczny a w trzech poziom świadczonej opieki medycznej. Opracował: W. Kaźmierczak dor. prawny w Delegaturze NIK w Poznaniu