Realizacja zamówień publicznych przez samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej w województwie warmińsko-mazurskim w latach 2005 – 2006.

W I połowie 2007 r. Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła z własnej inicjatywy kontrolę w 10 samodzielnych publicznych zakładach opieki zdrowotnej (szpitalach) podległych jednostkom samorządu terytorialnego województwa warmińsko-mazurskiego. Podstawowym celem kontroli była ocena prawidłowości dokonywania przez te szpitale zakupów aparatury i sprzętu medycznego, związanych z tymi zakupami robót budowlanych, a także zakupu leków i odczynników medycznych w latach 2005-2006, ze szczególnym uwzględnieniem przestrzegania przepisów regulujących udzielanie zamówień publicznych. Ocenie poddano także organizację i funkcjonowanie systemu kontroli wewnętrznej. Izba negatywnie, pod względem legalności, oceniła realizację procesu udzielania przez kontrolowane jednostki zamówień publicznych. że w 9 z 10 badanych szpitali nie przestrzegano bowiem procedur postępowania, wynikających z ustawy Prawo zamówień publicznych (Pzp), wskutek czego aż 42,0% liczby i 42,8 % wartości zbadanych zamówień udzielono z naruszeniem prawa. Ujawnione nieprawidłowości polegały zwłaszcza na: - stosowaniu w 4 szpitalach niewłaściwego trybu wyboru wykonawcy, - nieprzestrzeganiu w 5 szpitalach zasad zachowania uczciwej konkurencji oraz równego traktowania wykonawców, - udzielaniu w 2 szpitalach zamówień bez stosowania ustawy Pzp. W jednym ze szpitali kupowano w ten sposób leki i materiały medyczne w całym badanym okresie, wydatkując na ten cel blisko 2,4 mln zł. W ocenie NIK, nieprawidłowości te świadczą o dokonywaniu przez zamawiających wyboru wykonawcy według dowolnie przyjętych kryteriów (mimo iż zobowiązani oni byli do wyboru najkorzystniej oferty wyłącznie według zasad określonych w ustawie Pzp), a więc o dowolności postępowania, co NIK klasyfikuje jako mechanizm korupcjogenny, powodujący występowanie podwyższonego ryzyka zachowań o charakterze korupcyjnym. Stwierdzono także inne istotne nieprawidłowości, związane z nieprzestrzeganiem obowiązującego prawa. I tak: • W 5 szpitalach, osoby wykonujące po stronie zamawiającego czynności w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego, nie we wszystkich przypadkach złożyły pisemne oświadczenia o braku lub istnieniu okoliczności powodujących wyłączenie z postępowania. (Chodzi tu m.in. o powiązania rodzinne, stosunki prawne lub faktyczne, których istnienie budzi wątpliwości co do bezstronności tych osób, ale również o osoby skazane za przestępstwo popełnione w związku z postępowaniem o udzielenie zamówienia). Skala tych zaniechań w poszczególnych szpitalach była znacznie zróżnicowana i obejmowała od 9 do 90% skontrolowanych postępowań o udzielenie zamówienia. Należy zaznaczyć, że do grona osób zobowiązanych do złożenia oświadczenia należy kierownik zamawiającego, a także członkowie komisji przetargowej lub inne osoby, wykonujące czynności związane z oceną ofert na podstawie polecenia kierownika zamawiającego. Obowiązek złożenia takiego oświadczenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania nakłada ustawa Pzp, zaś niezłożenie oświadczenia stanowi naruszenie dyscypliny finansów publicznych. • W 3 szpitalach nie podjęto skutecznych działań w celu wyegzekwowania terminowej realizacji łącznie 9 zamówień (25,7% zamówień zbadanych w tych jednostkach), obejmujących dostawy sprzętu medycznego i roboty budowlane. Zaniechano dochodzenia kar, nawet z tytułu kilkumiesięcznych opóźnień w realizacji zamówień i związanej tym zwłoki w przekazaniu sprzętu medycznego do eksploatacji, • w 6 szpitalach stwierdzono przypadki nienależytego wywiązywania się przez zamawiającego z obowiązku dokumentowania przebiegu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego lub nierzetelnego wykonywania tych czynności (protokoły z postępowań nie zawierały wymaganego minimum informacji lub zawierały informacje sprzeczne z dokumentacją źródłową) a także nienależytego wywiązania się z obowiązku sporządzenia i przekazania Prezesowi Urzędu Zamówień Publicznych rocznych sprawozdań o udzielonych zamówieniach (brak sprawozdań lub zamieszczenie w nich danych niezgodnych ze stanem faktycznym. • W żadnym z 10 skontrolowanych szpitali nie funkcjonował skutecznie system kontroli wewnętrznej w obszarze procesu udzielania zamówień publicznych. W 6 z nich nie wypełniono nawet ustawowego obowiązku opracowania pisemnych procedur obejmujących te zagadnienia. W 4 SPZOZ opracowano wprawdzie wymagane procedury, jednak nie zostały one w pełni wdrożone. W ocenie NIK, zasadniczą przyczyną występowania omawianych nieprawidłowości było niewypełnianie przez kierowników skontrolowanych jednostek obowiązków, dotyczących ustalenia w formie pisemnej procedur kontroli finansowej zamówień publicznych, a także nierzetelne wywiązywanie się z obowiązków przez pracowników wykonujących czynności w postępowaniach o udzielenie tych zamówień. W celu usunięcia stwierdzonych zaniedbań i nieprawidłowości, do dyrektorów szpitali skierowano wnioski pokontrolne dotyczące dwóch obszarów, a mianowicie niezwłocznego wdrożenia procedur finansowej kontroli udzielania zamówień publicznych, minimalizujących ryzyko wystąpienia nieprawidłowości, a także zwiększenia nadzoru nad realizacją zamówień publicznych w ramach sprawowania kontroli wewnętrznej. Wskazano, że organy założycielskie szpitali tj. organy samorządowe, powinny wprowadzić mechanizmy skutecznej kontroli procesu udzielania zamówień przez nadzorowane szpitale, a także udzielić im pomocy organizacyjnej w wypełnieniu ustawowego obowiązku pełnego wdrożenia procedur kontroli finansowej i zapewnienia ich przestrzegania. W skontrolowanych szpitalach ujawniono nieprawidłowości w wymiarze finansowym na łączną kwotę 33,9 mln zł. W związku z ustaleniami kontroli, NIK skierowała 9 zawiadomień do rzecznika dyscypliny finansów publicznych o naruszeniu dyscypliny finansów publicznych w 8 skontrolowanych jednostkach. Zawiadomienia dotyczyły 18 osób uczestniczących w postępowaniach o udzielenie zamówień publicznych. Łączna kwota nieprawidłowości ujętych w zawiadomieniach skierowanych do rzecznika dyscypliny finansów publicznych wyniosła 23,6 mln zł.