Zbywanie mieszkań zakładowych w latach 2004 – 2006 przez spółki handlowe, w których Skarb Państwa jest podmiotem dominującym

Najwyższa Izba Kontroli zbadała ok.10% transakcji sprzedaży mieszkań zakładowych w 17 spółkach prawa handlowego (w tym 12 całkowicie należących do Skarbu Państwa). Zostały one przeprowadzone w latach 2004 – 2006 i właścicieli zmieniło w ten sposób w tym czasie 4 759 mieszkań, z czego przeważającą część sprzedano, zaś 38 lokali przekazano nieodpłatnie gminom. W 10 przypadkach przeniesiono własność w zamian za zaległości podatkowe. 97,3% mieszkań zostało sprzedanych w trybie ustawy z dn. 15 grudnia 2000r. tj. z zastosowaniem obniżek cen. Na sprzedaż spółki decydowały się (m.in.) z uwagi na możliwość obniżenia kosztów utrzymania zasobu mieszkań oraz ze względów społecznych. Izba ocenia pozytywnie sprzedaż mieszkań zakładowych, niemniej stwierdzono nieprawidłowości, np.: stosowanie obniżek ceny mieszkań osobom, którym one nie przysługiwały i naliczaniu ich w nieprawidłowej wysokości, ustalaniu ceny sprzedaży na podstawie nieaktualnych wycen (10 ze skontrolowanych transakcji). Nieaktualne wyceny były podstawą wyliczenia ceny pięciu mieszkań sprzedawanych przez Hutę Łabędy SA w Gliwicach, dwóch przez Ornetę – Energię Sp. z o.o. w Ornecie (woj. warmińsko – mazurskie), kolejnych dwóch przez Nadwiślańską Spółkę Mieszkaniową Sp. z o.o. w Brzeszczach (woj. małopolskie) i jednego lokalu sprzedawanego przez Energię – Operator SA w Gdańsku. Zdarzały się też przypadki sprzedaży mieszkań bez wymaganych decyzji organów spółek. Obniżki, w myśl ustawy, przysługiwały za każdy przepracowany u sprzedającego (lub jego poprzednika prawnego) rok oraz za każdy rok trwania umowy najmu. Łączna obniżka nie mogła przekroczyć 95% ceny. Emeryci, renciści i wdow(c)y po uprawnionych mogli nabywać mieszkania za 5% ich ceny. Kupujący, który stale zamieszkiwał z najemcą, po jego śmierci, mógł wybrać z czyich uprawnień do obniżek korzysta – swoich własnych czy najemcy, w zależności od tego, która opcja była dlań korzystniejsza. Na skutek błędów w naliczaniu obniżek - pięć objętych kontrolą spółek sprzedało sześć mieszkań zaniżając cenę, zaś w dwóch przypadkach cena była zawyżona. Zaniżyły np. Nadwiślańska Spółka Mieszkaniowa Sp. z o.o. w Brzeszczach (małopolskie) , Kombinat Koksochemiczny „Zabrze” SA w Zabrzu, Orneta – Energia Sp. z o.o. w Ornecie (warmińsko – mazurskie). Cenę zawyżyła – w obu stwierdzonych przez NIK przypadkach - Huta Łabędy SA w Gliwicach. NIK uznała, że wartość netto wszystkich 4 607 lokali sprzedanych ze zniżkami, była wyższa od osiągniętych przychodów z tych transakcji, w związku z tym, tylko spółka Zespół Uzdrowisk Kłodzkich SA w Polanicy uzyskała dodatni wynik finansowy ze sprzedaży mieszkań. Zasady sprzedaży mieszkań w sześciu spółkach precyzowały dodatkowo przyjęte regulaminy. W przypadku dwóch spółek regulamin nakładał na kupujących obciążenia nieprzewidziane ustawą, np. nakaz wnoszenia opłat na poczet kosztów przygotowania mieszkania do transakcji (Nadwiślańska Spółka Mieszkaniowa Sp. z o.o. w Brzeszczach i Spółka Restrukturyzacji Kopalń w Katowicach). Kolejna spółka - Kombinat Koksochemiczny „Zabrze” SA w Zabrzu, poszedł dalej i bezprawnie informował, że niewniesienie opłaty stanowi rezygnację z zakupu mieszkania. Dwie inne spółki nie dostosowały swych regulaminów do korzystnych dla kupujących zmian w przepisach w roku 2005 (np. PERN „Przyjaźń SA w Płocku). Stwierdzono przypadek sprzedaży jednej osobie dwóch mieszkań zakładowych zajmowanych na podstawie umów najmu na czas nieokreślony. Kupiec skorzystał przy tym z obniżek, a przepisy nie regulują takiej sytuacji. Zdarzyło się tak w Gdańsku, w spółce Energia – Operator SA.