Sprawność instytucjonalna Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad w zakresie realizacji zadań ustawowych

W ocenie NIK przy kontynuacji obecnego trybu działania i utrzymywania dotychczasowej struktury instytucjonalnej GDDKiA, wykonanie przyjętego przez Rząd „Programu budowy dróg krajowych i autostrad na lata 2008-2012” może okazać się nierealne. Najwyższa Izba Kontroli negatywnie ocenia GDDKiA pod względem przygotowania organizacyjnego i kadrowego do skutecznej realizacji nałożonych na nią zadań jak również wykonywania zadań z zakresu pełnienia funkcji zarządu dróg krajowych (w tym budowy nowych dróg) i pełnienia funkcji organu zarządzającego ruchem na tych drogach. Struktura instytucjonalna GDDKiA nie zmieniła się istotnie od 2002 r., mimo że od tego czasu jej zadania zostały znacznie zwiększone. Organizacja GDDKiA nie została dostosowana do pełnego zakresu zadań nałożonych na Generalnego Dyrektora. Z tego względu część zadań wynikających z przepisów ustaw nie była w ogóle wykonywana lub była realizowana nieprawidłowo. Kadra specjalistów przygotowujących i realizujących przedsięwzięcia drogowe była niewystarczająca, zarówno pod względem liczby, jak i posiadanych kwalifikacji. Nie została ona dostosowana do potrzeb wynikających z zakresu działania, długości sieci dróg objętych zarządem oraz liczby i zakresu realizowanych inwestycji drogowych. Podstawową przyczyną tego stanu była niekonkurencyjność wynagrodzeń w stosunku do przedsiębiorstw budownictwa drogowego. Średnia wysokość wynagrodzeń w GDDKiA dla połowy stanowisk nie sięgała 50 % wysokości wynagrodzenia możliwego do uzyskania wg obowiązującego taryfikatora. Zadania budownictwa drogowego, wskutek słabego nadzoru ministra właściwego ds. transportu i nieprawidłowości w przygotowaniu inwestycji, realizowane były z istotnymi opóźnieniami. W konsekwencji nie wykorzystywano w całości środków finansowych pochodzących z budżetu państwa, Krajowego Funduszu Drogowego oraz środków UE. W Ministerstwie Transportu, a następnie w Ministerstwie Infrastruktury nie wprowadzono procedur wewnętrznych określających jednoznacznie obowiązki poszczególnych departamentów w zakresie wykonywania zadań związanych ze sprawowaniem nadzoru nad GDDKiA. Budowę nowych dróg utrudniał również brak ciągłości rządowych programów budowy autostrad. Nie funkcjonował jeden program realizowany niezależnie od wahań koniunktury politycznej. Mając na uwadze powyższe ustalenia, NIK wnosi do Ministra Infrastruktury o podjęcie prac mających na celu: 1. Przeanalizowanie możliwości przeprowadzenia reorganizacji GDDKiA: poprzez utworzenie wydzielonej struktury organizacyjnej GDDKiA odpowiedzialnej za budowę sieci autostrad i dróg ekspresowych i rozliczanej z realizacji tego zadania. 2. Podjęcie przy udziale GDDKiA oraz kluczowych instytucji odpowiedzialnych za finansowanie budowy i utrzymania infrastruktury drogowej (głównie Ministerstwa Finansów) prac mających na celu opracowanie spójnego modelu finansowania budowy autostrad i dróg ekspresowych oraz ich utrzymania. W ocenie NIK celowe jest rozdzielenie problematyki finansowania budowy dróg od problematyki ich utrzymania oraz od przygotowania procesu inwestycyjnego. Uzasadnionym byłoby zatem wyodrębnienie trzech oddzielnych funduszy finansujących w przejrzysty sposób te sfery działalności, tj.: 1) przygotowanie inwestycji (budżet państwa), 2) budowę dróg (Krajowy Fundusz Drogowy), 3) utrzymanie dróg (budżet państwa).