Informacja o wynikach kontroli, realizacji przez ministra zdrowia i opieki społecznej oraz wojewodów zamówień publicznych w sferze ochrony zdrowia w 1995 r. i I półroczu 1996 r.

1. NIK w okresie od listopada 1996 r do kwietnia 1997 r. objęła kontrolą 38 jednostek z terenu 13 województw. Naruszenia procedur określonych ustawą z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych stwierdzono w 23 jednostkach. Lista sposobów naruszania generalnych zasad ustawy - jakimi są zasady: konkurencyjności, równego traktowania oferentów i korzyści zamawiającego - jest długa. Najważniejsze z nich polegały na: - stosowaniu w postępowaniach o udzielanie zamówień publicznych trybów innych, niż przewidziane ustawą dla zamówienia określonej wartości, - nierzetelnym informowaniu oferentów o zamiarze i przedmiocie zamówień, - realizowaniu procedur przy zbyt małej liczbie ofert i oferentów, - formułowaniu warunków przetargowych niezgodnych z ustawą (np. wyznaczaniu zbyt krótkich terminów na złożenie ofert), - pomijaniu obowiązku dokumentowania postępowania przetargowego lub dokumen-towaniu go w sposób nierzetelny, - niepobieraniu wadium, - bezzasadnym unieważnianiu dokonywania przetargu, jak również nieunieważnianiu go w przypadkach, gdy wymagały tego przepisy ustawy, - udzielania zamówień bez rozpoznania zdolności dostawcy do realizacji umowy, niekiedy bez zachowania obowiązkowej pisemnej formy jej zawarcia, - zawieraniu umów z dostawcami innymi, niż wskazani przez komisję przetargową, - braku w umowie postanowień o zabezpieczeniu jej wykonania i o karach umownych. 2. Skontrolowane jednostki z naruszeniem prawa - w zakresie wymaganej formy i trybu zamówienia - wydatkowały w badanym okresie około 168,7 mln zł, czyli 57,6%, w stosunku do ogólnej kwoty zbadanych postępowań zamówień publicznych. Podległe Ministrowi Zdrowia i Opieki Społecznej jednostki, w tym Biuro ds. Zagranicz-nych Programów Pomocy w Ochronie Zdrowia oraz akademie medyczne, z naruszeniem prawa na udzielenie zamówień publicznych wydatkowały 119,4 mln zł, co stanowi 60,4% ogólnej kwoty zbadanych postępowań. Akademie medyczne w Warszawie i Poznaniu przewidzianych ustawą o zamówieniach publicznych procedur nie stosowały w ogóle. Działo się to wskutek wyjaśnień rozpo-wszechnionych przez Urząd Zamówień Publicznych, wedle których akademie - jako szkoły wyższe nie wykonujące zadań o charakterze użyteczności publicznej - zwolnione były z obo-wiązku stosowania tychże procedur przy dokonywaniu zamówień na roboty budowlane, dostawy i usługi, opłacanych ze środków publicznych. W jednostkach nadzorowanych przez wojewodów z łącznej sumy 95 mln zł, wydanych w badanym okresie, aż 84,1% kwoty przeznaczono na zakupy dokonane w dwóch trybach: z wolnej ręki (63,2%) lub zapytania o cenę (20,9%), tj. w trybach, w których rygory proceduralne są łagodniejsze niż w pozostałych trybach. Z naruszeniem prawa w jednostkach tych wydatkowano ponad połowę (51,9%) zbadanych wydatków, czyli 49,3 mln zł. W 10 jednostkach naruszano zasady gospodarowania środkami budżetowymi m.in. poprzez wnoszenie przedpłat na zamówione towary, zaciąganie zobowiązań nie mających pokrycia w planie finansowym czy nieegzekwowaniu kar umownych. 3. Najpoważniejszą, z punktu widzenia skutków finansowych dla budżetu, z form niestosowania prawa o zamówieniach publicznych, było stwierdzone w 7 zakładach opieki zdrowotnej (szpitalach) nabywanie wysokospecjalistycznej, a więc bardzo kosztownej, apara-tury medycznej w drodze przyjmowania tzw. darowizn, powiązanego jednak z koniecznością późniejszej zapłaty. We wszystkich przypadkach mechanizm stosowany przez dostawców był identyczny. Oferowano placówce aparaturę i sprzęt na warunkach sugerujących, że przekazanie ma charakter darowizny, bądź że należności będą uregulowane przez inną jednostkę (powołując się na uprzednie uzgodnienie z darczyńcą, przeważnie Ministerstwem Zdrowia i Opieki Społecznej). Po dostarczeniu aparatury uzyskiwano od dyrektora placówki dokument potwierdzający jej przyjęcie oraz istnienie zobowiązania wobec dostawcy. Sprzęt przyjmowano i instalowano bez stosownej decyzji Rady Nadzorczej zoz-u oraz organu, który założyli utrzymuje zakład. Na rynek wierzytelności wprowadzano dokument opiewający na zobowiązania finansowe państwowej jednostki organizacyjnej, reprezentującej Skarb Państwa. Następnie nabywcy tych wierzytelności, po upływie czasu powodującego zwiększenie wysokości niezaspokojonego roszczenia wskutek narastania odsetek ustawowych (tzw. hodowla długu), regulowali nimi swoje zobowiązania podatkowe Powstałe zobowiązania powiększały kwoty zobowiązań wymagalnych jednostek, przy czym najczęściej nie były wykazywane w sprawozdawczości budżetowej Na skutek tych pozornych darowizn, zaszła konieczność uiszczenia przez budżet państwa należności za dostarczoną aparaturę. We wspomnianych 7 jednostkach łączna kwota uszczupleń budżetowych wynosi 38,8 mln. zł, wraz z narosłymi (i dalej narastającymi w tempie 0,14% dziennie) ustawowymi odsetkami.