Informacja o wynikach kontroli produkcji i obrotu wyrobami spirytusowymi oraz sytuacji ekonomiczno-finansowej Zakładów Przemysłu Spirytusowego "Polmos" w Żyrardowie

Celem kontroli, przeprowadzonej z inicjatywy własnej NIK była ocena działalności gospodarczej Zakładów "Polmos" w Żyrardowie, tj. działań marketingowych, warunków płatności oraz terminowość rozliczeń z odbiorcami wyrobów, sposobów i efektów prowadzonych windykacji należności, stanu zobowiązań wobec budżetu i dostawców, wyników finansowych i wielkości podstawowych wskaźników ekonomicznych. W wyniku kontroli ustalono, że sytuacja ekonomiczno-finansowa ŻZPS "Polmos" ulegała systematycznemu pogarszaniu. Obiektywną tego przyczyną było zmniejszenie o 29% sprzedaży napojów alkoholowych, czystych i gatunkowych, w przeliczeniu na 100 czystego spirytusu i równoczesny wzrost zapasów tych wyrobów w magazynach handlowych. To spowodowało obniżenie produkcji przez cały krajowy przemysł spirytusowy. Straty tym spowodowane pogłębiały niegospodarne - w ocenie NIK - działania kierownictwa ŻZSP "Polmos". Działania te, to: zwiększenie w 1996 r. w stosunku do 1995 r. 0 67% eksportu wyrobów bez analizy kosztów i ustalenia jego opłacalności. Kontrola NIK ujawniła, że eksport ten był nieopłacalny i jego wzrost powiększał straty. Na skutek realizacji wniosków kontroli NIK z 1997 r. przeprowadzono wynikowy rachunek kosztów sprzedaży eksportowej i zmniejszono eksport artykułów nierentownych. - wydawanie wyrobów spirytusowych odbiorcom niewiarygodnym, którzy nie uregulowali należności za uprzednio dostarczone dostawy. Na wzrost trudności finansowych zakładu wpływał też fakt, że wartość dostarczonych wyrobów przekraczała wysokość zabezpieczeń. Kontrola przeprowadzona w 199r r. sprawdzająca realizację wniosków z 1997 r. wykazała, że zakład nie zrealizował wniosku NIK o zaniechanie tej praktyki. W dodatku stwierdzono, że niesolidni odbiorcy korzystali z wprowadzonych przez ŻZSP "Polmos" wydłużonych terminów płatności, co było równoznaczne z nieoprocentowanym ich kredytowaniem oraz powstaniem znacznych kwot należności z tytułu dostaw i usług, w tym przeterminowanych i wątpliwych. W dodatku z niesolidnymi dłużnikami zawierano porozumienia - ujawniła kontrola - dotyczące umorzenia odsetek w zamian za zwiększenie obrotu i terminowe regulowanie należności. Część z tych kontrahentów wpłacała niewielkie kwoty na poczet zaległości i równocześnie pobierała towary o znacznie wyższej wartości. To powodowało permanentny wzrost należności z tytułu dostaw i usług - z 25,5 mln. zł na koniec 1997 r. do 40,6 mln. zł na koniec I kwartału 1998 r., w tym należności przeterminowanych z 10,6 mln. zł do 25,6 mln. zł. W efekcie należności te na koniec I kwartału 1998 r. przewyższały o 60 mln. zł przychody ze sprzedaży produktów. Ta sytuacja doprowadziła do niedoboru środków na bieżące funkcjonowanie zakładu, co zmusiło ŻZPS "Polmos" do zaciągania coraz wyższych kredytów obrotowych i ponoszenia coraz wyższych kosztów ich obsługi. Rosnące koszty obsługi kredytów miały przy tym istotny wpływ na doprowadzenie do ujemnego wyniku finansowego i zmniejszenia zysku z bieżącej działalności. O pogarszaniu się sytuacji finansowej świadczyły też coraz gorsze wskaźniki rentowności - dodatnie tylko w 1995 r., a później ujemne. Pomimo tego ŻZSP "Polmos" nie zalegał z regulacją należności podatkowych /regulowano je zaciągniętymi kredytami/ Jednym z produktów ŻZSP "Polmos" jest wódka "Belvedere". Z jej produkcją związane były 3 znaki towarowe - 2 wydane na rzecz ŻZSP i 1 na rzecz "Euro-Agro" Warszawa Sp. z o.o. Kontrola wykazała, że dyrektor ŻZPS "Polmos" i jego zastępca ds. finansowo-handlowych dokonali - bez zgody Rady Pracowniczej - darowizny praw do tych znaków /których wartość wynosiła 6,2 mln. zł / na rzecz spółki "Euro-Agro", która była podmiotem nieuprawnionym, nie posiadającym zdolności rejestrowej. W zamian za tę darowiznę spółka udzieliła ŻZSP "Polmos" /na podstawie umowy/ bezpłatnej i bezterminowej licencji wyłącznej na wykorzystywanie podarowanych jej znaków towarowych. Urząd Patentowy zarówno przy rejestracji jak i przy przeniesieniu tych znaków naruszył, w ocenie NIK, obowiązujące przepisy ustawy o znakach towarowych i k.p.a. Zbieżny z oceną NIK jest wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi, który ustalił nieistnienie umów zawartych pomiędzy ŻZSP "Polmos" a spółką "Euro-Agros". Oznacza to ich nieważność, czyli wyeliminowanie z obrotu prawnego z takim skutkiem, jakby w ogóle nie było cesji praw do znaków i późniejszej licencji na ich wykorzystywanie. /wyrok nie jest nieprawomocny/ Po kontroli sprawdzającej przeprowadzonej w 1998 r. wiceprezes NIK poinformował Ministra Skarbu Państwa o niepełnej realizacji wniosków pokontrolnych oraz wskazał na potrzebę pilnego podjęcia działań zmierzających do zabezpieczenia interesów Skarbu Państwa, a w szczególności udzielenia pomocy ŻZPS "Polmos" w zakresie odzyskania znaków towarowych wódki Belwedera oraz odwołania tymczasowego kierownika zakładu i jego zastępcy d/s finansowo-handlowych. Minister Skarbu Państwa decyzją z 9.07.1998 r. wszczął postępowanie naprawcze w ŻZPS "Polmos", odwołał dotychczasowe kierownictwo i wprowadził zarząd komisaryczny na okres od 11.07.98 r. do 31.12.99 r. Poinformował też wiceprezesa NIK, że zobowiązał zarządcę komisarycznego do podjęcia działań w celu odzyskania znaków towarowych.