Tworzenie i funkcjonowanie, współfinansowanych z budżetu Unii Europejskiej, lokalnych centrów pierwszej sprzedaży ryb w latach 2002 - wrzesień 2006

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Szczecinie przeprowadziła kontrolę w siedmiu jednostkach, w tym w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w Fundacji „Fundusz Współpracy” w Warszawie oraz u pięciu właścicieli i jednostek zarządzających Lokalnymi Centrami Pierwszej Sprzedaży Ryb. Celem kontroli była ocena realizacji zadań dotyczących organizacji rynku rybnego w Polsce oraz ocena prawidłowości wykorzystania środków publicznych, w tym z funduszu PHARE, na uruchomienie lokalnych centrów pierwszej sprzedaży ryb, a w szczególności realizacja Projektu Phare PL 01.04.01 „Organizacja rynku rybnego”. Projekt miał zapewnić współfinansowanie rozwoju instytucjonalnego i zakupów sprzętu w celu udzielenia pomocy Polsce w utworzeniu organizacji wspólnego rynku w dziedzinie produktów rybołówczych i gospodarki wodnej. Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła realizację tego Projektu. W ramach Projektu na polskim wybrzeżu Bałtyku miała powstać sieć siedmiu lokalnych centrów pierwszej sprzedaży ryb, z których ostatecznie podjęto działania w celu utworzenia pięciu Centrów. Ich lokalizacja nie została w pełni dostosowana do potrzeb rybaków bałtyckich. Przyjęto, że Centra powstaną tylko na wybrzeżu środkowym i wschodnim, tj. w Kołobrzegu, Darłowie, Ustce, Władysławowie i Helu. Na wykonanie Projektu, który miał być zakończony do 30 kwietnia 2005 r., wydatkowano ponad 19 mln zł, lecz do końca kwietnia 2007 r. Projekt nie został zakończony. Z pięciu Lokalnych Centrów Pierwszej Sprzedaży Ryb funkcjonuje praktycznie tylko jedno – w Ustce. Pomimo to Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi już w styczniu 2006 r. przekazało Urzędowi Komitetu Integracji Europejskiej informację o pełnej realizacji Projektu. NIK ustaliła, że wykonane adaptacje budynków przeznaczonych na Centra nie pozwoliły na rozpoczęcie ich użytkowania w planowanym terminie, a część zakupionego wyposażenia jest bezużyteczna dla Centrów. Niepełne wykonanie Projektu skutkuje opóźnieniami we wprowadzaniu w Polsce zasad Wspólnej Polityki Rybołówstwa Unii Europejskiej, szczególnie w zakresie zapewnienia funkcjonowania skutecznego systemu prowadzenia technicznego nadzoru nad wspólną organizacją rynku rybnego, w tym przy sprzedaży i przechowywaniu ryb. Przeprowadzone kontrole wykazały, że istotny wpływ na wykonanie Projektu miały nieprawidłowości występujące zarówno w procesie jego przygotowania jak i realizacji. Dotyczyło to szczególnie adaptacji budynków, a także sposobu oraz trybu odbioru i przekazywania sprzętu zakupionego na potrzeby Centrów. NIK ujawniła działania nierzetelne (np. przy odbiorach wykonanych robót i odbiorach dostaw wyposażenia), niegospodarne (np. zaniechanie weryfikacji dokumentacji projektowej, czy rezygnacja z robót, a następnie zlecanie ich ponownie za wyższą cenę), a także nielegalne (np. przy udzielaniu zamówień publicznych związanych z adaptacjami budynków). Nieprawidłowości stwierdzone w ramach tej kontroli, NIK oszacowała na kwotę 5.412,1 tys. zł, na którą złożyły się 3.418,2 tys. zł wydatkowane z naruszeniem prawa, 133,7 tys. zł wydatkowane niegospodarnie i 1.860,2 tys. zł innych nieprawidłowości.