Tworzenie Międzynarodowego Centrum Logistycznego EUROTERMINAL w Sławkowie

Kontrola została przeprowadzona w 2006 r. (od maja do listopada) na wniosek Prezesa Rady Ministrów. Kontrola dotyczyła rozpoczętej przez Centralę Zaopatrzenia Hutnictwa SA w 2004 r. budowy centrum logistycznego EUROTERMINAL na terenie bazy przeładunkowej w Sławkowie. Baza ta o powierzchni 140 ha będąca własnością CZH SA znajduje się na końcówce polskiego odcinka szerokotorowej magistrali kolejowej, która w Sławkowie zbiega się z europejskim systemem kolejowym. Na realizację tej inwestycji CZH SA wystąpiło w 2005 r. z wnioskiem o dofinansowanie ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Transport (środki zostały przyznane dopiero po zakończeniu kontroli). Przyszłe funkcjonowanie EUROTERMINALU uwarunkowane jest poprawą infrastruktury technicznej, zwłaszcza dróg dojazdowych wokół EUROTERMINALU, którymi zarządzają Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad (w zakresie dróg krajowych) oraz burmistrzowie, prezydenci i zarządy powiatów. Na ten cel przeznaczono w budżecie państwa dotację w wysokości 50 mln. zł do wykorzystania w ramach kontraktu wojewódzkiego dla województwa śląskiego. Opłacalność tej inwestycji związana jest również m.in. z pozyskaniem odpowiedniej ilości przewozów towarów, w tym kontenerów przez EUROTERMINAL poprzez podjęcie współpracy np. z PKP Cargo SA będącym największym przewoźnikiem kolejowym w Polsce oraz PKP Linia Hutnicza-Szerokotorowa Sp. z o.o. w Zamościu, która zarządza polskim odcinkiem szerokiego toru (od granicy do Sławkowa). Kontrola została przeprowadzona w 10 jednostkach w tym m.in. w Ministerstwie Transportu, Centrali Zaopatrzenia Hutnictwa SA, Agencji Rozwoju Przemysłu SA (będącej większościowym akcjonariuszem CZH SA), Śląskim Urzędzie Wojewódzkim w Katowicach, Urzędzie Marszałkowskim Województwa Śląskiego w Katowicach, w Urzędzie Miasta w Sławkowie. Celem kontroli była ocena: - działań podejmowanych głównie przez organy państwowe oraz CZH SA w zakresie tworzenia EUROTERMINALU, - realizacji przez jednostki samorządu terytorialnego inwestycji dot. infrastruktury związanej z tworzonym EUROTERMINALEM oraz wykorzystania przeznaczonej na ten cel dotacji z budżetu państwa. W wyniku przeprowadzonej kontroli: 1. Najwyższa Izba Kontroli oceniła negatywnie działania podejmowane przez kolejnych ministrów właściwych ds. transportu w zakresie tworzenia EUROTERMINALU, z uwagi na: • nieopracowanie koncepcji funkcjonowania na terenie Polski systemu centrów logistycznych związanych z terminalami transportu kombinowanego, pomimo zatwierdzenia w 2002 r. przez Radę Ministrów umowy europejskiej o ważnych międzynarodowych liniach transportu kombinowanego i obiektach towarzyszących, w której przewidywano możliwość utworzenia na obszarze RP trzynastu terminali obsługujących transport kombinowany. Dopiero po ponad 4 latach, tj. w 2006 r. Minister Transportu podjął działania zmierzające do ujęcia strategii funkcjonowania centrów logistycznych w Polsce w przygotowywanym dokumencie pt. „Master Plan transportu kolejowego w Polsce do 2030 r.”, którego założenia zostały przedstawione do zatwierdzenia Komisji Europejskiej. Należy dodać, że jednym z zadań ministra właściwego ds. transportu jest dbałość o funkcjonowanie oraz rozwój infrastruktury transportu. Stwierdzono również, że wbrew składanym deklaracjom oraz mimo zawarcia w marcu 2002 r. porozumienia między PKP Cargo SA i PKP SA (w stosunku do których minister właściwy ds. transportu sprawuje nadzór właścicielski w imieniu Skarbu Państwa) a CZH SA i ARP SA, nie podjęły one współpracy w celu utworzenia EUROTERMINALU, co zdaniem Najwyższej Izby Kontroli mogło być spowodowane brakiem wspomnianej wyżej koncepcji • nieuzgodnienie w toku prac planistycznych z władzami samorządowymi oraz ministrem właściwym ds. gospodarki rodzaju i zakresu zadań, które miały być sfinansowane z dotacji w kwocie 50 mln. zł przyznanej z rezerwy budżetowej w 2005 r., w ramach kontraktu wojewódzkiego na finansowanie inwestycji jednostek samorządu terytorialnego związanych z przygotowaniem infrastruktury technicznej dla tworzonego EUROTERMINALU, co spowodowało istotne opóźnienia w uruchomieniu dotacji, a w konsekwencji wykorzystanie tych środków zaledwie na poziomie ok. 60,9% (niewykorzystano 19,6 mln. zł), • długi proces wydawania rozporządzenia wykonawczego regulującego zasady współfinansowania inwestycji kolejowych w transporcie intermodalnym*, w wyniku czego ponad rok trwało rozpatrywanie wniosku CZH SA o dofinansowanie budowy EUROTERMINALU. Rozporządzenie to, które umożliwiało ukończenie oceny finansowo-ekonomicznej wniosku o dofinansowanie, zostało wydane dopiero 4 września 2006 r. m.in. w związku z 10-miesięcznym oczekiwaniem na zatwierdzenie przez Komisję Europejską ostatecznej wersji „Programu pomocy dla rozwoju systemów intermodalnych” oraz 5-miesięcznymi uzgodnieniami międzyresortowymi i rządowym Centrum Legislacyjnym. 2. Pozytywnie oceniono działania organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego oraz Wojewody Śląskiego w zakresie realizacji zadań dofinansowanych ze środków dotacji na przygotowanie infrastruktury technicznej wokół EUROTERMINALU, mimo nieprawidłowości stwierdzonych przy realizacji inwestycji w Mieście Sławków. Nieprawidłowości te polegały na: - naruszeniu przepisów prawa budowlanego przy budowie oczyszczalni ścieków wraz z kanalizacją sanitarną realizowanej przez Miasto Sławków (m.in. dopuszczeniu przez Burmistrza i zastępcę Burmistrza do prowadzenia robót budowlanych bez wymaganych pozwoleń na budowę oraz poświadczeniu w protokołach odbioru robót, przez inspektora nadzoru budowlanego, wykonania robót, które faktycznie nie były w tym terminie zrealizowane, - nierzetelnej weryfikacji przez Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach wniosków Miasta Sławków o wypłatę dotacji w 2006 r. 3. NIK pozytywnie oceniła działania podejmowane przez CZH SA i ARP SA w zakresie tworzenia EUROTERMINALU, w wyniku których od 2004 r. do czerwca 2006 r. w ramach finansowanej z własnych środków budowy EUROTERMINALU, wykonano m.in. w ograniczonym zakresie terminal kontenerowy, odcinek szerokiego toru, zakupiono wózek widłowy do przeładunku kontenerów i naczep samochodowych. Ponadto część terenu EUROTERMINALU została włączona w 2004 r. do Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. W wyniku kontroli NIK wystąpiła do ministra transportu z wnioskiem o opracowanie i przyjęcie do realizacji koncepcji powstania i funkcjonowania centrów logistycznych w Polsce wraz z ich harmonizacją z europejskim systemem transportu intermodalnego. Stwierdzone nieprawidłowości w wymiarze finansowym, w łącznej kwocie 7.096,4 tys. zł, stanowiły wartość dotacji przekazanej Gminie Sławków na podstawie wniosku niezgodnego z umową zawartą z Wojewodą Śląskim, w tym: • 917,5 tys. zł - dotacja wydatkowana na zapłatę faktur za niewykonane roboty w wyniku poświadczenia nieprawdy w dokumentach przez kierownika budowy (kontrola w Urzędzie Miasta Sławków), • 1.388,0 tys. zł - nierzetelne dane w ewidencji finansowo-księgowej (u wykonawcy inwestycji realizowanej w Mieście Sławków). Najwyższa Izba Kontroli skierowała zawiadomienia: • o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez 2 osoby, polegającego na poświadczeniu nieprawdy w protokołach odbioru robót, • w sprawie podejrzenia popełnienia przestępstwa polegającego na nierzetelnym prowadzeniu ksiąg rachunkowych, poprzez zawyżenie kosztów budowy, • o podejrzeniu popełnienia wykroczenia przez 2 osoby, polegającego na zezwoleniu na rozpoczęcie robót budowlanych bez ważnego pozwolenia na budowę oraz niezawiadomieniu właściwego organu o zamierzonym terminie rozpoczęcia robót. * - Transport intermodalny – przewóz towarów w jednej i tej samej jednostce ładunkowej lub pojeździe, przy użyciu sukcesywnie różnych gałęzi transportu (tzw. kombinowanego) i bez przeładunku samych towarów w zmieniających się gałęziach transportu