Realizacja finansowanej ze środków publicznych inwestycji pn. „Drogowa Trasa Średnicowa”

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Katowicach przeprowadziła, w okresie czerwiec – listopad 2006 r., kontrolę „Realizacji finansowanej ze środków publicznych inwestycji pn. „Drogowa Trasa Średnicowa”, tj. budowanej od 1986 r. (z przerwą w latach 1990 -1993) drogi miejskiej, o długości trasy głównej 31,3 km, zlokalizowanej na terenie miast: Gliwice, Zabrze, Ruda Śląska, Świętochłowice, Chorzów i Katowice. Do 1999 r. DTŚ była inwestycją centralną, finansowaną z dotacji budżetowych, a po reformie administracji publicznej stała się zadaniem wymienionych miast na prawach powiatu. W tej sytuacji zawarte zostało w dniu 7 czerwca 1999 r. porozumienie o kontynuacji DTŚ pomiędzy: zarządami tych miast, Ministrem Transportu i Gospodarki Morskiej, Wojewodą Śląskim oraz Zarządem Województwa Śląskiego, któremu powierzona została funkcja inwestora i spółką akcyjną Drogowa Trasa Średnicowa, kontynuującą obowiązki inwestora zastępczego. Celem kontroli było dokonanie oceny realizacji tej inwestycji, a w szczególności jej przygotowania, wykonania, przekazywania uzyskanych efektów rzeczowych i gospodarowania środkami budżetowymi przeznaczonymi na jej realizację. Badaniami kontrolnymi (dotyczącymi okresu 2004 r. – I półrocze 2006 r.) objęto Zarząd Województwa Śląskiego, DTŚ SA, Urząd Miasta Katowice oraz Urzędy Miejskie w Zabrzu i Gliwicach. NIK negatywnie oceniła realizację inwestycji DTŚ przez Zarząd Województwa Śląskiego. Inwestycję tę finansowano ze środków budżetu państwa, pomimo że Zarząd Województwa, nie posiadał opracowanego, zgodnie z wymogami przepisów i zaakceptowanego przez Ministra Finansów programu inwestycji. Brak było aktualnych, podstawowych i zaakceptowanych danych, niezbędnych do finansowania inwestycji ze środków budżetu państwa: harmonogramu realizacji, planowanego zakresu rzeczowego i kosztu realizacji - z określeniem źródeł jego finansowania w kolejnych latach. Dotychczas wykonany zakres rzeczowy wyklucza możliwość zakończenia tej inwestycji w 2007 r., tj. w planowanym przez Zarząd Województwa terminie. Do końca 2006 r. oddano bowiem do użytkowania 13,15 km trasy głównej, tj. 42%, a do końca maja 2008 r. zakładane jest wykonanie następnego odcinka trasy o długości ok. trzech kilometrów, co razem z oddanymi do użytku do tej pory odcinkami wyniesie ok. 52,0% planowanej długości trasy. Nakłady na realizację DTŚ wyniosły 1.374 mln zł do końca czerwca 2006 r., w tym 416 mln zł w kontrolowanym okresie. Nakłady ogółem stanowiły 67,6% ostatniego, zaktualizowanego przez Zarząd Województwa w 2000 r., planowanego kosztu inwestycji. NIK oceniła pozytywnie, pomimo stwierdzonych nieprawidłowości, sprawowanie przez DTŚ SA nadzoru inwestorskiego nad budową DTŚ oraz realizację przez urzędy miast zadań na rzecz tej inwestycji, w tym budownictwa zamiennego i odtworzeniowego (budownictwo realizowane dla mieszkańców wyburzanych budynków w związku z budową DTŚ), z wyjątkiem Urzędu Miejskiego w Gliwicach. Nieprawidłowości dotyczyły głównie przypadków nieprzestrzegania przepisów ustaw regulujących udzielanie zamówień publicznych, nierzetelnego gospodarowania środkami z budżetu państwa, przez Urzędy Miejskie: w Gliwicach i w Zabrzu, na realizację wymienionego budownictwa, a także wielomiesięcznych opóźnień w przekazywaniu przez DTŚ SA do ewidencji księgowej urzędów miast oddanych do użytku odcinków trasy oraz obiektów drogowych. Kontrolowane urzędy miast, wywiązując się z obowiązków ustalonych w porozumieniu z 1999 r., otrzymane w kontrolowanym okresie środki z budżetu państwa w łącznej kwocie 347.374,5 tys. zł przekazały w całości Zarządowi Województwa na realizację inwestycji. Z kolei Zarząd Województwa przekazywał te środki DTŚ SA na sfinansowanie wszystkich zadań dotyczących budowy DTŚ, w tym realizowanego przez urzędy miast budownictwa zamiennego i odtworzeniowego. Urzędy Miejskie w Gliwicach i Zabrzu gromadziły przez kilka lat niewykorzystane środki finansowe na budownictwo zamienne i odtworzeniowe, które otrzymywały w kwotach znacznie przewyższających w danym okresie ich potrzeby, na podstawie składanych do DTŚ SA wniosków, a także z jej inicjatywy. M.in. z otrzymanej przez Urząd Miejski w Gliwicach do 30 czerwca 2006 r. kwoty 16.034,9 tys. zł, tj. w okresie ponad 3,5 roku od pierwszej wpłaty, wydatkowane zostało na budownictwo zamienne tylko 52,9%. W wyniku nie przekazywania, przez DTŚ SA do ewidencji księgowej urzędów miast oddanych do ruchu odcinków DTŚ, po zakończeniu na nich robót, poniesione zostały w kontrolowanym okresie wydatki w kwocie 5.476,3 tys. zł na utrzymanie i remonty użytkowanych odcinków DTŚ, które bezzasadnie zwiększyły koszty budowy trasy oraz wartość środków trwałych uzyskanych z inwestycji. Negatywnie ocenione zostało przez NIK niepodjęcie przez Zarząd Województwa działań w celu renegocjacji umowy o pełnienie zastępstwa inwestycyjnego, w zakresie dotyczącym zmiany zasad wypłacania DTŚ SA pełnego wynagrodzenia prowizyjnego (3,4%), wyłącznie za pośrednictwo w przekazywaniu urzędom miast środków finansowych na pokrycie kosztów realizowanego przez nie budownictwa zamiennego i odtworzeniowego. Wydatkowana w kontrolowanym okresie kwota z tytułu tej prowizji wyniosła 1.630,0 tys. zł. Również negatywnie NIK oceniła fakt nie przeznaczenia przez Zarząd Województwa na inwestycję odsetek od środków budżetowych otrzymywanych na budowę DTŚ, wbrew zapisom porozumienia z 1999 r. Z uzyskanych w kontrolowanym okresie odsetek w wysokości 2.027,0 tys. zł, 1.967,0 tys. zł (97,0%) zostało wykorzystanych na inne zadania realizowane przez Województwo Śląskie. Łączna wartość środków wydatkowanych na realizację inwestycji z naruszeniem przepisów regulujących udzielanie zamówień publicznych wyniosła 10.049,6 tys. zł, co stanowiło 2,4% nakładów na inwestycję w kontrolowanym okresie.