Przygotowanie administracji rządowej w związku z wejściem Polski do strefy Schengen

Kontrola wykazała, że organy administracji rządowej pozytywnie wywiązały się z realizacji zadań związanych z wejściem Polski do strefy Schengen, pomimo stwierdzonych uchybień i opóźnień, w szczególności w zakresie dostosowania systemów informatycznych do współpracy z Systemem Informacyjnym Schengen II i Systemem Informacji Wizowej. Jednakże stwierdzone uchybienia i opóźnienia nie stanowią, zdaniem NIK, istotnego zagrożenia w zakresie przygotowań Polski do wejścia do strefy Schengen. W szczególności podkreślić należy terminową realizację zadań przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministra Sprawiedliwości, Ministra Spraw Zagranicznych oraz Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców, związanych ze zniesieniem kontroli na granicach wewnętrznych i przepływem osób, wydawaniem wiz z ważnością ograniczoną terytorialnie oraz opłatami wizowymi, wynikających z Konwencji Wykonawczej do Układu z Schengen dnia 19 czerwca 1990 r. Bez opóźnień wykonane zostały także zadania w zakresie zapewnienia zgodności przepisów prawa polskiego z wymaganiami prawnymi Schengen polegające na uregulowaniu kwestii pomocy prawnej w sprawach karnych, wdrożeniu zasady ne bis in idem , ekstradycji oraz przekazywania wyroków karnych. Kontrola wykazała opóźnienia – w stosunku do przyjętego przez stronę polską harmonogramu - w dostosowaniu systemów informatycznych organów administracji rządowej do współpracy z Systemem Informacyjnym Schengen II i Systemem Informacji Wizowej. Opóźnienia były spowodowane przedłużającymi się w Komisji Europejskiej pracami nad przepisami regulującymi szczegółowe zasady funkcjonowania ww. systemów, a także długotrwałym procesem udzielania zamówień publicznych na wykonanie tych systemów w Polsce. Koordynacja działań związanych z przygotowaniem do wdrożenia SIS II i VIS należała do Pełnomocnika Rządu do Spraw Przygotowania Organów Administracji Państwowej do Współpracy z Systemem Informacyjnym Schengen II i Systemem Informacji Wizowej. W ocenie NIK, Pełnomocnik Rządu należycie wywiązał się z powierzonych zadań, m.in. poprzez przedstawianie Radzie Ministrów wyników dokonywanych ocen oraz wniosków w zakresie realizacji działań związanych z uczestnictwem Polski w SIS II, a także zagrożeń wpływających na opóźnienia we wdrożeniu systemów informatycznych. W ramach przygotowań Polski do strefy Schengen, Straż Graniczna podjęła realizację 74 zadań, z których na dzień 30 czerwca 2006 r. zakończono 38. W tym kontekście szczególnie ważne dla wejścia Polski do strefy Schengen było dostosowanie przepisów prawa polskiego do prawa Unii Europejskiej, uzawodowienie formacji, przeprowadzenie szkoleń funkcjonariuszy, budowa i modernizacja strażnic, aresztów i izb krótkotrwałego zatrzymania, dokonanie zakupów wyposażenia technicznego, opracowywanie analiz kryminalnych i analiz ryzyka oraz zwalczanie przestępczości zorganizowanej i przeciwdziałanie narkomanii. Kontrola wykazała należyte przygotowanie przejść granicznych na przyszłej granicy zewnętrznej oraz słabsze tempo wprowadzania zmian na przyszłych granicach wewnętrznych. Z opóźnieniem przebiegały prace wymagające współdziałania, np. ze stroną niemiecką w zakresie oceny funkcjonalności infrastruktury przejść granicznych na przyszłej granicy wewnętrznej, jak również opracowania koncepcji organizacji kontroli granicznej na przejściach wewnętrznych po wejściu Polski do strefy Schengen. Natomiast w Policji, według stanu na dzień 30 czerwca 2006 r., podjęto 52 zadania, z czego zakończono 24, a pozostałe były w trakcie realizacji i dotyczyły m.in. opracowania procedur wymaganych przepisami Konwencji Wykonawczej do Układu z Schengen, współpracy transgranicznej z państwami sąsiednimi, polityki wizowej i azylowej, szkolenia funkcjonariuszy oraz działania aresztów i wydalania cudzoziemców, czy opracowania zasad rekrutacji na stanowiska oficerów łącznikowych. Odnosząc się do stanu przygotowania Służby Celnej należy zwrócić uwagę, że formacja ta nie została w pełni wyposażona w sprzęt do przeprowadzania kontroli celnych na przejściach granicznych, co wyraźnie uwidoczniło się po uruchomieniu w 2005 r. informatycznej bazy danych Machina, w której na bieżąco wprowadzane były dane dotyczące posiadanego wyposażenia. Ponadto kontrola wykazała, że na efektywność wykonywania zadań przez służbę celną mogą niekorzystnie wpływać trudności z zapewnieniem pełnej obsady kadrowej funkcjonariuszy celnych przenoszonych na placówki rozlokowane na wschodniej i północno-wschodniej granicy, pogłębione wysokim wskaźnikiem absencji chorobowej. Najwyższa Izba Kontroli pozytywnie ocenia działania ministra właściwego do spraw transportu i gospodarki morskiej oraz wojewodów w zakresie wykonywania ustawowych zadań związanych z utrzymywaniem drogowych, kolejowych, lotniczych i morskich przejść granicznych poprzez realizację projektów inwestycyjnych związanych z wejściem Polski do strefy Schengen. Zagrożenia w planowym zakończeniu niektórych projektów na kolejowych przejściach granicznych są, zdaniem NIK, następstwem wadliwego i niespójnego uregulowania prawnego, dotyczącego systemu zarządzania przejściami granicznymi i utrzymywania infrastruktury granicznej. Ponadto w trakcie kontroli ustalono, że do upływu terminu kontraktowania środków Funduszu Schengen na realizację poszczególnych projektów (tj. do 31 marca 2007 r.), nie zakontraktowano zadań na kwotę 106,2 mln zł.